کاتێک سیاسەتی فرتوفێڵ کاریسە قوڵتر و هەڵدێریش مەترسیدارتر دەکات‌ – د. بورهان یاسین

2017/12/02

پێشەکیێکی گشتی(١)
رووداوەکانی دوای ریفراندۆمەکەی ٢٥/٩/٢٠١٧، زۆر بە تایبەتیش لەدەستدانی خاکێکی زۆر، ئەرزهەژێکی سیاسی بوو، کە بەر لە هەرشتێک کۆمەڵێک کڵۆڵی و کێماسییەکانی فەرمانڕەوایی باشووری کوردستانیان دەرخست. لە راستیدا نەک هەر ئەوە بەڵکو شکستێکی قوڵ، فراوان و فرەڕەهەند و تەنانەت داڕمانی تەواوەتی ئەم فەرمانڕەواییە بوو.

ئەم وتارەی بەردەست هەوڵ نییە بۆ هەڵسەنگاندنێکی هەمەلایەن و ورد لەمەڕ ئەو شکستە مێژووییە، بەڵکو لەسەر وەستانێکی سنووردارە، بە تایبەتی هەوڵ دەدات تیشک بخاتە سەر کار و کاردانەوەکان لە پێناو پاراستنی ئەوەی دەکرێ بپارێزرێ و تەکانێک بە سیستمە سیاسییەکە بدات، بە شێوەیەک کە دەروازەی چاکسازی و گۆڕانکاری لەم سیستمەدا بکاتەوە. وەک چوارچێوەیەکی تێگەیشتنیش لە رووداوەکان، باوەڕم وایە کە هەر قەیرانێک دوو نیوەی هەیە یەکێکیان کێشە و گرفت، بەڵام نیوەکەی دیکەشیان دەرفەت و کرانەوەیەکی نوێ بە رووی گۆڕانکاری و چارەسەر.
لە پێناو سنوردارکردنی وتارەکە و فەراهەمکردنی شێوەیەک لە مێتودی نووسین ئەم پرسیارە دەکەم: ئایا کێشەکان چین، لە کوێ سەرچاوە دەگرن، وە پێویستە چی بکرێ؟ دواجار وتارەکە زیاتر، بە شێوەیەکی خاڵبەندی، شێوازی خستنەڕووی چەند سەرنجێک وەردەگرێ.
Read the rest of this entry »

Advertisements

احمدی‌نژاد در کردستان پاک علاف است! هیمن سیدی

2017/12/01

احمدی نژاد به کردستان سفر کرده و سایت دولت بهار هم اعلامیه‌ای به زبان کردی منتشر کرده است اما حافظه مردم کردستان چنان ضعیف نیست که احمدی‌نژاد تصور می‌کند. در دوران هشت ساله ریاست او بر دولت، کردستان یکی از سختترین سرکوبها و بیشترین اعدامها را تجربه کرد. کردستان تنها جایی بود که سرکوب جنبش سبز، به اعدامهای دسته جمعی هم رسید. مردم کردستان در اردیبهشت ١٣٨٩ اعدام فرزاد کمانگر و یارانش را با وسیعترین اعتصاب عمومی خود، در حافظه‌ها ثبت کردند.

جالب آنکه مردم کردستان از همان روز نخست و در دورانی که هنوز دست احمدی نژاد برای بسیاری رو نشده بود، با او میانه‌ای نداشتند. در انتخابات ١٣٨٤ که احمدی نژاد برای اولین بار کاندید شده بودند و شماری از لج رفسنجانی به او رای دادند، مردم کردستان راه دیگری برگزیدند:

جدای از اینکه آن انتخابات یکی از کمترین مشارکتهای دوران جمهوری اسلامی را در ایران و کردستان ثبت کرد، آنهایی که رای دادند، در همه استانهای کردنشین او را در رتبه دوم کاندیداها نیز جای ندادند. در استان آذربایجان غربی مهرعلیزاده رای اول را به دست آورد در استانهای کردستان و کرماشان و ایلام هم کروبی اول شد. جالب آنکه در استانهای کردستان و ایلام نه تنها احمدی نژاد که رفسنجانی هم در بین دو کاندید اول نبود، در هر دو استان بعد از کروبی، معین بیشترین آرا را به دست آورده بود. این بی‌اقبالی به احمدی نژاد تازه مربوط به دورانی بود که هنوز گند او در نیامده‌ بود. معلوم نیست الان که حتی مصباح یزدی هم از او تبری می‌جوید (که سال ١٣٨٨ اطاعت از احمدی نژاد را اطاعت از خدا دانسته بود) او با چه امیدی و با چه رویی به

کیومرث فتحی- راه بهشت از بانه نمیگذرد- حول سفر محمود احمدی نژاد بە بانه

2017/12/01

اما بانه مرز است و راه و کوره راه و گردنه زیاد دارد!

احمدی نژاد در بانه است او نه ال سی دی خواهد خرید و نه شه ده لازم دارد. او گوشش از فحشهای تکراری تلویزیون به خویش پر است و دلش کیفیت و وضوح بیشتری از آن نمیخواهد و شه ده هم به تن هیچ قد کوتاه نزدیک او زیبا نیست!

اما در این اصل که احمدی نژاد میتواند سر از هر کجا دربیاورد نه تنها غیر ممکن وجود ندارد بلکه بزرگترین هنر او همین است.

ای کاش مسیرش به هنگه ژال بیفتد!

در این هم که این روزها همه به او پشت کرده اند و شباهت هایی به تنهایی کورد پیدا کرده است، هیچ شکی نیست.

به ادبیات و واژه های بیانیه او در باره سفرش به کوردستان بنگرید، از بیانیه دو جین از احزاب اپوزیسیون کورد هم رادیکال تر است! Read the rest of this entry »

چه‌ندین نهێنى له‌ باره‌ى کەرکووک؛ ڕووداوى 16ى ئۆكتۆبه‌ر، چۆن ڕوویدا؟ سەرتیپ وەیس کەریم

2017/11/27

نهێنى ڕووداوه‌كان له‌ 15ى ئۆكتۆبه‌رو ڕۆژانى دواتر

ڕۆژى 15ى ئۆكتۆبه‌ره‌، فشاره‌كانى به‌غداو هێزه‌ عێراقییه‌كان به‌ته‌واوى زیادیكردوه‌، پارتى و یه‌كێتى هه‌ریه‌كه‌یان له‌رێگه‌ى كه‌ناڵى جیاوازه‌ په‌یامیان بۆهاتووه‌، له‌ باره‌ى هێرشكردن بۆ سه‌ر ناوچه‌ دابڕاوه‌كانى ده‌ره‌وه‌ى هه‌رێمى كوردستان، چه‌ند كۆبوونه‌وه‌ى ژێر به‌ژێر به‌ر له‌ هێرشه‌كانى 16ه‌ى ئۆكتۆبه‌رى سه‌ر كه‌ركووك ئه‌نجامدراوه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ نێوان گروپێكى نێو یه‌كێتى، له‌گه‌ڵ به‌غداو كۆمارى ئیسلامى ئێران.

دواى دروستبوونى مه‌ترسى راسته‌قینه‌ له‌سه‌ر هه‌رێمى كوردستان، فوئاد مه‌عسووم، سه‌رۆك كۆمارى عێراق، به‌ په‌له‌ ده‌گاته‌وه‌ مه‌كته‌بى سیاسى یه‌كێتى له‌ سلێمانى، به‌ ئامانجى كۆبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پارتى و یه‌كێتى و ، گه‌یاندنى په‌یامى به‌غداو حه‌شدى شه‌عبى بۆ هه‌رێمى كوردستان و، گه‌یشتن به‌ رێككه‌وتنێك له‌گه‌ڵ به‌غدا.

له‌م لاشه‌وه‌ كۆبوونه‌وه‌ى به‌رده‌وام له‌ نێوانى چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كى یه‌كێتى، له‌گه‌ڵ هێزه‌ عێراقییه‌كان به‌رده‌وامه‌. Read the rest of this entry »

تراجیدیای کوردان/ فەسڵێک لە کتێبی بیرەوەرییەکانی ھێنری کیسینجر وەزیری پێشووی کاروباری دەرەوەی ئەمریکا/ بەشی ٢

2017/11/26
وەرگێڕان لە ئینگلیزییەوە:  ئەنوەر سوڵتانی

… بەڵام لە هەموو حاڵەتێکیشدا جەختمان لەسەر ئەوەیە هەمان ڕوانگەی شامان لەمەڕ دابینکردنی حاڵەتی بەرگری کوردان هەبێت. لە ماوەی ساڵی یەکەمدا وا دەردەکەوت کە هەوڵی نهێنی[ئێمە لەمەڕ] کوردان گەیشتبێتە ئامانج. لە ٥ی مانگی ئوکتۆبری ١٩٧٢ دا، من ڕاپۆرتێکی بەڕێوەبەری “سیا” “ڕیجارد هێلمز”م گەیاندە نیکسن، هێلمز کە دواتر بوو بە باڵوێزی [ئەمریکا لە] ئێران، ئاگاداری کردینەوە کە کوردان دوو بەش لە سێ بەشی سوپای بەعسیان بە خۆوە خەریك کردووە.

“وەزعی ڕژیمی بەعسی باش نییە … بارزانی کە شوێنی پتەو و قایمی گرتووە، درێژە دەدات بەوەی دوو بەش لە سێ بەشی سوپای عێراقی بە خۆیەوە خەریك بکات و ئیجازە نادات بەعسییەکان ببنە خاوەنی پێگەیەکی دڵنیا و لەوێوە کاری وێرانکاری و کوشت و بڕ لە ئێراندا بەڕێوە بەرن”.

Read the rest of this entry »

مانگی هه‌نگوینی ئه‌مریكا و رۆژاڤا – سەرکەوت شەمسەدین

2017/11/24

له‌ په‌نێڵی شاسوار عه‌بدولواحید و پیته‌ر شێ، به‌رپرسی دێسكی عێراق له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا، دكتۆر گیونڵ تۆڵ ئه‌م پرسیاره‌ی له‌ پیته‌ر كرد.
– پیته‌ر، پێتوایه‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر كورده‌كانی عێراق كاریگه‌ری له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی ئێوه‌ له‌گه‌ڵ كورده‌كانی سوریا هه‌بێت؟
– پیته‌ر: ئێمه‌ وایده‌بینین به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ئه‌مه‌ دوو بابه‌تی‌ ته‌واو له‌یه‌ك جیان، به‌ڵام گومان له‌وه‌ نیه‌ كه‌ لایه‌نه‌كان له‌وناوچه‌یه‌ هه‌وڵده‌دەن وانه‌یه‌ك فێربن له‌وه‌ی چی له‌ سنوره‌كانی ئه‌وان روده‌دات، ئێمه‌ هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كورده‌كانی سوریا ناكه‌ین له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌رئه‌نجامی ریفراندۆم، ئه‌توانم بڵێم هه‌رچی له‌سه‌ر ئه‌مه‌ بوترێت ته‌نیا خوێندنه‌وه‌یه‌كه‌ (guess) به‌ڵام، ئێمه‌ باسی دوو بابه‌تی ته‌واو له‌یه‌ك جیاواز ئه‌كه‌ین.

پێشتریت له‌ ساڵی ٢٠٠٥ وه‌ ٢٠١٦ له‌ چه‌ندین وتار دا باسم له‌وه‌ كردووه‌ كه‌ ئه‌مریكا بۆ سوریا و عێراق دوو ئاراسته‌ی ته‌واو جیاوازی هه‌یه‌، چ له‌گه‌ڵ حكومه‌تی سوریا، چ له‌گه‌ڵ كوردی رۆژاڤا. له‌به‌ر رۆشنایی ئه‌مه‌یه‌ من سیاسه‌تی ئه‌مریكا بۆ كورد له‌ سوریا و عێراق له‌ چاویلكه‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی به‌یه‌كه‌وه‌ نابه‌ستمه‌وه‌ و ئه‌وه‌ی له‌ عێراق روده‌دات هیچ كات نابێته‌ بنه‌مای هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ رووداوه‌كانی سوریا، و سیاسه‌تی ئه‌مریكاش به‌ ره‌ش و سپی نابینم. Read the rest of this entry »

نوێترین شیعری ع. پەشێو- پیتڕۆدۆلار

2017/11/07

هەر ببارە، داکە سەریان
جگەرگۆشەی سەوزی پەمۆ…
بێهوودەیە
نە خوڕرەی خوێن تێریان دەکا
نە رێژنەی تۆ…
ئەوان خەرەندی بێ بن و
کەند و لەندی شۆرەکاتن…
هەر تێیانکە، پڕنابنەوە
دەمیان بەشە
وەکچۆن بەشبوو هەرکە هاتن…
لەو رۆژەوە تۆ دەباریت
میمبەر نەما دەمی نەگری و
ڵاڵی نەکەی..
سەنگەر نەما
خۆتی تێدا خاڵی نەکەی…
هەڵۆ نەما
لووتکەکانی پێ بەرنەدەی…
قەلەم نەما
ئاودەستخانەی پێ دەرنەدەی… Read the rest of this entry »

درباب مسئله ی کُردها – امید شمس

2017/11/07

Iraqi Kurds fly Kurdish flags during an event to urge people to vote in the upcoming independence referendum in Arbil, the capital of the autonomous Kurdish region of northern Iraq, on September 15, 2017.
Iraqi Kurdish lawmakers voted to hold an independence referendum set in motion by regional president Massud Barzani, who has kept open the option of postponing it under American pressure. / AFP PHOTO / SAFIN HAMED

1- این روزها عده ای مسئله ی کوردستان را با مناقشه ی کاتالونیا همسنگ و همرنگ میبینند. چنین نگاهی گرفتار یک خطای بزرگ است: نادیده گرفتن وضعیت طبقاتی کاتولونیایی ها و کردها. مقایسه ی ثروتمندترین بخش اسپانیا با یکی از بالاترین میانگین درآمدها در این کشور (1700 یورو ماهانه) و رتبه ی 34 در تولید ناخالص داخلی سرانه (34000 دلار) و تورم زیر 3 درصد ، با منطقه ای که تا یک دهه ی قبل از محروم ترین بخش های کشور عراق بوده است با رتبه ی 69 در تولید ناخالص داخلی سرانه (7000 دلار) و میانگین درآمد ماهانه 650 دلار، تورم 97 درصدی، که تازه امروز که در بهترین شرایط اقتصادی در یک قرن اخیر به سر میبرد، مقایسه ای منطقی نیست. بر اینها بیافزاییم سطح نابربر خشونت و ناامنی و سرکوب را (بمباران شیمیایی، اشغال نظامی، حملات گسترده ی تروریستی). اگر بخواهیم مقایسه ای بکنیم باید به دنبال مردمان دیگری بگردیم.

2- برای هر سوسیالیست راستین و حتی بسیاری از لیبرال دموکراتهای پایبند به اصول، مسئله ی فلسطین غیرقابل چشم پوشی است و مسئله ی فلسطین مبتنی است بر دو اصل اساسی: حق تاریخی پایمال شده ی ملتی بر سرزمینش و تبعیض و سرکوب سیستماتیک نژادی. این دو ویژگی است که به شکلی منطقی مسئله ی فلسطینیان را با مسئله ی کردها پیوند می زند. نمیتوان یک سوسیالیست بود و این دو اصل را در قبال این دو ملت انکار کرد: پایمال شدن ادعاهای سرزمینی و تبعیض و سرکوب سیستماتیک. هر سوسیالیستی که حق فلسطینیان را بر سرزمینشان و پایان سرکوب و تبعیض نژادی در آن منطقه را به رسمیت می شناسد، نمیتواند موضعی متفاوت در قبال مردم کردستان داشته باشد. Read the rest of this entry »

شکستی کەرکووک کۆتایی ڕێگا نییە – مستەفا هیجری

2017/11/07

شکستی سەرکردایەتی سیاسی کوردی باشوور لە بەرانبەر هێرشی حەشدی شەعبی و سپای حکوومەتی بەغدا بۆ ناوچە کێشە لەسەرەکانی باشوور بە تایبەت کەرکووک بەو شێوەی کە دیتمان، هۆیەکان و وردەکاریەکانی ئەم کارەساتە، شیکردنەوە و ئاکام وەرگرتنێکی بێلایەنە بۆ پەندێکی دیکەی مێژووی کوردستانە زامدارەکەمان ـ ئەگەر پەند وەرگر بین ـ ئەرکێکی گرنگی مێژوونووسان لەبەر رووناکایی راستییەکانی ئەو رووداوە کارەساتبارەیە کە جارێ بۆ زۆر کەس و یەک لەوان بۆ خۆم نادیارن.

بۆیە ئەوەی من لەم وتارەدا دەمهەوێ ئاماژەی کورتی پێ بکەم، چەند خاڵێکی گرنگی سیاسین کە بە پێویستم زانی لەم هەلوومەرجە دژوارەدا کە باشووری وڵاتەکەمان بەتایبەتی و هەموو کوردستان بەگشتی بەرەو رووی هاتووە لەسەریان راوەستم:

یەکەم ـ هێندێک لە چاودێرانی سیاسی، بەتایبەت ئەوانەی بەهەر هۆیەک لەگەڵ گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان نەبوون، یان پێیان وابوو کاتەکەی گونجاو نییە، بەو ئاکامە گەیشتوون کە هێرشەکە ئاکامی گشتپرسی بوو، واتە ئەگەر گشتپرسی نەکرابا ئەو هێرشە نەدەکرا.

ئەم بۆچوونە لەوەوە سەرچاوە دەگرێ کە ئەو کەسانە تا ئێستاش بە درووستی شارەزای سیاسەت و بەرنامەکانی رێژیمی کۆماری ئیسلامی لە عێراق و بەتایبەت لەسەر کورد و هەرێمی ئۆتۆنۆمی باشور نین. رێژیمێک کە بوون و پەرەگرتنی نفووز و دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەدا لە شەڕ و ئاژاوەدا دەبینێ، بۆ ئەوئامانجەش بەشی زۆری داهاتی وڵاتەکەی خۆی بۆ بەهێزکردنی گرووپ و دەوڵەتە تیرۆریستەکان، پێکهێنانی دووبەرەکی تایفی و ئایینی و … خەرج دەکات و گرنگترین دووژمنی گەلی کورد لە هەموو بەشەکانی کوردستاندایە.

 

Read the rest of this entry »

چوار ئالنگاریی لەبەردەم داهاتوی رۆژئاڤای کوردستان- کەماڵ چۆمانی

2017/11/07

لە ٢٠ی ئۆکتۆبەردا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لەبارەی رزگارکردنی شاری رەقە بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە. لە بەیاننامەکەدا بەڕونی دەڵێت: “رێگایەکی دور ماوە تا کارەکانمان تەواودەبن، بەڵام رزگارکردنی رەقە خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگە لە شەڕی جیهانیی دژ بە داعش.” وەزیری بەرگریی ئەمریکا ماتیس لە حوزەیرانی رابردو رایەگیاند “لەوانەیە دوای ئازادکردنی رەقەش یەپەگە پڕچەکبکەین.” لە بەیاننامەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکادا ئاماژە بە داهاتوی سووریا کراوە لەسەر بنەمای چارەسەریی ژمارە 2254ی ساڵی ٢٠١٥ی ئەنجومەنی ئاساییش نەتەوە یەکگرتوەکان. ١٨ی ئەم مانگە لە سۆچی بە سپۆنسەری روسیا “کۆنگرەی سووریا لەسەر دیالۆگی نیشتیمانیی” دەبەسترێ و کورد تێیدا بەشداردەبێت، هەرچەندە تورکیا ناڕازییە. کورد بەتەواوی بە چارەسەرییەکی ئاشتییانە، دیموکراسییانە لە سووریایەکی یەکگرتوی لامەرکەزییدا رازییە.

داهاتوی رۆئاڤای کوردستان لەبەردەم ئالنگاریی/تەحەدیChallenge/ زۆر دایە، هەروەک چۆن داهاتوی رژێمەکەی ئەسەد و ئۆپۆزسیۆنیش.

ئالنگارییە سەختەکانی بەردەم کورد: Read the rest of this entry »

دەقی پرۆژە یاسای دابەشكردنی دەسەڵاتەكانی سەرۆكایەتیی هەرێم

2017/11/01

ئاوێنە: بەپێی ئەو پرۆژە یاسایە دەسەڵاتەكانی سەرۆكایەتی هەرێم تا هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی هەرێم و خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان بەسەر دامەزراوە گشتییەكانی هەرێمدا دابەشدەكرێن. بەپێی پرۆژە یاساكە ئەو دەسەڵاتانەی سەرۆكایەتی هەرێم دەدرێنە سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان، سەرۆكی ئەنجومەنی دادوەری. بڕیارە پەرلەمانی كوردستان ئەمڕۆ(یەكشەممە) كۆببێتەوە و  تاوتوێی ئەم پرۆژە یاسایە بكات.
Read the rest of this entry »

کۆتایی بارزانیی یان کۆتایی سیستمێکی سیاسیی؟ ■ مەریوان وریا قانع

2017/11/01
دەستلەکارکێشانەوەکەی بارزانی، بەھۆی فشاری دەرەکییەوە، خاڵێکی پۆزەتیڤە لە ڕووی ھەوڵدان بۆ سەرلەنوێ بیناکردنەوەی شێوازی پێکھاتەی دەسەڵات لە ھەرێمدا. بەڵام بە ھیچ مانایەک نەک کۆتایی شتەکان نییە، بەڵکو ھێشتا سەرەتایەکی قابیلی باوەڕپێکردنیش نییە. کەسێک بە وردی نامەکەی بارزانی بخوێنێتەوە چەندان کەلەبەری گەورەی تێدا دەدۆزێتەوە سەبارەت بە ئایندەی سیستمە سیاسییەکەی ھەرێم.
 
ئەوەی ھەرێم پێویستی پێیەتی تەنھا گۆڕانی سەرۆکەکەی نییە، کە لەڕووی یاساییەوە چەندان ساڵە دەسەڵاتەکانی نایاساییە و بەزەبری ھێز خۆی سەپاندوە، بەڵکو گۆڕانێکی بێچەندوچونی سیستمە سیاسییەکەیە لە ”سیستمی سەرۆکایەتیی“ەوە بۆ ”سیستمی پەرلەمانی“. بەمەش ڕێگرتن لەوەی بڕێکی زۆری دەسەڵاتەکان لەدەستی کەسێکدا کۆببێتەوە بەبێ ئەوەی میکانیزمیی بەھێز و کاریگەر لەئارادابێت بۆچاودێریکردن و لێپرسینەوە لەو کەسە و لە شێوازی وەگەڕخستنی دەسەڵاتەکانی. بەڵام سیستمی پەرلەمانی کاتێک مانای دەبێت کە لانیکەم دوو شتی سەرەکیی لەھەرێمدا ڕووبدات:

Read the rest of this entry »

تراجیدیای کوردان، فەسڵێک لە کتێبی بیرەوەرییەکانی ھێنری کیسینجر، وەزیری پێشووی دەرەوەی ئەمریکا/ بەشی ١

2017/10/26

وەرگێڕان لە ئینگلیزییەوە، ئەنوەر سوڵتانی

ساڵی ١٩٩٩ھێنری کیسنجر وەزیری پێشووی کاروباری دەرەوەی ئەمریکا بیرەوەرییەکانی خۆی لە سێ بەرگی چڕدا بڵاوکردۆتەوە، بەرگی سێھەمی کتێبەکە، ناوی ‘ساڵانی نوێکردنەوە’ بوو.

فەسڵی ١٩ ، لاپەڕەی ٥٧٦ تا ٥٩٦ ی ئەم بەرگەی تەرخانی “تراجیدیای کوردان” کرابوو و تێیدا کیسنجر پەیوەندی ڕاستەوخۆی ئەمریکا لەگەڵ شۆڕشی ئەیلوولی لە نێوان ساڵانی ١٩٧٢ و ١٩٧٥دا خستبووە بەرباس.

دەوری کیسینجر و بەگشتی حکوومەتی ئەمریکا لە ھەرەسێ ساڵی ١٩٧٥ی شۆڕشی کورد و ئەو کارەساتەی دوای پەیمانی جەزائیر بە سەر کورد و شۆڕشەکەی ھات گەلێک جار قسەی لە سەر کراوە و بەڵگەی زۆریشی لە سەر بڵاوکراوەتەوە. کیسینجر داکۆکی لە خۆی دەکات و تاوانی ھەرەسی ٧٥ دەداتە پال مێژوو و جوغرافیای کورد و ئوروپاییەکان و قارەمانیەتی بارزانی کە دەلێ “انعطاف” ی سیاسی نەبوو، هەروەها شای ئێران کە کوردی کردە قوربانی بەرژەوەندییەکانی وڵاتەکەی و کۆنگرێسی ئەمریکی کە لە کوردستان و ھیندۆچینی ئەو ساڵانە خەمی ھاوپەیمانەکانی خۆی نەدەخوارد و داکۆکی لێ نەکردن. لە بەرانبەردا خۆی بە کەسێکی واقیع بین دادەنێت کە هەرچییەکی کردوویەتی بە گوێرەی بارودۆخی جیهانی و دەرەتانە گونجاوەکانی ناوخۆیی ئەمریکاوە بووە.

Read the rest of this entry »

قڕمان دەکەن، قوڕتان بەسەر؟ عەبدوڵا پەشێو

2017/10/25

قڕمان دەکەن؟
قوڕتان بەسەر!
دوای مردنیش
لێ ناگەڕێین
نیشتمانمان بکەن بە ماڵ.
لێ ناگارێین
گۆشتمان بخۆن وەک قەل و داڵ.
گەر هیچ نەبێ
دەبینە خاڵۆزەی بێستان،
زیوانی ناو دەغڵ و دانتان.
دەبینە لم،
دەچینە ناو پارووی نانتان.
دەبینە مار،
پەپکە دەخۆین لە ناو نوێنتان.
دەبینە شێرپەنجەو میکرۆب،
گەرا دەخەین لە ناو خوێنتان.
دەبینە کوان،
هەر دەمەو لە جێیەک دەردێین.
دەبینە ژان،
لەسەد لاوە تێتان وەردێین
دەبینە زێرووی هەزار پێ،
دەم گیر دەکەین لە گەرووتان.
دەبینە تامیسکەی سەر لێو،
با پشکێوی سەر پێڵووتان.

 

Read the rest of this entry »

ایران و کردهای عراق- رضا علیجانی, تحلیلگر سیاسی

2017/10/23

نوشتن در باره کردستان عراق در بین ایرانیان همیشه با یک مانع روانی مواجه است؛ گویی درباره کردستان ایران در حال اظهار نظر و تصمیم گیری اند. از این شبح باید رها شد.

چرا امثال مولوی عبدالحمید، کاک حسن امینی، جلال جلالی زاده، خالد توکلی، محمدعلی توفیقی، عبدالله رمضان زاده و… از موضوع رفراندوم اقلیم کردستان عراق تحلیلی متفاوت از برخی اصلاح طلبان دارند؟ چرا افرادی مانند هرمیداس باوند، محسن رنانی، احمد نقیب زاده، صادق زیبا کلام و … توصیه ای متفاوت به دولتمردان ایران می کنند؟ به نظر می رسد آنها خارج از این شبح هراسناک و به صورت واقع گرایانه تری صورت مسئله را می بینند.

موضوع کردها در عراق و ایران تفاوت های بنیادی دارند. همان گونه که تبار و تاریخ عراق با ایران بسیار متفاوت است. ارتباط کردهای عراق با ایران کاملا متفاوت با ترکیه و سوریه است. جدا از اشتراکات دیرینه تاریخی و فرهنگی که آثار آن در برخی اسطوره ها و آئین ها (مانند نوروز) همچنان استوار باقی مانده است، حکومت های معاصر ایران نیز از دیرباز ارتباط خوبی با کردهای عراق داشته اند. حکومت پس از انقلاب نیز همین ارتباط را با دو حزب مهم کردی داشته است. بسیاری از زخمی های مبارزه کردها علیه صدام در بیمارستانهای ایران معالجه شده اند. بسیاری از مردم عادی (برای کار) و رهبران کرد (به خاطر مسائل سیاسی) مدت ها در ایران بوده اند. بارزانی متولد مهاباد است. بسیاری از رهبران کرد به شعرو ادبیات ایران علاقه مندند و هم اینک در تاکسی های اقلیم ترانه های ایرانی زیادی از معین و گوگوش و … به گوش می خورد.

در جنگ ایران و عراق نیز کردهای معارض صدام همکاری های وسیعی با ایران داشتند. این ارتباط حسنه به خصوص با جریان طالبانی تا هم اکنون نیز ادامه داشته است. در دهه نود(میلادی) وقتی دو جریان کردی به جان هم افتاده بودند نیز این ایران (و آمریکا) بودند که به میانجی گری بین آنها پرداختند.

اینک نیز حکایت رفراندوم در کردستان عراق در دو بخش مورد توجه است: الف- تحلیل و توصیف ماجرا؛ ب- تجویز و راهبرد برخورد با آن. در قسمت اول اختلاف تحلیل ها بسیار بیشتر از نیمه دوم است که تجویز و توصیه ها بسیار شبیه به یکدیگر است. نیمه دوم بخش مهم تر (سیاست ورزی عملی) را تشکیل می دهد.

بیشتر بخوانید:

شاید بتوان تحلیل و تجویز منطقی در باره مسائل کردستان عراق را در این چهار عبارت خلاصه کرد:

الف: «صلاح مملکت خویش خسروان دانند»؛ هر تحلیلی که داشته باشیم بهتر است ایران بیطرفانه و میانجیگرانه برخورد کند و با حفظ روابط حسنه اش با طرفین، آینده را طبق منافع ملی ایران شکل دهد. حتی مخالفت برخی تحلیلگران نباید با توهین و تهمت همراه باشد. «حمایت» از سوی این یا آن قدرت از رفراندوم فاصله زیادی با «طراح»ی توسط آنان دارد.

ب: «درد هجری کشیده ام که مپرس»؛ تا کسی علل خواست و رویای مردم کرد اقلیم را «درک» نکند از اساس نمی تواند صورت مسئله را درست بفهمد. اختلاف تحلیل هایی که در بالا اشاره شد به این ریشه بر می گردد. باید شرایط مردم کرد را درک کنیم: تحمل ستم های مضاعف؛ خاطرات تلخ (همچون حلبچه و انفال)؛ استیصال و بی پناهی؛ برخورد ابزاری توسط دیگران؛ ورود بی نتیجه به بازی بزرگان و خلف وعده های آن ها و … . همه این ها نوعی رویا و اتوپیای دولت مستقل کرد را به ارمغان آورده است.

ج: «از دل دور می برد و از نزدیک زهره»؛ کسی که رویای کردها را می فهمد اگر این وجه ماجرا را، با توجه به عملکرد دولت اقلیم دربیست سال اخیر، نبیند در رویااندیشی غیرواقعی ای فرو خواهد رفت. اقتصاد دولت اقلیم کردستان که چند ماهی در آنجا زیسته ام اقتصادی کاملا واردات محور است. واردات همه چیز با درآمد نفت (اینک ۱۷ درصد در آمد نفت عراق نصیب آنهاست). این روش میراث دوره صدام است. سیستم اقتصادی اقلیم به شدت فاسد هم هست. بخش زیادی از مردم به این فساد اعتراض دارند. «کرکوک» نفتی می تواند تنها اتکاء این اقتصاد بیمار باشد. از قضا این شهر چند قومیتی است؛ کرد و عرب و ترکمن و… . جدا کردن کرکوک از عراق بی تنش نخواهد بود. ساختار سیاسی دولت اقلیم هم ترکیبی است از نظام طایفه ای و عشیره ای با نظام جمهوری. در شمال (اربیل) این نظام به شدت بسته هم هست. مدت ها بود که پارلمان اقلیم تعطیل بود. ریاست اقلیم نیز بدون انتخابات مجدد استمرار یافته است. اختلاف دو حزب بارزانی و طالبانی را نیز نباید فراموش کرد. هر چند مدافعان استقلال می توانند بگویند که در همه جا دموکراسی نیازمند تمرین است ما نیز استثنا نیستیم و شاید از بقیه عقب تر هم نباشیم.

د: «که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها»؛ صرف داشتن یک خواست آن را محقق نمی کند. تولد هر کشور جدید تنها از دو راه میسر است: جدایی توافقی از کشور مبدا و یا پذیرش از سوی مجمع عمومی و سپس شورای امنیت سازمان ملل. دولت اقلیم راه بسیار سخت و دور و دراز و بیمناکی چه برای خود و چه برای منطقه در پیش دارد. اینک بسیاری از دولت های جهانی از جمله همه دولتهای همسایه اقلیم با استقلال آن مخالفند، حتی آمریکا؛ که برخی تحلیل های چپ می گوید بدنبال موزائیکی کردن منطقه است. این فرض حداقل تا اینجا بنا به عللی (از جمله تنش زا نکردن بیشتر منطقه) درست از آب در نیامده است. تنها حامی استقلال کردستان اسرائیل است.

تا اینجای کار اما نشان می دهد برخورد ایران و دیگران در دراز مدت تاثیر چندانی در تصمیم مردم کرد عراق در تحقق رویای شان نخواهد داشت. باید واقع گرایانه و براساس منافع ملی ایران با این اتفاق برخورد کرد نه با سیاست گذاری های غلط منطقه ای که همه مردم ایران را نیز گرفتار خود کرده است. سیاست منطقه ای ایران باید از دست نظامی های غیرمسئول به نهادهای مسئول برگردد.

در این شرایط مای ایرانی وقتی از منظر «منافع ملی» کشورمان به مسئله رفراندوم کردستان عراق می نگریم الف- باید بیطرفی مان را در این اختلاف داخلی حفظ کنم. می توانیم میانجی دولت عراق و اقلیم کردستان نیز باشیم. ب- حتی اگر روزی دولت اقلیم مستقل شد ایران می تواند به آن به عنوان یک فرصت بنگرد نه تهدید. آن را به رسمیت بشناسد مثلا با شرط اینکه مرزهای بین المللی اش با ایران را بپذیرد (چون قرارداد الجزایر هنوز توسط دولت عراق رسما تایید نشده است).پ- سعی کند با ارتباط گسترده اقتصادی با کشوری که به دریا دسترسی ندارد ارتباطش را با دولت جدید مستحکم کند.

ایران نباید خود را در مقابل سیل شورانگیز کردهای اقلیم قرار دهد. باید خود را کنار بکشد و به هیچوجه نباید رابطه اش را با مردم کرد همسایه و رهبران و احزاب شان تیره کند. این برخورد بر رابطه قدرت مستقر با هموطنان کرد تاثیر بسزا و بماندگاری دارد. کردهای ایران در صورت برخورد مثبت ایران با همسایگان کردشان؛ احساس همدلی و همبستگی ملی بیشتری با مام وطن دیرین خویش خواهند داشت. راه تقویت این همبستگی دلربایی از آنان با استیفای حقوق شان و رفع تبعیضاتی است که از آن رنج می برند نه تقابل با نمونه هایی که با چشمان شان خواهند دید.

سیاست ما باید به صورت «اثباتی» و با منافع «عینی» ملی تعریف شود و نه به صورت «سلبی» برای برهم زدن نقشه های احتمالی و «فرضی» دشمنان.

طبق تحلیل مشخص از شرایط مشخص می توان با وضعیت اقلیم کردستان برخورد کرد. رقابت با نفوذ اقتصادی- سیاسی دیگران (از جمله و به خصوص اسرائیل) باید به صورت ایجابی و گسترش مناسبات اقتصادی و سیاسی باشد نه به صورت سلبی و سیاه و سفید و قرار دادن مسئولان اقلیم در برابر گزینه های دو گانه برد- باخت. مقداری هوشیاری می تواند این نقطه ای که تصور تهدید از آن می رود را به یک فرصت جدی برای ایران تبدیل کند.

برای تخریب و تهاجم همیشه وقت هست. هیچ اتفاقی نمی افتد که مدتی راه هزم و عقل و تدبیر در پیش گرفته شود. نظامیان حاکم بر سیاست منطقه ای ایران اما استعداد چنین کاری را ندارند. عاقلانی با تجربه و البته با جرات در دستگاه وزارت خارجه یافت نمی شوند که جلوی برخوردهای هیجانی و بی پشتوانه و دور از خرد در سیاست های منطقه ای و نحوه برخوردهای احتمالی با مسئله کردستان عراق را بگیرند؟ یک بار هم به سخنان کارشناسان ملی و دلسوز وطن در این حوزه که در این چند روز نصایح و تجارب مهمی را مطرح کرده اند گوش فرا دهند.

هراس حکومت ایران از حضور اسرائیل در مجاورت خویش است. در این باره نیز نباید اغراق کرد. اسرائیل هم اکنون مسئولیت عمده آموزش اداره «آسایش»(اطلاعات) اقلیم را برعهده دارد و در اقلیم هم حضور جدی دارد. بنابراین سالهاست که در جوار ایران است. اقلیم کلا محل حضور بسیاری از نهادهای اطلاعاتی و جاسوسی از جمله ماموران امنیتی و اطلاعاتی ایران است.

ظریفحق نشر عکسFARS
Image captionآن چه برای من و مای ایرانی اهمیت دارد «منافع ملی» است. چیزی که حکومت ایران با دکترین امنیت ملی و سیاست خارجی خود مبتنی بر «آمریکا ستیزی و اسرائیل ستیزی» و «شیعی گرایی» خطرناکش در این منطقه از آن فاصله ای طولانی دارد

آن چه برای من و مای ایرانی اهمیت دارد «منافع ملی» است. چیزی که حکومت ایران با دکترین امنیت ملی و سیاست خارجی خود مبتنی بر «آمریکا ستیزی و اسرائیل ستیزی» (و تقویت محور مقاومتی که دیکتاتورهایی امثال بشار اسد سردمدارش هستند) و «شیعی گرایی» خطرناکش در این منطقه (که متمایل به دولت مرکزی عراقش می کند)؛ از آن فاصله ای طولانی دارد. فاصله ای به اندازه شکاف بین حکومت و مردم در ایران. حکومت ایران در همان راهبرد عقب افتاده خودش هم به محیط پیرامونش به عنوان «منطقه نفوذ» می نگرد نه «منطقه رقابت». هراسش از قدرت گیری اسرائیل در اقلیم کردستان از همین جاست. مگر اسرائیل هم اکنون در مرز آذربایجان در شمال ایران هم مرز ایران نشده است؟ آیا خرد عبرت آموزی هست؟

ایران تاکنون با مداخلات منطقه ای اش اقلیتی را راضی و اکثریتی را ناراضی (تا حد نفرت) کرده است.

نفرت بخش اعظم مردم سوریه از ایران و ایرانیان درخت کینه ای است که حالاحالاها میوه می دهد. میوه های تلخی که مردم ایران باید هزینه اش را تا مدتها بپردازند.

یکی از این میوه های تلخ بدبینی گاه در حد نفرت بخش مهمی از روزنامه نگاران و اهل کتاب و روشنفکران جهان عرب از ایران است.

شانس همراه با رندی حاکمان ارتجاعی برخی از کشورهای منطقه باعث شد پیام رهائی بخش اولیه انقلاب ایران که پیام و الهامی ضد ارتجاعی و ضد استبدادی داشت جایش را به کشمکش و جدال فرقه ای سنی- شیعی بدهد. بدین ترتیب مردم تحت ستم این کشورها به جای قرار گرفتن در برابر مستبدین ارتجاعی شان در شکاف شیعی- سنی در کنار حکومت های شان قرار گرفتند. پر رنگ شدن فرقه گرایی ایران بزرگترین هدیه به این حاکمان بوده است.

اینک در کشمکش کردی- عربی داخلی عراق؛ ایران بنا به دلایل متعدد تاریخی ظرفیت های زیادی برای بازی کردن نقش «میانجی» دارد. وگرنه دولتهای آمریکا و روسیه و برخی دولتهای رقیب منطقه ای جایگزین خواهند شد. متاسفانه سیاست «دشمن محور- شیعه گرا»ی حاکم بر نیروهای نظامی مسلط بر سیاست منطقه ای ایران اجازه استفاده از این ظرفیت را نمی دهد. آنها به جای درنظرگرفتن اشتراکات فرهنگی «ملی» فراوان با کردها؛ اشتراک «مذهبی» با دولت عراق را عمده می کنند. مداخلات «حشد الشعبی» شیعی در جدال درونی عراقی ها علیه کردها با هدایت و حمایت حاکمان ایران می رود تخم کینه و نفرت جدیدی علیه ایران را در همسایگی اش بارور کند.

آیا روند حوادث به سمتی خواهد رفت که یکی دیگر بر تعداد دشمنان پرنفرت ایران در منطقه افزوده خواهد شد؟

BBC Persian