دەرسمیه‌کان په‌یامی ئه‌ردۆغان سه‌باره‌ت به‌ کۆمه‌لکۆژی دێرسم چۆن ده‌نرخینن!؟ دەرسیم ئورێمار

جینوساید و پاکتاوکردنی ره‌گه‌زی به‌ درێژایی سه‌ده‌ی رابردوو له‌ ئاستی جۆراوجۆردا له‌ کوردستان دا رووبه‌رووی نه‌ته‌وه‌ی کورد کراوه‌ته‌وه‌. دیاره‌ له‌ سه‌رده‌می عوسمانی و سه‌لجوقی و قاجاره‌کاندا ده‌یان هۆز و خێلی کورد که‌ زۆلمی ئه‌و ده‌سه‌لاته‌ بێگانانه‌یان قبۆل نه‌کردووه‌ رووبه‌رووی کۆچی به‌ کۆمه‌ل بوونه‌ته‌وه‌ و به‌ زۆر له‌ کوردستان وه‌ده‌ر نراون. پاشان له‌لایه‌ن ده‌سته‌لاتدارانی وڵاتانی نوێی وه‌کۆ تورکیا، سوریا، ئێراق و ئێران به‌ تایبه‌تی دوای ساڵی 1920 ه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی سیسته‌ماتیک و به‌کارهێنانی مێتۆدی جۆراوجۆر درێژه‌یان به‌ توانه‌وه‌ی کورد وه‌کو نه‌ته‌وه‌یه‌ک دا، له‌ قه‌ده‌غه‌کردنی زمان و کولتوره‌وه‌ بگره‌ تا راگوێزرانی به‌ کۆمه‌ڵ و کوشتنی به‌ کۆمه‌ڵ، ئه‌مه‌ش به‌ تایبه‌ت له‌ ناوچه‌کانی دێرسم له‌ سالی 1936 تا 1938 درێژه‌ی کێشا، به‌سه‌دان کوردی دێرسمی له‌ نێو ئه‌شکه‌وته‌کاندا به‌ زیندویی سوتێنران و سه‌رکرده‌کانیان له‌ سێداره‌ دران.

دێرسم، ده‌رگای زیوینی باکووری کوردستان، به‌ چیای گه‌وره‌ ده‌وره‌ دراوه‌ که‌ ده‌که‌وێته‌ ناوچه‌یه‌کی سه‌خته‌وه‌ به‌ ده‌وری رووباری ئه‌فسانه‌یی مونزوور. له‌م پارێزگایه‌دا، جۆره‌ کولتورێکی کومه‌لایه‌تی ئاشکرا و تایبه‌ت گه‌شه‌ی کردووه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ستێکی به‌هێز بۆ سه‌ربه‌خۆیی خوازی.

ئیمپراتۆری عوسمانی به‌درێژایی مێژوو ته‌نها ده‌سته‌لاتێکی ره‌مزی به‌سه‌ر ئه‌م ناوچه‌یه‌دا هه‌بووه‌ و ده‌سته‌لاتداران سه‌ربه‌خۆییه‌کی به‌رفراوانیان به‌و ناوچه‌یه‌ داوه‌. ده‌وله‌تی کۆماری تورکیاش تا کۆتایی سییه‌کان سیاسێتێکی وای ره‌چاو کردووه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا.

رێژیمی تورکیا دوای ئه‌وه‌ی یه‌ک له‌ دوای یه‌ک ولایه‌ته‌کانی کوردستانی خسته‌ ژێر ده‌ستی خۆیه‌وه‌ و سه‌رکوتی کردن، ئینجا توانی خۆی له‌ کێشه‌ی دێرسم، بدات.

له‌ 4 ی گۆڵانی 1937 دا، ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی تورکیا به‌ دزییه‌وه‌ بڕیارێکی ده‌رکرد تا هه‌مو دانیشتوانی دێرسم راگوێزێت بۆ رۆژئاوای تورکیا. سوپای تورکیا په‌نای بۆ هه‌موو جۆره‌ که‌ره‌سته‌یه‌کی شه‌ڕ، به‌ فڕوکه‌شه‌وه‌، برد تا کورده‌کانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ راوبنێت و پاکتاویان بکات.

هه‌رچه‌ند تاکۆ ئێستا په‌رده‌ له‌ سه‌ر زۆربه‌ی ئه‌م کۆمه‌ڵکۆژیانه لا نه‌دراوه‌ به‌ڵام  دوای نزیکه‌ی 70 ساڵ تێپه‌رین له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بۆ جاری یه‌که‌م که‌سا‌تیێکی فه‌رمی حکومه‌تی تورکیا ئاماژه‌ی به‌وه‌ کرد که‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی سه‌رکۆتکردنی شورشی کورده‌ عه‌له‌ویه‌کان له‌ دێرسم له‌لایه‌ن حکومه‌تی ئه‌وکاته‌ی  تورکیاوه‌ کۆمه‌لكۆژی پێکهاتووه‌.

سه‌رۆک وه‌زیرانی تورکیا ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان رۆژی چوارشه‌مه‌ی رابڕدوو له‌ ووتارێکی دا که‌ رووی قسه‌کانی له‌ که‌مال کلچدار ئۆغلوی سه‌رۆکی ئێستای جه‌هه‌په بوو ووت: له‌ ئه‌نجامی کوشتاری خه‌لکی دێرسم به‌ ده‌ستی پارتی جه‌هه‌په دا‌ زیاتر له‌ 13000 که‌س له‌ خه‌لکی دێرسم کرد و ئه‌م کڕیاره‌ی به‌ کۆمه‌ڵکۆژی وه‌سف کرد.

ئه‌م وتاره‌ی ئه‌ردۆغان له‌ناۆخۆی تورکیا دا له‌ میدیای جیهانیش دا ده‌نگێکی زۆری دایه‌وه و به‌شێک له‌ ئاژانسه‌کان به‌ سه‌ردێری هه‌واڵه‌که‌یان به‌ “لێبوردن خواستنی حکومه‌تی تورکیا له‌ کورده‌کانی دێرسم” ‌ده‌ستپیکرد.

هه‌رچه‌ند ئه‌مه‌ جاری یه‌که‌م نییه‌ که‌ ئه‌ردۆغان ووتاری له‌م چه‌شنه‌ پێشکه‌ش ده‌کات به‌ڵام له‌ ڕاپرسیێک دا که‌ له‌گه‌ل چه‌ند که‌سێک له‌ خه‌لکی دێرسم ئه‌نجامدراوه‌ را و بۆچوونی ئه‌م خه‌لکه‌ سه‌باره‌ت به‌ په‌یامی ئه‌ردۆغان و‌ کۆمه‌ڵکۆژی دێرسم وه‌رگیراوه‌ که‌ چه‌نده‌ بڕوایان به‌ قسه‌کانی سه‌رۆکوه‌زیرانی تورکیا هه‌یه‌.

ئاماده‌کار:دێرسم ئۆره‌مار‌

 

هونه‌رمه‌ند، رۆژهه‌ڵات دێرسمی وه‌ها بیر وڕای خۆی ده‌ڕبڕی و گووتی: ” ئه‌و شتانه‌ی که‌ ئه‌ردۆغان سه‌باره‌ت به‌ کۆمه‌لکۆژی دێرسم ده‌ڵێت له‌ ناخ و دڵی ده‌رناکه‌ون. له‌ ژێر ئه‌م قسانه‌ دا به‌گشتی هه‌وڵدانی فێلبازی و دیسان به‌کارهێنانی کوردان هه‌یه‌. ده‌یه‌وێت له‌چه‌ند لایه‌نێک‌ سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست بهێنیت.

یه‌که‌م: به‌ بیرخستنه‌وه‌ی ئه‌م کۆمه‌ڵکۆژیه،‌ کۆمه‌ڵکۆژیه‌کانی تری تورکیا به‌ گشتی بداته‌ له‌بیر کرن و ئه‌م کڕیاره‌ش بخاته‌ ئه‌ستوی پارتی هه‌ره‌ به‌هێز له‌ دێرسم دا واته‌ جه‌هه‌په.

دوویه‌م: ده‌یه‌وێت به‌م شێوه‌یه‌  و به‌ جۆلاندنی هزرو بیری خه‌لکی دێرسم قه‌لای ئه‌م شاره‌ که‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان دا له‌ده‌ستی چووبوو فه‌تح بکاته‌وه‌.

سێیه‌م: ئه‌م کۆمه‌لکۆژیه‌ سیاسی و چه‌کدارانه،‌ ئه‌مجاره‌ به‌ ده‌ستی خودی ئاکه‌په‌ و به‌ سه‌روکایه‌تی ئه‌ردوغان‌ به‌رده‌وامن و سه‌رۆک وه‌زیر ده‌یه‌وێت له‌م گه‌رمه‌گه‌رمه‌دا به‌م قسانه سه‌رنج و رای خه‌لک به‌ره‌و ئاقارێکی تر ببات داکۆ ئاگایان له‌م مه‌سه‌لانه‌ نه‌مینێت.”

‌ ‌

مـه‌سعود مه‌ناف، رۆژنامه‌نوسی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان به‌م چه‌ند دێره‌ رای خۆی ده‌ڕبڕی: “ئەردۆغانی پۆپۆلیست، وەک هەمیشە، لە هەوڵی قۆزتنەوەی “هەل”ەکە دایە و لە کارەکەشی دا وەستایە. بە بڕوای من، ئەردۆغان بە داوای لێبوردنێکی سەرزارەکەی، سێ ئامانج دەپێکێ. یەکەم ئەوە کە وەک هەمیشە “نان” لە سفرەیەک دەخوات کە “تەندوور”ەکەی گەرمە و بیروڕای گشتی بە مەراقەوە بەدوای مەسەلەکەوەیە.

دووهەم ئەوە کە بەم شێوە “جەهەپە”، پارتی ئۆپۆزیسیۆن دەکوتێ و لەم لاشەوە سەرنجی مێدیا و لایەنەکان لە هەوڵەکانی پارتی ئاشتی و دێمۆکراسی بۆ دەرسیم دوور دەکاتەوە.

سێهەمیش ئەوە کە بە ئاشکرا چەواشەکاری دەکات. لە کاتێک دا کە ساڵەهایە، باس لە هەژمارێکی چل پەنجا هەزار کەسی قوربانیان[بە پێی بەڵگەکانی خۆدی ئەرتەشی تورکیا] لە کۆمەڵکوژی دەرسیم دەکرێ، ئەردۆغان ئیدعای کوشتاری تەنیا 13 هەزار کەس ئەویش لە سێ چوار ساڵ دا دەکات.

خۆشیرینکردنەکەشی لە لای ئەورووپاییەکان لە جێگەی خۆی ڕاوەستێ کە بە سەرنجەوە لە کۆمەڵکوژی دەرسیم دەڕوانن و هەموو ساڵێ لە پارلەمانی ئەورووپا کۆنفرانسی تایبەتی بۆ دەگرن. جگە لەوەی کە داوای لێبوردن ئاوا نابێت،کاتێک بڵەی ئەگەر پێویست بێت و … بە تەنیا ڕەستەیەک، هەوڵی کۆمەڵکوژکردنی گەلێک نابەخشرێ. ئەی کوا ئەگەر ڕاست دەکات بۆ ئەڕشیوەکان ناکاتەوە؟ بۆ مەزاری سەید ڕەزا ئاشکرا ناکات؟ بۆ هەوڵ نادات قەرەبووی بنەماڵەی قوربانیان و زیانلێکەوتووان بکاتەوە؟ بۆ هەر ئێستاش درێژە دەدات بە کۆمەڵکوژکردنی جەستەیی و ئایینی و زمانی عەلەویەکان؟ بۆ یاساکانی ئاستەنگی عەلەویەت لانابات؟ بۆ و بۆ و دەیان بۆی تر! تەنیا چەواشەکاریە و هیچی تر.”

گه‌رناس ئامه‌دی، نۆسه‌ر رای وایه‌ که‌: “به‌ بڕوای من ئه‌ردۆغان بۆ ‌سه‌داقه‌ت و راستی په‌یامێکی ئه‌وهای نه‌داوه‌…به‌م په‌یامه‌ ئه‌ردۆغان ده‌یه‌وێت شوێن پێ و جێگای خۆی له‌ کوردستان و ناو کورده‌کان دا به‌هێزتر بکات و به‌مه‌ش ته‌ڤگه‌ری ئازادیخوازی کوردستان لاوازتر بکات. ئه‌ردۆغان وا به‌ شاره‌زایی ئه‌م په‌یامه‌ی دا وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ گه‌لی کورد مافێکی سه‌ره‌که‌ی خۆی به‌ده‌ست هێنابێ و به‌شێکیانیش بێی ئه‌وه‌ی له‌ کرداره‌کانی ئه‌ردۆغان و حکومه‌ته‌که‌ی ببینن و بیری لێ بکه‌نه‌وه‌ به‌مه‌ ‌خوشحال بوون.

ئه‌ردۆغان له‌ په‌یامه‌که‌ی دا هه‌موو تاوانه‌کانی کۆمه‌ڵکۆژی دێرسم ی خسته‌ پاڵ جه‌هه‌په و ده‌ڵێت” ئه‌گه‌ر لێبورین خواستن کاری حکومه‌ت بیت و ئه‌ده‌بیاتێکی وا هه‌بیت‌، من له‌سه‌ر ناوی حکومه‌ته‌وه‌ لێبورین له‌ گه‌ل ده‌خوازم”، گه‌ر سه‌رنج بده‌ینه‌ قسه‌کانی ده‌ڵێت”ئه‌گه‌ر ئه‌ده‌بیاتێکی وا هه‌بیت”، یانی ده‌یه‌وێت بڵێت ده‌وله‌تی تورک بۆ رووداوه‌کانی له‌م چه‌شنه‌ لێبورین ناخوازیت!

به‌ بڕوای من، په‌یامی ئه‌ردۆغان پارچه‌یه‌ک له‌ پیلانی تێکدانی ته‌ڤگه‌ری ئازادی گه‌لی کورد و پ.ک.ک یه‌. له‌ لایه‌ک تۆپباران و وه‌حشیگه‌ریه‌کی نه‌بینراو و له‌لایه‌کی تر په‌یامه‌کانی سه‌میمیه‌تی ئه‌ردۆغان راده‌خیته‌ به‌رچاوان. ئه‌ردۆغان به‌و په‌یامانه‌ی‌ ده‌یه‌وێت دڵی گه‌لی کورد له‌ هێزه‌ چه‌کداره‌کانی و پ.ک.ک سارد بکاته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌کی نا راسته‌وخۆ به‌ کورده‌کان بڵێت ئه‌گه‌ر ئێوه‌ دژبه‌ری ئێمه‌ بکه‌ن له‌به‌رامبه‌ر دا ئێمه‌ش ئێوه‌ له‌ناو ده‌به‌ین، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش ئه‌و و هاوبیره‌کانی له‌ گۆته‌کانیان دا به‌ تایبه‌ت له‌سه‌ر به‌ تاوانی خه‌لکی دێرسم راده‌وه‌ستن و ده‌ڵێن دێرسمیه‌کان له‌ دژی کۆماری تورکیا سه‌رهه‌ڵدانیان نه‌کردووه‌. هه‌روها مه‌به‌ستێکی تری ئه‌ردۆغان ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌م جه‌هه‌په‌ و سه‌رۆکه‌که‌ی، که‌مال کلچدار ئۆغلۆ که‌ به‌ره‌چه‌لک خه‌لکی دێرسم ه‌ لای رای گشتی و دێرسمیه‌کان بێ بڕوا بکات، یان باشتر بڵێم به‌ده‌ست خستنی پایگای که‌مالیسته‌کانه‌. به‌ڵام من له‌م بڕوایه‌دام که ‌ئێدی سه‌رده‌می ئه‌م شتانه‌ به‌سه‌ر چووه‌ و ئێدی گه‌لی کوردیش به‌م شتانه هه‌ڵناخه‌له‌تن.”

سه‌ردار پیران، خوێنده‌کار رای خۆی به‌م شێوه‌یه‌ ده‌ربڕی و گوتی: “سیاسه‌تی ئینکار و له‌ناوبردنی کوردان سیاسه‌تی  هه‌شتا ساڵه‌ی بنگه‌هینی حکومه‌تی تورکیا بووه‌ و ئه‌گه‌ر به‌ چاوێکی راستبینانه‌ ته‌ماشای مه‌سه‌له‌ بکه‌ین ده‌بینین که‌ هیچ گۆرانکاریێکی بنچینه‌یی له‌م سیاسه‌ته‌ دا نه‌کراوه‌، راسته‌ که‌ ئێستا پارته‌ سیاسیه‌کان راسته‌وخۆ ره‌خنه‌ له‌ یه‌ک ده‌گرن و هێرش ده‌که‌نه‌ سه‌ر یه‌ک، به‌ڵام ئه‌جاره‌ په‌یامی ئه‌ردۆغان زیاتر له‌ جه‌هه‌په‌ هێرش کردنێکه‌ بۆ سه‌ر گه‌لی کورد و به‌ تایبه‌ت کورده‌ عه‌له‌ویه‌کان.!

ئه‌ردۆغان ده‌یه‌وێت به‌م قسانه رای گشتی ناۆخۆی تورکیا و جیهان له‌سه‌ر ئه‌و کۆمه‌ڵکۆژی و گرتنانه‌ که‌ ئێستا له‌ ژێر ناوی دۆزی که‌جه‌که‌ دا ئه‌نجام ده‌درێن به‌ره‌و ئاقارێکی تر ببات و به‌ بیرخستنه‌وه‌ی شته‌ کۆنه‌کان نوێ بکاته‌وه‌ و هه‌ڵیانبداته‌وه‌‌‌.

وه‌ک ئه‌وه‌ی خورادنێکی کۆن گه‌رم بکات و بڵێت هی ئه‌مڕۆیه‌. به‌ڵام من له‌م بڕوایه‌دام که‌ گه‌لی کورد ئێدی به‌م شتانه‌ هه‌ڵناخه‌له‌تێت، ئه‌گه‌ر ئه‌ردۆغان که‌سێکی نیاز پاکه،‌ با له‌ جیاتی لێبوردن خواستن له‌ گه‌لی کورد، گۆڕان به‌سه‌ر قانوونی ئه‌ساسی ئه‌م وڵاته‌دا بکات.”

 

دێرسم مۆنزۆر، ویبلۆگ نۆس و نۆسه‌ر له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌ی تایبه‌تی خۆی ده‌نۆسێ: ” له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست دا گۆرانکاری گه‌وره‌ له‌ئارادایه‌، ئیمپه‌ریالیست له‌ ژێر ناوی ئازادیه‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ر دیکتاتوره‌کان رژیمه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست ده‌گۆرن. له‌م نێوه‌نده‌داش تورکیا ده‌یه‌وه‌ێت وه‌کۆ سه‌رده‌می عوسمانیه‌کان خاوه‌ن رۆلێکی گرینگ بیت.

له‌ لایه‌ک که‌ له‌ناوخۆی تورکیا دا له‌گه‌ل کورده‌کان دا له‌نێو شه‌رێکی دژواردایه به‌ مه‌ساژێکی ئه‌وها و ناسینی کۆمه‌ڵکۆژی دێرسم ده‌یه‌وێت به‌ رای گشتی جیهان بڵێت که‌ ئێمه‌ ئازادیخوازین و دان به‌ هه‌ڵه‌ مێژوویه‌کانمان ده‌نێن‌ و ده‌مانه‌وێت ئه‌و شه‌ره‌ی ئێستاش که‌ له‌ تورکیا دا هه‌یه‌ نه‌مینیت و کێشه‌ی کورد چاره‌سه‌ر بکه‌ین به‌ڵام پ.ک.ک رێگره‌ و شه‌ری ئێمه‌ به‌رامبه‌ر به‌ پ.ک.ک و به‌ده‌په‌ شه‌رێکی ره‌وایه‌.

خالێکی تری گرینگ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئاکه‌په‌ و فه‌تحوللا گۆله‌ن ده‌یانه‌وێت کاریگه‌ری ئاتاتورک له‌نێو تورکیا دا که‌م بکه‌ن. ئێستا له‌به‌ر تورکه‌ تۆندڕه‌وه‌کان راسته‌وخۆ ناتوانن ئه‌م کاره‌ بکه‌ن به‌ڵام ئێستا هێدی هێدی ده‌ڵێن ئاتاتورک ده‌ستی له‌م کۆمه‌ڵکۆژیه‌ دا هه‌بووه‌ و کچه‌که‌ی “مانه‌ڤی” چووه‌ و بۆمبی کیمیایی به‌سه‌ر دێرسمییه‌کانی باراندووه‌. به‌مه‌ش ئه‌م راستییه‌ دۆپات ده‌کاته‌وه‌ که‌ رۆڵی ئاتاتورک له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا شتێکی راسته‌ و هه‌ڵگرتنی ئه‌م کاریگه‌ریه‌ شتێکی ره‌وایه‌.”

له‌ لایه‌کی تر ئاکه‌په‌ و لایه‌نگرانی ده‌یانه‌وێت پێگه‌ی جه‌هه‌په لاواز بکه‌ن. ئاکه‌په‌ ته‌نیا ده‌سه‌لاتی خوی ده‌وێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ش به‌ده‌په‌ له‌ ژێر ناوی ئۆپه‌راسیونی که‌جه‌که‌ و جه‌هه‌په‌ش به‌م چه‌شنه‌ حه‌ره‌که‌تانه‌‌ لاواز ده‌کات. ده‌یانه‌وێت کاریگه‌ری جه‌هه‌په‌ له‌سه‌ر کورده‌ عه‌له‌ویه‌کان که‌م بکه‌نه‌وه‌، هه‌ر چۆن ئاگادارن کورده‌ عه‌له‌ویه‌کان له‌ تورکیا پێشتر به‌ ده‌ستی جه‌هه‌په‌ و که‌مالیزمه‌وه‌ چه‌وسێندران، به‌ڵام ئێستا ئاکه‌په‌ و فه‌تحوللا گۆله‌نه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت به‌ شێوه‌یێکی تر ئه‌م سیاسه‌ته‌ په‌یره‌و بکه‌ن. گۆڵه‌ن له‌ گۆته‌کانی دا عه‌له‌ویایه‌تی له‌ دێرسم دا به‌ مه‌ترسیێکی گه‌وره‌ به‌ناو ده‌بات، ئێستاش خوێندنگاکانی خۆی له‌ وێ کردوته‌وه‌ و مناڵه‌ که‌م ده‌رامه‌ت و هه‌ژاره‌کان ده‌باته‌ ئه‌وێ بۆ خوێندن.

،به‌لام ئه‌م هه‌نگاوه‌ی ئه‌ردۆغان سه‌باره‌ت به‌ کۆمه‌ڵکۆژی دێرسم کاریگه‌ری له‌سه‌ر خه‌لک دوروست کردووه‌، خه‌لکانێک ده‌ڵێن راسته سیاسه‌تی ئاکه‌په‌ سیاسه‌تێکی راست نییه‌ و مه‌سه‌له‌ی کوردی چاره‌سه‌ر نه‌کرد به‌ڵام جاری یه‌که‌مه‌ سه‌رۆک ده‌وله‌تێک ده‌ڵێت له‌ تورکیا دا کۆمه‌ڵکۆژی هه‌بووه‌. داوای لێبوردن ده‌کات، ئه‌مه‌ش هه‌نگاوێکی گرینگه‌. به‌م شیوه‌یه‌ ئاکه‌په‌ په‌یام ده‌داته‌ گه‌لی کورد: ته‌ماشا که‌ن ئێمه‌ کۆمه‌ڵکۆژیه‌کان قه‌بوڵ ده‌که‌ین، داوای لێبوردن ده‌که‌ین به‌ڵام پ.ک.ک هه‌ر له‌سه‌ر شه‌رکردن به‌رده‌وامه‌. ده‌یانه‌وێت گه‌لی کورد له‌ پ.ک.ک‌ و به‌ده‌په‌ دوور بگرن.

من ئه‌م هه‌نگاوانه‌ی ئاکه‌په‌ و سیاسه‌تی کرانه‌وه‌ی کورد به‌ راست نازانم، له‌ ته‌وای نوسینه‌کانیشم دا ئاماژه‌م به‌وه‌ کردووه‌ که‌‌ گه‌وره‌ترین مه‌ترسی بۆ سه‌ر گه‌لی کورد ئاکه‌په‌یه‌. له‌نێوبردنی جه‌هه‌په‌ باشه‌، ره‌گ وریشالی که‌مالیزم خه‌ریکه‌ ده‌له‌قێت، ئه‌مه‌ش باشه‌، به‌ڵام ئاکه‌په‌ مه‌ترسی هه‌ره‌ گه‌وره‌ بۆ سه‌ر گه‌لی کورده له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌یانه‌وێت رۆلی پ.ک.ک و به‌ده‌په‌ له‌ باکورد دا که‌م بکه‌ن. کوردی خۆیان بخولقێنن. ئه‌گه‌ر گه‌لی کورد ئامانجی راسته‌قینه‌ی ئه‌م  سیاسه‌ته‌ ناراستانه‌ی ئه‌ردۆغان و ئاکه‌په‌ ببینن و بزانن سه‌دا سه‌د سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست ده‌هێنن.

هونه‌رمه‌ند عه‌لی باران، له‌مباره‌یه‌وه‌ گوتی: “‌

پێم وابێ هه‌تا ئێستا هه‌رتاکێکی کورد باش ئه‌ردۆغانی ناسیبێت‌ و له‌ سیاسه‌تی تێگه‌یوشتووه‌. له‌ لایه‌ک فه‌رمانی کوشتنی کورده‌کان ده‌دات و چه‌کی قه‌ده‌غه‌کراو و کیمیایی له‌ دژیان به‌کار ده‌هێنیت و به‌ هه‌زاران کورد له‌ ژێر ناوی دۆزی که‌جه‌که‌ دا ره‌وانه‌ی گرتوخانه‌کان ده‌کات.  له‌ لایه‌کی تر بۆ هاوده‌ردی له‌گه‌ل فلستینیه‌کان ده‌نگی به‌رز ده‌کات  و باسی مرۆڤایه‌تی ده‌کات. به‌ڵام ئه‌مجاره به‌ په‌یامی ئه‌ردۆغان دلخوش بووم، سیاسه‌ت ده‌کات و ده‌یه‌وێت پارتی جه‌هه‌په‌ بچۆک بکات و له‌به‌ر چاوی عه‌له‌ویه‌کان بخات.

به‌ڵام سیسه‌تمه‌داره‌کانیش جاربه‌جار هه‌ڵه‌ ده‌که‌ن، ئه‌ردۆغان به‌ناوی حکومه‌ته‌وه‌ داوای لێبوردنی له‌ دێرسمیه‌کانی خواست، به‌ڵام کا له‌ کرده‌وه‌ دا بۆ دێرسمیه‌کان چی ده‌کات؟

کا ناوی تونجه‌لی ده‌کاته‌ دێرسم؟ قه‌ره‌بۆی زه‌ره‌رمه‌نده‌کانی ده‌کاته‌وه‌؟ شوێنی سید رزا و هه‌ڤاڵانی دیار ده‌کات؟ من باوه‌ر ناکه‌م له‌ کرده‌وه‌ دا ئه‌ردۆغان ئه‌م کارانه‌ بکات و ئه‌م گوتانه‌ش ته‌نیا له‌ دژی جه‌هه‌په‌ گوتووه‌.

به‌ڵام سۆچی جه‌هه‌په‌ له‌م کرده‌وانه‌دا زۆره‌ و پێویسته‌ جه‌هه‌په‌ داوای لێبورین له‌ دێرسمیه‌کان و گه‌لی کورد بخوازیت، ئه‌ردۆغانیش ئه‌گه‌ر نیازی پاکه‌ و راست ده‌کات با داوای دێرسمیه‌کان بکاته‌ داوای حکومه‌ت.

به‌ڵام جه‌هه‌په‌ ئه‌م کاره‌ ناکات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پارتێکی که‌مالیست و خوێنرژن. له‌ماوه‌ی دامه‌زرانییه‌وه‌ تاکۆ ئێستا به‌ده‌یان کۆمه‌ڵکۆژی پێکهیناوه‌. له شۆرشی شێخ سه‌عید له‌ ساڵی‌ 1923 تاکۆ 1925 ه‌وه‌ بگره‌، سه‌رهلدانی ئاگری و کۆچگیری و…تاکۆ 1938ه‌وه‌ 29 جار کۆمه‌ڵکۆژی پێکهێناوه‌ و له‌ هه‌موویانیش دا جه‌هه‌په‌ به‌شدار بووه‌ و فه‌رمانی ئه‌م کۆمه‌ڵکۆژیانه‌ش راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن ئاتاتورکه‌وه‌ دراون‌.

خه‌لکی دێرسم له‌هه‌موویان باشتر ئه‌ردۆغان ده‌ناسن و له‌ سیاسه‌تی تێگه‌یه‌شتون و به‌ زۆره‌مڵیش نابنه‌ ئاکه‌په‌. به‌ڵام هێشتا جه‌هه‌په‌ ناناسن، پێویسته‌ رووی ره‌شی ئه‌م پارته‌ و سیاسه‌تی دووروویانه‌یان باش بناسن.  ‌

گوته‌کانی ئه‌ردۆغان ته‌نیا خراپ کردنی رووی جه‌هه‌په‌یه،‌ کاتێکی باشه‌ که‌ به‌ده‌په‌ له‌م کاته‌دا داوا له‌ ئه‌ردۆغان بکات به‌ڵگه‌نامه‌ ئه‌سکه‌ریه‌کان و حکومه‌ت هه‌ڵبداته‌وه‌ و بۆ ڕای گشتی ئاشکه‌رایان بکات، به‌مه‌ش جه‌هه‌په‌ش رووره‌شتر ده‌بیت و کورده‌کانیش له‌ نیازی ئه‌ردۆغان که‌ ته‌نیا له‌ سنۆری قسه‌ کردن تێناپه‌ریت تێده‌گه‌ن.

کورده‌کانی دێرسم به‌م په‌یامانه‌ هه‌ڵناخه‌له‌تن له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی زامی دڵمان زۆر قۆڵه‌، ته‌نیا له‌ بنه‌ماڵه‌ی ئێمه‌ 24 که‌س قوربانی ئه‌م کاره‌ساته‌نه‌.

له‌ پاش کۆمه‌ڵکۆژی 1938 یش دێرسمیه‌کان له‌ ژێر ناوی هندێک شت هه‌ڵخه‌له‌تێندراون، ئیمان و ڕامانی کورده‌کانی دێرسم پارچه‌ کرواه‌، ژیان لێیان کراوته‌ به‌ زیندان، به‌شێک له‌و خه‌لکه‌ خۆیان به‌ تورک ده‌زانن و به‌شێکیان زازاکان به‌ نه‌ته‌وه‌یێکی جیا و به‌شێکیانیش خۆیان به‌ کورد ده‌زانن و به‌شێکی تر له‌ ڕوی ئایینیه‌وه‌ نزیکی مه‌سه‌له‌که‌ ده‌بن و خۆیان به‌ عه‌له‌وی ده‌زانن ئه‌مانه‌ هه‌مۆیان ده‌رئه‌نجامی سیاسه‌تی پاکتاوکردن و قرێژی کۆماری تورکیایه که‌ به‌ درێژایی ته‌مه‌نی ئه‌م مۆره‌ له‌ لایه‌ن حکومه‌ت، که‌مالیسته‌کان، چه‌پگره‌کانی تورک و عه‌له‌ویه‌کان شێوێندراوه‌. ‌ئێستاش له‌ژێر ناوی دینه‌وه‌ له‌ رێگای فه‌تحۆڵا گۆله‌نه‌وه‌ ئه‌م سیاسه‌ته‌ به‌ شێوه‌ێکی سیسته‌ماتیک به‌رێوه‌ ده‌بردرێت.

تێبینی: ئه‌م بابه‌ته‌، ئه‌مڕۆ له‌ ژماره‌ی 320 ی هه‌فته‌نامه‌ی زاری کرمانجی دا بڵاو کرایته‌وه‌.     ‌

‌ ‌

Advertisements

تاگەکان: , , , , ,

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s


%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: