ناسیۆنالیسته‌ ئێرانییه‌کان‌ یه‌که‌م چاولێکه‌ریان له‌ سیستمی تورکیایه/ وتووێژ لەگەڵ مەزدەک مهابادی ئەندامی ڕێبەری پەژاک

«مۆدێرنیته‌ی لیبراڵیزم له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست سه‌رنه‌که‌وت، بۆیه‌ ده‌یانه‌وێ په‌ره‌ به‌ ئیسلامی لیبڕاڵ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستیاری گه‌ل له‌ به‌رامبه‌ر مۆدێرنیته‌ که‌متر بکه‌نه‌وه‌»
مه‌زده‌ک مهابادى، ئه‌ندامى کوردیناسیۆنى پارتى ژیانى ئازادى کوردستان (PJAK)، له‌م دیداره‌دا ئاماژه‌ بۆ گۆشه‌گیرى ئۆجه‌لانده‌کات و راشیده‌گه‌یه‌نێک که‌ ئه‌مریکا له‌رێگاى (AKP) وه‌ک ئیسلامی لیبڕاڵه‌وه‌ ده‌یه‌وێت په‌ره‌ به‌ ئیسلامی لیبراڵ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستیاری گه‌ل له‌ به‌رامبه‌ر مۆدێرنیته‌ که‌متر بکه‌نه‌وه‌. جه‌ختیشکرده‌وه‌ که‌رۆڵی پێشه‌نگ ده‌ده‌ن به‌ تورکیا و له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا، لاوازکردنی گه‌لی کورد به‌دی ده‌کرێت.

چه‌تر: ئێوه‌ وه‌ک (PJAK) که‌ له‌چوارچێوه‌ى فکرى عه‌بدوڵا ئۆجه‌لاندا سیاسه‌تده‌که‌ن، پێتان وایه‌ ده‌وڵه‌تى تورکیا بۆچى هێنده‌ رێبه‌ره‌که‌تان گۆشه‌گیر ده‌کات؟
ـــ دوابه‌دوای ئه‌وه‌ى سیستمێک به‌ناوی سیستمی ئیمراڵی به‌سه‌ر رێبه‌ر ئاپۆدا سه‌پێندرا. هه‌م گه‌له‌کۆمه‌که‌ و هه‌م سیستمی ئیمراڵی چه‌ند په‌یامێکیان هه‌بوو. یه‌که‌م ئه‌وه‌ی که‌ کورد ناتوانێ له‌و چاره‌نوسه‌ که‌ سیستمه‌ داگیرکه‌ره‌کان بۆیان داڕشتووه‌ وه‌ک کوردی له‌ت‌له‌ت‌کراو و بێهێز له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مانه‌ بجوڵێنه‌وه‌. چونکه‌ رێبه‌ر ئاپۆ پێشه‌نگایه‌تی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ئه‌م بزوتنه‌وه‌ ئازادیخوازه‌ى ده‌کرد، سیاسه‌تێک به‌م شێوه‌ به‌ سه‌ریدا سه‌پێنرا که‌ سیستمی ئیمرالی سیاسه‌تێکی وه‌ک ئه‌وه‌ که‌ تۆ وه‌ک که‌سێک؟ له‌ راستیدا کێشه‌یه‌ک به‌ناوی کێشه‌ی کورد نییه‌ و ئه‌مه‌ به‌سه‌ریدا سه‌پێنرا.
سیستمی ئیمراڵی میکرۆمۆدێڵیکه‌ که‌ ده‌یانه‌وێ له‌سه‌ر هه‌موو کوردستان دایسه‌پێنن تا کورد واز له‌ تێکۆشانی ناسنامه‌یی و سیاسی بهێنێت که‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌ کورد به‌ تێکۆشانی هه‌م ئایدیۆلۆژیکی و هه‌م سیاسی، ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی تێک شکاند. سه‌رۆک ئاپۆ پارادیگمایه‌کی نوێ بۆ ئه‌م تێکۆشانه‌ی گه‌لی کورد هێنایه‌ ئاراوه‌ و ئێمه‌ش وه‌ک (PJAK) له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌م پارادیگمایه‌ تێکۆشان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ین.

چه‌تر: ئێوه‌ چۆن ئه‌م پارادیگمایه‌تان شیکردۆته‌وه‌ و خه‌باتى بۆ ده‌که‌ن؟
ـــ تێکۆشانی (PJAK) له‌ سه‌ر بنه‌مای ئه‌وه‌یه‌ که‌ چۆن تاک له‌ ناو کۆمه‌ڵگا ده‌بێته‌ خاوه‌نی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی و ئه‌و ناسنامه‌یه‌ هیچ جیاوازییه‌ک ناخاته‌ ناو گه‌لانی دیکه‌. ئه‌و تاکه‌ به‌و ناسنامه‌یه‌ ده‌بێته‌ خاوه‌نی ئیراده‌ که‌ هیچ هێزێکی تر ناتوانێ تێکی بدات. تێکۆشانی ئێمه‌ وا نییه‌ که‌ خه‌ڵکێک بیه‌وێ ده‌وڵه‌تێک بڕوخێنێت یان له‌ ده‌وڵه‌تدا له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات هاوبه‌ش بێت. واته‌ تێکۆشانه‌که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌سه‌ڵات نییه‌، به‌ڵکو له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌یه‌ که‌ له‌ سه‌ر کۆمه‌ڵگا چ کاریگه‌رییه‌کی ده‌بێت.

چه‌تر: ئێوه‌ له‌ قۆناغێکدا سه‌رتان هه‌ڵدا بۆشایێکى چه‌کدارى و سیاسى له‌ رۆژهه‌ڵاتى کوردستاندا هه‌بوو، حزبه‌کانى رۆژهه‌ڵات دانیشتن، ئه‌مه‌ چۆن بوو؟
ــــ گه‌لی رۆژهه‌ڵات که‌ هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ حزبه‌کانی دیکه‌ تێدا خه‌باتیان کردووه‌ هێزی دا به‌ ده‌وڵه‌ت، وای کرد که‌ ده‌وڵه‌ت بتوانێ کۆمه‌ڵگای کورد لیبڕالیزه‌ بکات، به‌ڵام گه‌لی کورد رێبازێکی نوێ و تێکۆشانێکی نوێى دۆزییه‌وه‌ که‌ هه‌مان رێبازی رێبه‌ر ئاپۆیه‌. بۆیه‌ کاتێ له‌ ساڵی (1999) گه‌لی رۆژهه‌ڵات راپه‌ڕین و له‌ ئه‌نجامی ئه‌و راپه‌ڕینه‌دا (PJAK) ساز بوو. به‌ڵام ئه‌و سیستمه‌ی ئه‌مڕۆ سیاسه‌تێکی تر په‌یڕه‌و ده‌کات. ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ گه‌لی کورد و تێکۆشانه‌که‌ی له‌ دنیا و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا گه‌یشتۆته‌ ئاستێکی به‌رز و، ئه‌مڕۆ گه‌لی کورد ته‌نیا گفتوگۆ له‌سه‌ر هه‌بوون و نه‌بوونی خۆی ناکات وه‌ک سه‌ده‌ی بیسته‌م، به‌ڵکو پێگه‌ی خۆی گفتوگۆ ده‌کات و به‌ رونی باس له‌وه‌ ده‌کات که‌ چ پێگه‌یه‌کی هه‌یه‌ و خاوه‌ن چ هێزێک ده‌بێ و به‌و پێگه‌یه‌ ده‌یه‌وێت وه‌کو هێزێک ناسنامه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی گه‌لی خۆی ده‌رخات. وه‌ک نمونه‌ له‌ باکوری کوردستان گه‌لی کورد و خۆبه‌ڕێوه‌بردنی دیموکراتیکى راگه‌یاند که‌ به‌مشێوه‌یه‌ له‌ ده‌ستدرێژییه‌کانی ده‌وڵه‌ت بۆ کوردستان که‌م ده‌کاته‌وه‌ و هێزێکی گه‌وره‌ ده‌دا به‌ گه‌لی کورد. له‌ باشوری رۆژئاواش ده‌بینین که‌ گه‌لی کورد سیاسه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ په‌یڕه‌و ده‌کات و دیموکراسی داده‌سه‌پێنێ و له‌ کرداردا جێبه‌جێ ده‌کات.. هه‌روه‌ها ده‌بینین که‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستاندا تێکۆشان له‌ ئاستێکی زۆر به‌رز و به‌ ئیراده‌یه‌کی مه‌زن به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. ده‌وڵه‌تی ئێران وا ده‌زانێت که‌ له‌ناو کورداندا هیچ هێز و ئیراده‌یه‌کی نه‌هێشتوه‌. چونکه‌ پێی وابوو هیچ هێزێک له‌ناو کورداندا نییه‌ بۆ به‌رخۆدانی، بۆیه‌ به‌ بێ پێوان هێرش ده‌کاته‌ سه‌ر گه‌لی کورد. به‌ڵام ئه‌مه‌ فه‌لسه‌فه‌ هێزی داوه‌ته‌ گه‌لی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان که‌ به‌ رونی ئه‌وه‌مان له‌ به‌رخودانی قه‌ندیلدا بینی.

چه‌تر: له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا که‌تۆ ده‌ڵێیت، مه‌ترسى ئه‌وه‌ ده‌بینن که‌ له‌ هه‌رێمى رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستدا ئه‌مریکا پرسێکى هه‌ره‌ گه‌وره‌ى کورد ده‌کاته‌ خۆراکى رۆڵگێرانى تورکیا له‌هه‌رێمه‌که‌ ئه‌مه‌ بۆچى؟
ـــ ئه‌مه‌ زۆر گرنگه‌ که‌ دوژمنانی گه‌لی کورد له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌ چی ده‌که‌ن؟ ده‌یانه‌وێ رۆڵێک بده‌ن به‌ تورکیا. واته‌ ئه‌مریکا و ده‌وڵه‌ته‌ ئه‌وروپیه‌کان ده‌یانه‌وێ گه‌لێک له‌ پیلانه‌کانیان له‌ رێگای تورکیاوه‌ بخه‌نه‌ بواری کرداریه‌وه‌. به‌ دوو سێ هۆکار ئه‌وه‌ی که‌ (AKP) وه‌ک ئیسلامی لیبڕاڵ پرۆژه‌یه‌کی نێونه‌ته‌وه‌ییه‌ که‌ ده‌یانه‌وێ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا پیاده‌ی بکه‌ن، مۆدێرنیته‌ی لیبراڵیزم له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست سه‌رنه‌که‌وت، بۆیه‌ ده‌یانه‌وێ په‌ره‌ به‌ ئیسلامی لیبڕاڵ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستیاری گه‌ل له‌ به‌رامبه‌ر مۆدێرنیته‌ که‌متر بکه‌نه‌وه‌. دووه‌میش ئه‌وه‌یه‌ که‌ پێویست به‌ هاوپه‌یمانیه‌کى هه‌رێمی هه‌یه‌ که‌ ئه‌و هاوپه‌یمانییه‌ هاوته‌ریبی سیاسه‌ته‌کانی ئه‌وان بجوڵێته‌وه‌ و وه‌ک مۆدێلێک له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست دایمه‌زرێنن. له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ که‌ رۆڵی پێشه‌نگ ده‌ده‌ن به‌ تورکیا و له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا، لاوازکردنی گه‌لی کورد به‌دی ده‌کرێت.

چه‌تر: ده‌بینین تورکیا له‌ به‌رامبه‌ر سوریاش ده‌یه‌وێت هه‌یمه‌نه‌ى خۆى بسه‌پێنێت و له‌ کوردانى رۆژئاواى کورستان نیگه‌رانه‌؟
ـــ ئێستا له‌ به‌رامبه‌ر سوریا رۆڵێکیان دا به‌ تورکیا و ئه‌رکی ئه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌ره‌تا تورکیا هێرش بباته‌ سه‌ر سوریا. تورکیاش ده‌یه‌وێ به‌ جێبه‌جێکردنی ئه‌و ئه‌رکه‌ کورد له‌ سوریا نه‌بێته‌ خاوه‌ن هێز. یه‌کێک له‌و مه‌رجانه‌ که‌ تورکیا ببێته‌ مۆدێلێک بۆ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئه‌وه‌یه‌ که‌ هێزه‌کانی ئه‌مریکا و ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپا یارمه‌تی تورکیا بده‌ن که‌ کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست نه‌بێت به‌ هێز و خاوه‌نی ناسنامه‌. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش به‌ دانانی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا و ئێران نیشانی ده‌دا نایه‌وێ کورد ببێته‌ خاوه‌ن هێز. ئه‌وه‌ش به‌ شێوه‌یه‌کی کرداری و به‌ به‌کارهێنانی بومبی کیمیاوی ده‌یسه‌لمێنێت.

چه‌تر: سه‌ره‌ڕاى گۆشه‌گیرى سه‌ر ئۆجه‌لان، پارێزه‌ره‌کانیشى ده‌گیرێن، ئه‌مه‌یان بۆچى؟
ـــ سیاسه‌تی گۆشه‌گیری له‌سه‌ر رێبه‌ر ئاپۆ گۆشه‌گیرییه‌کی ئاسایی نیه‌، به‌ڵکو سیاسه‌تی گه‌له‌کۆمه‌یه‌ بۆ له‌ناوبردنی گه‌لی کورد. ئێستا نزیک به‌ چوار مانگه‌ له‌ رێبه‌ر ئاپۆ هه‌واڵێک نیه‌ و گه‌لی کورد له‌ ته‌ندروستی رێبه‌ره‌که‌ی ئاگادار نیه‌. وای لێ هاتووه‌ که‌ هێرش ده‌کرێته‌ سه‌ر پارێزه‌ره‌کانی و ده‌ستگیر ده‌کرێن. ئه‌وه‌ش دێته‌ واتای ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وڵه‌تی تورک هیچ رێگایه‌ک بۆ پاراستن ناهێڵێت و درێژه‌ به‌ هێرشه‌کانی ده‌دات. ئه‌گه‌ر وه‌ڵامی سیاسه‌تی له‌ناوبردن نه‌درێته‌وه‌، پێگه‌ی گه‌لی کورد ده‌که‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. ئه‌م شه‌ڕه‌ ته‌نیا له‌ به‌رامبه‌ر (PKK) نیه‌، به‌ڵکو شه‌ڕی ده‌وڵه‌تی تورکیا و هێزه‌ ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌کانه‌ که‌ ده‌یانه‌وێ تا سه‌د ساڵی دیکه‌ به‌ سه‌ر گه‌لاندا دایسه‌پێنن.
ته‌واوی سیاسه‌تمه‌داران و رۆشنبیران و هونه‌رمه‌ندان ده‌بێت بزانن که‌ سه‌رکه‌وتنی ئه‌و سیاسه‌تی له‌ناوبردنه‌ له‌سه‌ر سه‌رۆک ئاپۆ سه‌رکه‌وتنی سیاسه‌تی له‌ناوبردنی گه‌لی کورد و کێشه‌که‌یه‌تی. بۆیه‌ گه‌لی کورد ده‌بێ به‌ره‌نگاری ئه‌م سیاسه‌ته‌ بێته‌وه‌ که‌ له‌ دژی رێبه‌ر ئاپۆ وه‌ک سه‌مبۆلی تێکۆشانی کوردی ئازاد به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. گرنگی ئه‌مه‌ بۆ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و بۆ ته‌واوی گه‌لی کورد ئه‌وه‌یه‌ که‌ خاڵی گرنگی به‌رقه‌راری دیموکراسی و چاره‌سه‌ری کێشه‌ی کورده‌ هه‌م له‌ تورکیا هه‌م له‌ ئێران و هه‌م له‌ ته‌واوی هه‌رێمدا.

چه‌تر: بڕوات وایه‌ که‌ ئێرانیش وه‌ک تورکیا نزیک پرسى کورد ده‌بێته‌وه‌؟
ـــ سیستمی ئێران چاولێکه‌رییه‌که‌ له‌ سیستمی ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌ی تورکیا. زۆر که‌س ره‌خنه‌ له‌ (PJAK) ده‌گرن که‌ زۆر باسی تێکۆشان له‌ دژی تورکیا ده‌کات. ئه‌وانه‌ی که‌ مۆدێلی تورکیا دایده‌مه‌رزێنێ و دایده‌سه‌پێنێت. ئێمه‌ نین، له‌ راستیدا ناسیۆنالیسته‌ ئێرانییه‌کانن که‌ یه‌که‌م چاولێکه‌ریان له‌ سیستمی تورکیایه‌. ئێران له‌ سه‌ده‌ی (19)ه‌وه‌ تا ئێستا له‌ گۆڕانکارییه‌کانی سیستمی تورکیا چاولێکه‌ری کردووه‌. هه‌ر له‌ نیزامی عوسمانیه‌کانه‌وه‌ تا رژێمی نوێ، تورکیا له‌ حزبی (ئیتیحاد و ته‌ره‌قی)ه‌وه‌ تا په‌ره‌سه‌ندنی ناسیۆنالیزم و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌ و ریفۆرمه‌کانی ئه‌تاتورک، ئێران له‌و سیستمه‌ چاولێکه‌ری کردووه‌. هه‌ر ئه‌وانن که‌ ده‌یانه‌وێ سیستمی تورکیا وه‌ک سیستمێکی دیموکراتیک نیشان بده‌ن. خۆیان وه‌ک ئۆپۆزسیۆنی ده‌وڵه‌تی ئێران ده‌زانن، به‌ڵام وه‌ک ئاڵته‌رناتیڤی سیستمی تورکیا نیشان ده‌ده‌ن. له‌ حاڵێکدا ئه‌مه‌ رونه‌ که‌ له‌ تورکیا بۆ کوردان سیستمی دیموکراسی نیه‌، به‌ڵکو له‌ تورکیا سیاسه‌تی له‌ناوبردن هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر گۆڕانکارییه‌ک له‌ تورکیا هه‌بێ، هی خوێنی هه‌زاران شه‌هیده‌ و تێکۆشانی رێبه‌ر ئاپۆیه‌. به‌ سه‌دان رۆشنبیری کورد که‌ ته‌نیا تاوانیان داخوازی کلتوری خۆیان ده‌که‌ن کوژراون؛ به‌ نمونه‌ کاناڵی ئاسمانیان داناوه‌ که‌ دیسان تێدا گوڕ به‌ سیاسه‌تی له‌ناوبردن ده‌ده‌ن، به‌کارهێنانی چه‌کی کیمیایی، گرتنی هه‌زاران رۆشنبیری کورد که‌ تاکه‌ تاوانیان رێکخستن کردنی گه‌لی کورده‌. شاره‌وانیه‌کان و په‌رله‌مانتاران که‌ له‌ رێگای حقۆقییه‌وه‌، گه‌لی کورد هه‌ڵی بژاردون، ده‌ستگیر و ئه‌مه‌ش وه‌ک پێشکه‌وتنی سیاسی ناو ده‌به‌ن.

چه‌تر: واته‌ ئێرانیش هه‌مان مۆدێلى سڕینه‌وه‌ى کوردى هه‌یه‌؟
ـــ له‌ راستیدا هه‌مان کۆمه‌ڵکوژیه‌. چاولێکه‌ری له‌م مۆدێله‌ ته‌نیا کێشه‌که‌ قوڵتر ده‌کاته‌وه‌. به‌داخه‌وه‌ گه‌لێک پارتی و حزبی کوردی هه‌ن که‌ باس له‌ گۆڕانکاری له‌ تورکیا ده‌که‌ن. بۆ نمونه‌ سه‌رۆکی حزبێکی کوردی باس له‌وه‌ ده‌کات که‌ «گه‌لی کورد له‌ باکوری کوردستان چیان ده‌وێت، تورکیا زۆر گۆڕانکاری کردووه‌». ئێمه‌ تێده‌کۆشین که‌ ئێرانێکی دیموکراتیک ساز بکه‌ین که‌ مافی گه‌لی کورد و گه‌لانی دیکه‌ی ئێران تێدا مسۆگه‌ر بێت. ئه‌گه‌ر گه‌لی کورد ده‌یه‌وێ چاره‌نوسی خۆی دیار بکات ده‌بێ نه‌هێڵێت که‌ مۆدێلێک وه‌ک مۆدێلی (AKP) دروست ببێت.

سەرچاوە: چەتر

Advertisements

تاگەکان: , , , , , , , ,

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s


%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: