HRW: ایران/ترکیه: حملات اخیر به غیرنظامیان کردستان عراق/ دست کم ده ها کشته و هزاران آواره از ماه جولای

ایران/ترکیه: حملات اخیر به غیرنظامیان کردستان عراق/ دست کم ده ها کشته و هزاران آواره از ماه جولای
«ممکن است ایران بگوید که آن کشور به حملات مسلحانه‏ای که از خاک کردستان عراق علیه آن صورت می گیرد پاسخ می دهد، اما ایران باید بداند که عملیات نظامی آن کشور از جمله حملات موشکی غیر تبعیض آمیز آن در نزدیکی روستاهای غیرنظامی باعث واردن آمدن آسیبهای جدی به غیرنظامیان شده است».  سارا لی ویتسون، رئیس بخش خاورمیانه دیده بان حقوق بشر گفت:
(بغداد) – دیده بان حقوق بشر امروز گفت که حملات مرزی ایران و ترکیه بهکردستان عراق منجر به کشته شدن بیش از ده غیر نظامی و آواره شدن هزاران نفر از اواسط جولای تا نوامبر 2011 شده است، از جمله در مناطقی که به نظر نمی رسد هیچ هدف نظامی در آن قرار داشته باشد. ایران و ترکیه هردو ادعا می کنند که آنان به حملات مرزی گروه های شورشی مسلح پاسخ می‏دهند. اما ساکنان کرد و مقامات عراق به دیده بان حقوق بشر، که از مناطق آسیب دیده در ماه نوامبر بازدید کرد، گفتند که بسیاری از مناطقی که مورد حمله قرار گرفته اند کاملاً غیرنظامی هستند و هیچ گروه نظامی فعالی که علیه ایران و ترکیه و یا سایر اهداف بالقوه نظامی در آن مناطق فعالیت کند وجود ندارد.

سارا لی ویتسون، رئیس بخش خاورمیانه دیده بان حقوق بشر گفت: «ممکن است ایران بگوید که آن کشور به حملات مسلحانه‏ای که از خاک کردستان عراق علیه آن صورت می گیرد پاسخ می دهد، اما ایران باید بداند که عملیات نظامی آن کشور از جمله حملات موشکی غیر تبعیض آمیز آن در نزدیکی روستاهای غیرنظامی باعث واردن آمدن آسیبهای جدی به غیرنظامیان شده است».

دیده بان حقوق بشر گفت که حزب کارگران کردستان (PKK) که در ترکیه تاسیس شد و حزب کرد ایرانی موسوم به حیات آزاد کردستان (پژاک)، هردو در مناطق غیرنظامی کردستان عراق ستاد دارند و فعال می باشند. دیده بان حقوق بشر از هردو گروه درخواست کرد تا از انجام عملیات نظامی و قرار دادن اهداف نظامی احتمالی در داخل و یا در نزدیکی مناطق غیر نظامی و پرجمیعت جلوگیری کنند.

مقامات محلی به دیده بان حقوق بشر گفتند که جنگنده های ترکیه در یک حمله اخیر مناطق متعددی را در استان سلیمانیه و اربیل در شب 22 نوامبر بمباران کردند که در اثر آن یک شهروند غیرنظامی 20 ساله زخمی شده و خسارات سنگینی بر مزارع و دام‏های ساکنین محل وارد شد، بدون آن که هیچ هدف نظامی آشکار در آن مناطق دیده شود.  از اوایل سپتامبر که میان ایران و پژاک آتش بس برقرار گردید، وضعیت در آن مناطق کردستان عراق که از بمباران ایران متاثر بود، بهبود یافته است. پژاک در سال 2004 تاسیس و با پ ک ک مرتبط می باشد.

دیده بان حقوق بشر بقایای یک موشک 333 میلی متری «شاهین» ایران را در فاصله یک کیلومتری روستای پیشدر به شکل واضح مشاهده و از آن عکسبرداری کرده است. دیده بان حقوق بشر گفت که این نوع موشکها، که در اواخر ماه آگوست به آن مناطق شلیک شده اند، نباید از مسافت طولانی به سمت مناطق پرجمیعت شلیک شوند، زیرا آنها نمی توانند با دقت هدف گیری کنند و در نتیجه باعث وارد شدن آسیب های غیر تبعیض آمیز به غیرنظامیان می شوند.

به گفته مقامات محلی، حملات بین ماه های جولای و نوامبر حدود 1350 خانواده (8000 نفر) را آواره کرده است، اگرچه در حال حاضر، اکثر خانواده‏ها اردوگاه آوارگان را در منطقه به دلیل آب و هوایی سرد، فقدان خدمات عمومی، تعطیلی اردوگاه و بهبود شرایط زندگی در خانه های خود ترک کرده اند.

دیده بان حقوق بشر بین 7 تا 10 نوامبر از 18 روستا در مناطق کوهستانی قلعه دیزت، قندیل، سنگسار، زهراوه، و سیدیکان بازدید و با بیش از 40 روستایی مناطق آسیب دیده که از ماه آگوست آواره شده بودند گفتگو کرد. آنان گفتند که خانه های خود را به دلیل بمباران روستاها و مناطق نزدیک آن ترک کرده اند. دیده بان حقوق بشر ده ها خانه آسیب دیده، بیشتر از ده روستایی که به طور کامل و یا بخشی از آن خالی شده بود، و دو اردوگاه چادر موقت را مشاهده کرد و شاهد فعالیت های گروه های شورشی در بخش های بزرگی از دیزه و قندیل که گروه های پ ک ک و پژاک پست های بازرسی در آنجا دارند بوده است، به علاوه روستائیان نیز حضور آنان را تائید کردند. اما روستائیان و مقامات محلی گفتند  که هیچ یک از گروه های شورشی در سایر مناطق بمباران شده مانند سیدیکان، سنگسار، و زهراوه که دیده بان حقوق بشر از آن بازدید کردند فعالیت ندارند.

دیده بان حقوق بشر همچنین با خانواده های آوارگان در شهرستان رانیا که به اردوگاه نرفته و با اقارب دور خود در خانه‏های آنان زندگی می‏کردند و ازاینرو، توسط نهادهای خیریه جزو افراد آواره محسوب نشده بودند، گفتگو کرده است. همه این مناطق در استان اربیل و سلیمانیه قرار دارند و توسط حکومت اقلیم کردستان اداره می شود. اگرچه، بخشی از قلات دیزه و قندیل عملاً تحت کنترل پ ک ک و پژاک قرار دارد.

دیده بان حقوق بشر از جون 2010، تلفات غیرنظامیان و صدمات ناشی از حملات ترکیه و ایران به غیرنظامیان و نیز شواهدی مبنی بر این که بمباران دائم دولت ایران ممکن است تلاشی باشد برای راندن شهروندان غیرنظامی عراقی از نواحی نوار مرزی را مستند ساخته است. ایران ادعا می کند که هدف عملیات آن، گروه شورشی پژاک که در نواحی کوهستانی نوار مرزی فعالیت دارند می باشد، و ترکیه ادعا می‏کند که آن کشور تنها پ ک ک را هدف می‏گیرد که یک دهه است با دولت ترکیه می جنگد.

هردو گروه شورشی آشکارا می پذیرند که آنان برای تحقق هدف اعلام کرده خود مبنی بر برابری حقوق اقلیتهای کردی در آن کشورها دست به چندین حمله چریکی علیه سربازان ترکی و ایرانی زده اند. از ماه آگوست، حملات پ ک ک، که ستاد مرکزی آن در قندیل قرار دارد، علیه ترکیه باعث کشته و زخمی شدن غیرنظامیان در شهرهای انکارا، بتمن، سیرت، بنگول و تنسولی شده است.

حمله به کردستان عراق به اقتصاد مناطق متاثرشده آسیب زده است. مقامات محلی و ساکنان روستاها به دیده بان حقوق بشر گفتند که حملات مرزی هرساله ی ترکیه و ایران صدها تن از کشاورزان فقیر را مجبور می سازد تا محصولات کشاورزی و باغهای خود را ترک کنند، و به این ترتیب بخش بزرگی از برداشت‏ سالانه آنان، که برای بسیاری از مردم  شامل تمام درآمد سالانه آنان می شود، نابود می گردد. تعدادی از کشاورزان به دیده بان حقوق بشر گفتند از آنجایی که آنان هرسال در طول مدت کوتاه کاشت و برداشت محصول سال مورد حمله توپخانه‏ای قرار می گیرند، معتقد اند که این عمل عمدی بوده و هدف آن راندن غیرنظامیان از آن مناطق  توسط آسیب رساندن به امکانات زندگی آنان می باشد. خانه ها، مدارس، چاه ها، ذخایر آب، ژنراتور و شبکه های برق و چند صد دام کشته شده از جمله سایر صدماتی بود که به دیده بان حقوق بشر گزارش داده شد و یا مشاهده گردید.

مانند سالهای گذشته، نهادهای امداد رسانی و شهرداری های محلی برای پاسخ به نیازمندی های اولیه آوارگان با مشکل مواجه بودند. خانواده ها و نهادهای امداد رسانی گفتند که اکثر خانواده ها اردوگاه آوارگان را به دلیل سرمای شدید زمستان و فقدان خدماتی مانند آب و سوخت برای گرما و آموزش کودکان  تا اواخر نوامبر ترک کردند.

ویتسون در این زمینه گفت: «ترکیه و ایران باید به مسئولیتهای خود در برابر شهروندان رسیدگی کنند، حتی اگر آنان در مناطقی که فعالیتهای نظامی در آن جریان دارد زندگی کنند. پ ک ک و پژاک نباید به شکل غیرقانونی شهروندان غیرنظامی را، چه با شیوه فعالیت های نظامی شان و چه با راه اندازی فعالیت های نظامی خود در نزدیکی محلات غیرنظامی در معرض خطر قرار دهند».

بمباران ترکیه

دیده بان حقوق بشر در منطقه سیدیکان، نزدیک مرز ترکیه، از صدها خانواده ای بازدید کرد که در یک اردوگاه موقت چادری بدون لوله کشی و حرارت کافی در امتداد یک جاده در دامنه کوه زندگی می کردند. این خانواده‏ها از روستاهای گوله، لیتان، بسرکان، شیخراش، ناوداروک، داروک، بکان، سونای، و پیرابیری به دلیل بمباران ترکیه در ماه های سپتامبر و اکتبر فرار کرده بودند. اسد علی مصطفی، شهردار سیدیکان، به دیده بان حقوق بشر در 9 نوامبر گفت که او منطقه‏ای را برای ساخت و ساز 200 ساختمان نیمه دائم برای کسانی که از بمباران ترکیه آواره شده اند آماده می سازد.

در حالی که برف به شکل ناگهانی در اطراف چادرها می بارید، مصطفی افزود: «در حال حاضر، هفت روستا به دلیل بمباران که هنوز هم تقریباً هرروزه اتفاق می افند کاملاً خالی و دو روستا تا حدودی نیمه خالی هستند. برخی از مناطق کردستان در قلمرو پ ک ک هستند، اما این روستاها شامل آن مناطق نمی باشند. مردم بی گناه هستند، از سرما منجمد می‏شوند، اطفال نمی توانند به مدرسه بروند و این نوع آوارگی اثرات روانی وخیم بر مردم به جا می‏گذارد».

 ساکنین طولانی مدت منطقه و مقامات محلی گفتند که آنان نیروهای پ ک ک را در هیچ یک از 9 روستا به چشم ندیده اند و به آنان در جریان و یا بعد از حملات نیروهای ترکی پناه نداده اند. آنها اصرار داشتند که هیچ هدف نظامی قابل تصور دیگر در آن روستاها وجود ندارد.

 ملا عیسی، یکی از بزرگان و سخنگوی افراد آواره شده، به دیده بان حقوق بشر گفت:

جنگجویان پ ک ک از روستاهای ما استفاده نمی کنند. قبلاً فکر می کردیم که ترکیه می خواهد ما مناطق خود را ترک کنیم تا آنان بتوانند در هرجایی که بخواهند با پ ک ک وارد جنگ شوند. اما وقتی خانه های ما در نتیجه بمباران اخیر (اوایل اکتبر) آسیب دید، فکر کردیم که هدف آنان ما هستیم».

 فوزیه رسول، 42 ساله، به دیده بان حقوق بشر گفت که در 5 اکتبر، روستای او، بسارکان، به شدت مورد بمباران ترکیه قرار گرفت و خانواده او مجبور شد فرار  کند.

هنگامی که بمباران آغاز شد، من گریه می کردم و چیغ می کشیدم. برخی افراد سعی کردند تا با ماشین فرار کنند، برخی پشت سنگها پنهان شدند، تعداد دیگر سعی کردند تا به غارهای اطراف پناه ببرند. من نمی توانم فرزندانم را اینگونه بزرگ کنم؛ آنها همیشه وحشت دارند که هر لحظه مورد بمباران قرار خواهند گرفت. خانه ما آسیب دیده است، پنجره های آن شکسته است و 11 گوسفند ما کشته شده اند. ما پول زیادی نداریم و این ضایعه بزرگی برای ما است.

 قاسم رسولی که در اوایل 40 سالگی خود قرار دارد، گفت که در نتیجه یک بمباران هوایی ترکیه که آنهم در اوایل اکتبر صورت گرفت، او به زمین خورد و بخشی از خانه اش به روی او فرو ریخت. او قبل از نجات سه ساعت در میان آوار مانده بود. او گفت: «هیچ کس نمی تواند در روستا باقی بماند. در بمباران قبلی ما بعد از چند روز و یا یک هفته  به روستایمان برگشتیم تا از حیوانات شیرده خود مواظبت کنیم. اما این کار [بمباران] تقریباً هر روز ادامه دارد. بسیاری از گوسفندان ما از بین رفته اند. بیش از 500 گوسفند و بز از روستای ما کشته شده اند.»

 همانطور که دیده بان حقوق بشر در 21 ماه سپتامبر اعلام داشت، در 21 آگوست بستگان کشته شدگان، مسئولین محلی و کارمندان رسانه‏ها گزارش دادند که جنگنده های ترکیه یک وسیله نقلیه را که حامل غیرنظامیان بود هدف قرار دادند و در نتیجه آن 7 نفر از اعضای یک خانوار کشته شدند. . ترکیه نقش داشتن جنگنده های خود در این حادثه را تکذیب کرده است.این افراد، از جمله 4 فرزند خانواده، برای بازدید بستگان خود با وانت نیسان سفید رنگی از روستای بوله به سوی رانیا در حرکت بودند که در مسیر جاده اصلی هدف حمله قرار گرفتند.در 9 نوامبر، دیده بان حقوق بشر بقایای آن ماشین را بررسی و تایید کرد که محل حادثه، اگر چه نزدیک قلمرو تحت حاکمیت پ ک ک قرار دارد، اما در جاده ای واقع است که به کرات مورد گشت و گزار غیرنظامیان قرار می گیرد.

 در طول بیش از دوازه بازدیدی که دیده بان حقوق بشر از روستاهای سیده کان، سنگسر، و رانیه داشت متوجه شد که  ساکنین آن روستاها هر زمانی که صدای وزوزی شبیه جنگنده های بدون سرنشین را می شنوند عصبانی شده و گاهی اوقات کودکان خود را در داخل خانه و چادر پنهان می کنند. آنها گفتند که گاهی اوقات بمباران کوتاه مدتی بعد از رویت این جنگنده ها که به گفته آنان دارای صدا و نمای کاملاً متفاوت از جنگنده های سرنشین دار می باشند آغاز می شود.

 در 14 نوامبر، یک مقام پنتاگون به خبرنگاران گفت که ایالات متحده امریکا قبلاً جنگنده های تجسسی بدون سرنشین را از خاک عراق تا ترکیه در حمایت از عملیات های ضد پ ک ک مستقر کرده است. در اکتبر، پنتاگون همچنین این قصد خود را اعلام کرد که می خواهد سه فروند سوپر هلیکوپتر «کوبرا AH-1»را به ترکیه بفروشد. دیده بان حقوق بشر از مقامات ایالات متحده درخواست نمود تا مطمئن شوند از جنگنده های بدون سرنشین عرضه شده به ترکیه برای حملات غیرقانونی علیه غیرنظامیان روستایی کرد استفاده نشود.

 اصل تمایز، که هسته اصلی قوانین بشردوستانه‏ بین المللی یا قوانین حاکم بر درگیری های نظامی می باشد، همه گروه های درگیر در جنگ های مسلحانه را موظف می سازد تا در هر زمان میان غیرنظامیان و جنگجویان تفکیک بگذارند. بر اساس قوانین بین المللی، حملات نظامی تنها می تواند متوجه جنگجویان و سایر اهداف نظامی باشد؛ غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی نباید مورد هدف نظامی قرار بگیرند. حملات عمدی، غیر تبعیض آمیز و بی تناسب به غیر نظامیان و یا اثر گذار بر غیر نظامیان و اهداف غیر نظامی ممنوع می باشند.

شواهد حملات موشکی توسط ایران

روستائیان و مقامات محلی در منطقه پیشدار گفتند که از سپتامبر که دولت ایران و پژاک آتش بس کردند، ایران حملات خود را به خمپاره اندازی گاه به گاه کاهش داده است. باوجود آسیبهای گسترده در بسیاری از روستاها، ده ها خانواده به خانه‏های خود برگشته اند. چندین خانواده به دیده بان حقوق بشر گفتند با آنکه وضعیت در حال حاضر بهبود یافته است، اما حملات سال 2011 نسبت به سالهای گذشته شدیدتر بوده و آسیب ها افزایش پیدا کرده است.

در 7 نوامبر، دیده بان حقوق بشر در فاصله یک کیلومتری خارج روستای شهید ایهان در منطقه قلعه دیزه، باقی مانده سوخته یک موتور موشکی را مشاهده کرد که دارای نشانه گذاری قابل شناخت اسلحه ایرانی با مشخصات 333 میلی متری نوع «FL2-A»بود. این سلاح از نوع موشک های غیرهدایت شده ساخت 2010 می باشد. این نوع موشک قادر به هدف گیری دقیق نیست و ازاینرو، می تواند باعث آسیبهای غیر تبعیض آمیز گردد.

مطابق قوانین بین المللی، حملات غیر تبعیض آمیز در داخل و یا نزدیک محلات مسکونی غیر نظامیان ممنوع می باشد. حمله ای که مشخصا بر هدفی نظامی متمرکز نباشد و یا از شیوه هایی استفاده شود که معطوف به هدف نظامی نباشد و یا تاثیرات آن محدود نباشد، غیرتبعیض آمیز شناخته می شود.

ساکنین شهید ایهان به دیده بان حقوق بشر گفتند که آنان آن بخش موشک را اولین بار در اواخر اگوست مشاهده کردند. یکی از روستائیان گفت که شب قبل از آن دو انفجار صورت گرفت، که یکی از آن باعث آسیب جزیی در یک خانه شد. دیده بان حقوق بشر باقیمانده دو موشک مشابه را تقریباً در فاصله 50 متری از قریه زیکاوه و یکی دیگر را در کنار یک رود که دورتر از جاده و ساختمانها  قرار داشت مشاهده کرد.

دیده بان حقوق بشر همچنین عملیات جنگجویان پژاک را در مجاورت مستقیم آن منطقه مشاهده کرد. روستائیان نیز گفتند که جنگجویان  پژاک به شکل منظم در آنجا حضور دارند و در ماه آگوست که حمله راکتی صورت گرفت نیز در آنجا حضور داشتند. جنگجویان پژاک نزدیک به آن منطقه به دیده بان حقوق بشر گفتند که آنان اگر چه در قلات دیزه حضور دارند، اما سلاح های دوربرد و جنگنده در اختیار ندارند که بتوانند از مناطق غیرنظامی در داخل عراق عملیات نظامی راه اندازی کنند.

بیش از ده روستایی که در نزدیکی منطقه‏ای که بقایای موشک در آن دیده می شود زندگی می کردند به شکل نامتناقض در مورد اثرات انفجار موشک «FL2-A»شهادت دادند و گفتند که قطعات این انفجار نسبت به انفجارهای سالهای قبل بیشتر است. یک زن مسن در روستای ماریدو به دیده بان حقوق بشر گفت:

نوع جدیدی از انفجار در این سال آغاز شده است که ما همه از آن می ترسیم. این انفجارصدای رعب آوری داشته و تاکنون نیز به شکل منظم ادامه دارد. هرگاه این نوع انفجارصورت می گیرد، هزاران قطعه فلزی به هرطرف پرتاب شده و صدمات بیشتری به بار می آورد. انفجارهای قبلی دو یا سه گوسفندی را می کشتند، اما بقیه زنده  می‏ماندند. اما در بعضی از روستاهایی که این نوع جدید انفجار صورت گرفته است، کل رمه از بین رفته و یا تنها چند گوسفند زنده مانده اند.

به گفته روستائیان، ازماه جولای تا کنون، کل جمیعت ماریدو که تقریباً 50 خانواده می شود، چهار بار روستای خود را به دلیل بمباران ترک کرده اند. در هنگام بازدید، تنها 5 خانواده در آنجا باقی مانده بودند و در بسیاری از خانه ها علایم آسیب به سادگی قابل مشاهد بود که روستائیان آن را به بمباران نسبت می دادند.

آوارگی و پاسخ حکومت اقلیم کردستان

اگرچه مقامات محلی تخمین می زنند که حملات مرزی ایران و ترکیه در خاک کردستان عراق باعث آواره شدن 1350 خانواده (8000 نفر) در بین ماه های جولای و نوامبر شده است، کمیساریایی عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان شمار آوارگان را 5000 نفر یا 850 خانواده می داند. برخلاف ارزیابی های انجام شده توسط مقامات محلی، ارزیابی کمیساریایی عالی سازمان ملل در امور پناهندگان افرادی را که برای مدت کوتاه در اردوگاه مستقر شدند و بعد به مناطق نامعلوم دیگری رفتند شامل نمی شود اما اذعان می دارد که با تخمین دولت مخالفت ندارد. هیچ یک از دو رقم خانواده‏هایی را که در اردوگاه چادری ثبت نشده اند و با اقوام خود و یا در جاهای دیگر زندگی می کنند شامل نمی شود.

مانند سالهای گذشته، نهادهای امدادرسانی و شهرداری های محلی برای رفع نیازمندی های اولیه خانواده های آواره با چالش روبرو بودند. دیده بان حقوق بشر گفت که برنامه استاندار اربیل برای اعمار 550 بنای نیمه دائم در چومان، رواندوز، و سیده کان توسعه مثبت است، اما نشان می دهد که آوارگی همچنان ادامه خواهد داشت. مصطفی شهردار سیده کان گفت: «هرسال، مردم با مشکل بی خانمانی مواجه می شوند، بنابراین ما باید از قبل برای این اتفاق هرساله برنامه ریزی کنیم».

بنابر گزارش مقامات محلی و نهادهای امدادرسانی تا اواخر نوامبر، تنها 100 خانواده در اردوگاه های بزرگ آوارگان که توسط شهرداری های محلی تاسیس شده بود زندگی می کردند. خانواده ها و نهادهای امدادرسانی گفتند که خانواده ها اردوگاه ها را اغلب نه به دلیل بهبود شرایط امنیتی در روستاهای خود، بلکه به دلیل سرمای شدید در اردوگاه ها در طول زمستان و فقدان خدمات مانند آب، سوخت حرارتی، و آموزش کودکان ترک می کنند. اگرچه مقامات محلی گفتند که افرادی که اردوگاه ها را ترک می کنند به روستاهای خود باز می گردند، اما بسیاری از روستائیان به دیده بان حقوق بشر گفتند که آنها مجبورند تا منابع دیگری برای سرپناه خود جستجو کنند و روستاهای دور دست در سراسر منطقه تا حدی یا به طور کامل خالی اند.

اردوگاه گوجار در سلیمانیه در هنگام بازدید دیده بان حقوق بشر از آن منطقه در نوامبر خالی بود، و مقامات محلی و نهادهای امدادرسانی گزارش دادند که ازجولای تاکنون، 272 خانواده «به محلات اصلی خود» بازگشته اند. با این حال، شاهدان به دیده بان حقوق بشر گفتند که در 9 اکتبر، مقامات محلی ژنراتور اصلی اردوگاه را قطع و مخازن آب آن را خالی کردند، در حالیکه بیش از 30 خانواده که ادعا داشتند نمی توانند و یا می ترسند که به خانه های خود برگردند در اردوگاه زندگی می کردند. در 7 و 8 نوامبر، دیده بان حقوق بشر از 6 روستای تقریباً خالی در قلعه دیزه بازدید کرد. دو خانواده در آنجا به دیده بان حقوق بشر گفتند که آنان وقتی شنیدند که از شدت حملات کاسته شده است، از اردوگاه گوجار برگشتند. یکی از آنان گفت که وی به دلیل سردی و شرایط غیربهداشتی اردوگاه بازگشته است. تعدادی دیگر نیز گفتند که آنان با اقارب دوردست خود در رونیا و مناطق اطراف آن زندگی می کردند. بسیاری از خانه ها در هر شش روستا تا آن زمان خالی بود.

Advertisements

تاگەکان: , , , , , , ,

2 Responses to “HRW: ایران/ترکیه: حملات اخیر به غیرنظامیان کردستان عراق/ دست کم ده ها کشته و هزاران آواره از ماه جولای”

  1. : ڕۆژپڕێس / Rojpress Says:

    Iran/Turkey: Recent Attacks on Civilians in Iraqi Kurdistan
    At Least a Dozen Dead; Thousands Displaced Since July

    DECEMBER 20, 2011

    A village in Qalat Diza, on November 8, 2011, emptied since Iranian bombardment in August, according to nearby villagers, who said that bombardment had increased this year, and forced residents to flee out of fear of being harmed.
    © 2011 Daniel W. Smith/Human Rights Watch

    Iran may say it is responding to armed attacks from Iraqi Kurdistan, but its own attacks, including indiscriminate use of rockets near civilian villages, are causing grave harm to civilians.

    Sarah Leah Whitson, Middle East director at Human Rights Watch
    (Baghdad) – Iran and Turkey’s cross-border attacks in Iraqi Kurdistan killed more than a dozen civilians and displaced thousands between mid-July and November 2011, including in areas that did not appear to have military targets, Human Rights Watch said today.

    Iran and Turkey contend that they are responding to cross-border attacks from armed militant groups. But Kurdish residents and officials in Iraq told Human Rights Watch, which visited the affected areas in November,that many of the areas attacked are purely civilian and have no armed groups conducting attacks against Iran and Turkey or any other potential military target.

    “Iran may say it is responding to armed attacks from Iraqi Kurdistan, but its own attacks, including indiscriminate use of rockets near civilian villages, are causing grave harm to civilians,” said Sarah Leah Whitson, Middle East director at Human Rights Watch.

    The Kurdistan Workers’ Party (PKK), founded in Turkey, and the Iranian Kurdish Party for Free Life of Kurdistan (PJAK)do maintain headquarters and operate in or near some civilian areas in Iraqi Kurdistan, Human Rights Watch said. Both groups should avoid conducting military operations or placing any other possible military targets within or near densely populated areas, Human Rights Watch said.

    In a recent attack, Turkish warplanes bombed multiple areas in Sulaimaniya and Erbil provinces on the night of November 22, injuring a 20-year-old civilian and causing heavy damage to farms and livestock, without any apparent military target, local officials told Human Rights Watch. The situation in areas in Iraqi-Kurdistan affected by Iranian bombardment has improved since an early September cease-fire between Iran and PJAK, a group formed in 2004 that is affiliated with the PKK.

    Human Rights Watch observed and photographed clearly marked remnants of Iranian 333mm Shahin rockets, one kilometer from a village in Pishdar district. The rockets, fired in late August, should not be fired from long range into populated areas because they cannot be precisely targeted and thus are prone to indiscriminate use, Human Rights Watch said.

    According to local officials, the attacks between July and November displaced about 1,350 families (8,000 individuals), although most families have now left the displacement camps in the region because of cold weather, lack of services, camp closures, and improved conditions back home.

    Between November 7 and 10, Human Rights Watch visited 18 villages in the mountainous areas of Qalat Diza, Qandil, Sangasar, Zahrawa, and Sidekan, and spoke to more than 40 villagers from affected areas who are or had been displaced since August. They said they fled their homes because of bombardments in or near their villages. Human Rights Watch observed dozens of damaged homes, more than 10 villages fully or partially deserted, and two temporary makeshift tent camps in Sidekan. Human Rights Watch observed rebel activity in large portions of Qalat Diza and Qandil where the PKK or PJAK maintain checkpoints, and villagers confirmed their presence. But residents and local officials said that neither of the armed groups operated in other bombed areas that Human Rights Watch visited in Sidekan, Sangasar, and Zahrawa.

    Human Rights Watch also interviewed displaced families in Rania district who did not flee to camps, but instead were staying at the homes of extended family members, and therefore were not counted in aid organizations’ tallies of displaced persons. All areas were within Erbil and Sulaimaniya provinces. All these areas are administered by the Kurdistan Regional Government (KRG), although portions of Qalat Diza and Qandil are effectively under the control of either the PKK or PJAK.

    Since June 2010, Human Rights Watch has documented casualties to civilians and damage to their property caused by the Turkish and Iranian attacks, as well as evidence that suggests that the regular Iranian bombardments may be an attempt to force Iraqi civilians out of some areas near the Iranian border. Iran has claimed all of its operations target rebels from PJAK operating in the mountainous border region, and Turkey claims it only targets the PKK, which is fighting a decades-long conflict with Turkey.

    Both rebel groups openly admit to multiple guerrilla attacks against Turkish or Iranian soldiers in a self-proclaimed struggle for ethnic equality for Kurds in those countries. Since August, attacks in Turkey by the PKK, which has its headquarters in Qandil, have killed and injured civilians in cities including Ankara, Batman, Siirt, Bingöl, and Tunceli.

    The attacks on Iraqi Kurdistan have damaged the economy of the affected areas. Local officials and villagers told Human Rights Watch that the yearly cross border attacks from both countries have forced hundreds of poor farmers to leave their crops and orchards unattended, destroying much of a year’s harvest – for many, their entire annual income. A number of farmers told Human Rights Watch that because there has been shelling each year during the short planting and harvesting season, they believed it showed an intentional effort to drive civilians from the area by harming their livelihood. Other damage reported to or witnessed by Human Rights Watch included houses, schools, wells and water storage, generators and electricity networks, and several hundred livestock killed.

    As in past years, aid organizations and local municipalities have struggled to meet the basic needs of those fleeing the attacks. By late November, most families had left the major displacement camps, in many cases, because of the extreme cold of the camps during winter and the lack of services there such as water, heating fuel, and children’s education, families and aid organizations said.

    “Turkey and Iran need to live up to their responsibilities toward civilians even if they live near places where military operations are ongoing,” Whitson said. “The PKK and PJAK should not unlawfully endanger civilians, either in the way they conduct their operations or by operating from or near civilian areas.”

    Turkish Bombardment
    In the Sidekan area, near the Turkish border, Human Rights Watch observed 100 families crowded in makeshift tent-camps without plumbing or sufficient heat, along high mountain roads. These families had fled the villages of Kole, Letan, Baserkan, Shekhrash, Nawdarok, Daroauk, Beykam, Sunia, and Peyrabrai because of Turkish bombardment in September and October. Asa’d Ali Mustafa, the mayor of Sidekan, told Human Rights Watch on November 9 that he was clearing an area for the construction of 200 semi-permanent structures for those displaced by Turkish bombardment.

    “Seven of the villages are currently empty because of the bombing, which still happens almost every day, and two more are partly empty,” Mustafa said, as snow flurries began to fall around the nearby tents. “Some areas in Kurdistan are in PKK territory, but these villages are not. The people are innocent, they are freezing, the children cannot go to school now, and there are dire psychological effects to this kind of displacement.”

    Long-term residents and local officials said that they had had not observed PKK forces in any of the nine villages and had not given them shelter before, during, or after the Turkish attacks. They said they did not know of any other conceivable military target in the villages.

    Mula Issa, an elder and spokesman for the displaced residents, told Human Rights Watch:

    The PKK fighters do not use our villages. We thought before that Turkey was trying to make us all leave so they can have their war with the PKK anywhere they want. But after the most recent bombings [since early October], which have actually hit our houses, we feel they are now attacking us.

    Fawzia Razoul, 42, told Human Rights Watch that Turkish aerial bombardment intensified on October 5 in her village, Basarkan, causing her family to flee.

    When the bombing started, I was crying and screaming. Some people tried to drive away, some hid behind stones, other people tried to get to some nearby caves. I cannot bring up children like this; they are always frightened that we will be bombed at any time. Our house was damaged, all the windows were smashed, and 11 of our sheep were killed. We do not have much money, and this is a huge loss for us.

    Kassim Rasoul, in his 40s, said a Turkish aerial bombardment, also in early October, threw him to the ground and part of his house collapsed on top of him. He lay in the rubble for three hours before he was rescued. “No one can stay in the villages,” he said. “We have gone back after a few days or a week in previous bombings to take care of our milk-giving animals, but these keep going almost every day. Most of the sheep have been killed. More than 500 goats and sheep have been killed from our villages.”

    As reported in September by Human Rights Watch, on August 21, Turkish warplanes bombed a vehicle carrying civilians, killing seven members of the same extended family, according to relatives of those killed, local officials, and news reports. Turkey denied its planes were responsible. The family, including four children, was on a highly travelled main roadway in a white 2011 Nissan pickup truck, traveling from the village of Bole to Rania to visit relatives. On November 9, Human Rights Watch inspected the remains of the vehicle, and confirmed that the location of the incident, although close to PKK-controlled territory, was on a roadway frequented by civilian traffic.

    In more than a dozen instances during visits by Human Rights Watch, villagers in Sidekan, Sangasar, and Rania became visibly nervous when they heard a buzzing sound similar to that of an unmanned drone, and they sometimes gathered children inside a house or tent as a result. They said that bombings sometimes followed shortly after sightings of these planes, which they said looked and sounded strikingly different than conventional manned planes.

    On November 14, a Pentagon official told reporters that the United States had previously deployed Predator drones from Iraq to Turkey, for surveillance flights in support of anti-PKK operations. In October, the Pentagon also announced its plans to sell Turkey three AH-1 Super Cobra helicopters. Human Rights Watch called on US authorities to ensure that any drones supplied to Turkey are not used to support unlawful attacks against Kurdish civilian villages.

    What is known as the principle of distinction, which requires parties to an armed conflict to distinguish at all times between combatants and civilians, is central to international humanitarian law, which regulates the conduct of armed conflict. Under international law, military operations may be directed only against combatants and other military objectives; civilians and civilian objects may not be the target of attack. Deliberate, indiscriminate, or disproportionate attacks against or affecting civilians and civilian objects are prohibited.

    Evidence of Rocket Attacks by Iran
    In Pishdar district, villagers and local officials say that since the September ceasefire between Iran and PJAK, Iran has reduced its bombardment to occasional mortars. Though there is extensive damage in many of the villages, dozens of families have moved back to their homes. Several families told Human Rights Watch that the situation has improved for the time being, but they also said the attacks in 2011 had intensified over previous years, causing increased damage.

    On November 7, one kilometer outside the village of Shahid Ayhan in the Qalat Diza area, Human Rights Watch observed a burned out remnant of a rocket motor with markings identifying the weapon as an Iranian 333mm Type FL2-A, an unguided artillery rocket produced in 2010. This type of rocket is not capable of accurate targeting and thus is prone to indiscriminate use.

    Under international law, indiscriminate attacks in or near civilian areas are prohibited. Attacks are indiscriminate when they are not directed at a specific military objective or employ a method or means of warfare that cannot be directed at a military objective or whose effects cannot be limited.

    Shahid Ayhan residents told Human Rights Watch that the rocket section was first spotted in late August. There had been two explosions the previous night, one of which caused fragment damage to a house, a villager said. Human Rights Watch saw two other similar remnant rocket motor sections about 50 meters from the village of Zewke, and one more next to a stream, away from structures or roads.

    Human Rights Watch also witnessed PJAK fighters operating in the direct vicinity, and villagers said that PJAK fighters had a regular presence there, including in August, during the time of the rocket attacks. Nearby PJAK fighters told Human Rights Watch that while they are present in Qalat Diza, they have no long-range weapons or planes to stage attacks originating from the civilian areas in Iraq.

    More than 10 villagers living in the area near the rocket remnants gave consistent evidence about the effects of the FL2-A rocket explosions, which they said produced more fragmented metal than the explosions from other weapons used in previous years. An elderly woman in the village of Maridou told Human Rights Watch:

    There was a new kind of explosion that started this year, and we’re all scared of it. There are still the regular explosions, but the new ones seem like they are louder. When they explode, they cause much more damage, because they send thousands of pieces of metal into everything around. The regular explosions might kill two or three sheep and leave others alive, but in some of the villages in this area, one explosion has killed an entire flock, or left only a few alive.

    According to villagers, the entire population of Maridou had left the village four times due to bombardments since July, when about 50 families lived there. At the time of the visit, only five families remained, and many houses had visible damage that the villagers attributed to bombardment.

    Displacement and Kurdistan Regional Government Response
    Though local officials estimated that Iran and Turkey’s cross-border attacks in Iraqi Kurdistan had displaced 1,350 families (8,000 individuals) between July and November, the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) put the number of displaced at about 5,000 people in 850 families. Unlike estimates by local officials, though, UNHCR did not include those only briefly displaced to camps who had then moved on to unknown locations, but said it did not dispute the government’s estimates. Neither tally counted those who did not register in displacement camps, and stayed with their families, or elsewhere.

    As in past years, aid organizations and local municipalities have struggled to meet the displaced families’ basic needs. Plans by Erbil’s governor to erect 550 semi-permanent structures in Choman, Rawandouz, and Sidekan are a positive development, but also demonstrate an expectation that the displacement will continue, Human Rights Watch said. Mustafa, Sidekan’s mayor, said, “Every year, people are left with no place to live, so we have to plan ahead for this as a regular occurrence.”

    By late November only about 100 families remained in the major displacement camps established by local municipalities, according to the officials and aid organizations. The families and aid organizations said families were often leaving not because the security situation in their villages had improved, but because of the extreme cold in the camps during winter and the lack of services, such as water, heating fuel, and children’s education. Although local authorities say that people leaving the camps are returning to their villages, many villagers told Human Rights Watch that they have been forced to find other sources of housing and that remote villages throughout the region remain partly or fully uninhabited.

    The Gojar Camp in Sulaimaniya was empty when Human Rights Watch visited the area in November, and local officials and aid organizations have reported that 275 families had “returned to their place of origin” since July. However, witnesses told Human Rights Watch that on October 9, local officials disconnected and removed the camp’s main generator and emptied its water containers while more than 30 families were still there, saying they were unable or afraid to return to their homes. On November 7 and 8, Human Rights Watch visited six nearly-empty villages in Qalat Diza. Two families there said they had returned from Gojar Camp when they heard the attacks had decreased, and one said they returned because the camp was cold and unsanitary. Many others said had stayed with extended family in Rania or other surrounding areas. Most of the houses in the six villages were still empty.
    http://www.hrw.org/news/2011/12/20/iranturkey-recent-attacks-civilians-iraqi-kurdistan

  2. : ڕۆژپڕێس / Rojpress Says:

    AVAILABLE IN: العربيةEnglishPersianTurkishPrint
    Share
    ئێران/تورکیا: هێرشەکانى کۆتایى ساڵى 2011 بۆسەر هاووڵاتیانى مەدەنى کوردستانى عێراق لانى کەم 12 کەس
    کوژراوون و بە هەزارانى تر ئاوارە بوون

    DECEMBER 20, 2011
    http://www.hrw.org/node/103814

    ڕەنگە ئێران بڵێ بۆردومانەکانیان کاردانەوەى ئەو هێرشە چەکداریانەیە کە لەناو خاکى کوردستانى عێراقەوە ڕووبەڕووى دەبنەوە، بەڵام هێرشە مووشەکیەکانى سوپاى ئێران بۆ سەر گوند و گوندنشینەکان گەورەترین زیانى بە هاوڵاتیانى مەدەنى ئەو ناوچانە گەیاندووە.

    سارا لى ویتسن بەڕێوەبەرى بەرنامەی خۆرهەڵاتى ناوەڕاست لە هیومان ڕایتس وۆچ
    (بەغداد) – هیومان ڕایتس وۆچ لە ڕاپۆرتەکەى ئەمڕۆیدا ڕایگەیاند، لە ناوەڕاستى مانگى تەموزەوە تا کۆتایى تشرینى دووەمى ئەم ساڵ هێرشە سنوریەکانى سوپاى ئێران و تورکیا، کوژرانى زیاتر لە 12 هاووڵاتى مەدەنى و ئاوارەبوونى هەزارانى ترى لێکەوتوەتەوە. تەنانەت بەو ناوچانەشەوە کە وا دەردەکەوێت هیچ ئامانجێکى سەربازیان تێدا نەبووە.

    ئێران و تورکیا بانگەشەى ئەوە دەکەن کە هێرشەکانیان وەڵام و کاردانەوەى سنوربەزاندن و هێرشە چەکداریەکانى گەریلا و گرووپە چەکداریەکانە. بەڵام دانیشتوانى ئەو ناوچانەو بەرپرسە عێراقیەکان بە هیومان ڕایتس وۆچ، کە پێشترو لە مانگى تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا سەردانى ناوچە زیان لێکەوتووەکانى کردبوو، ووت زۆرێک لەو ناوچانەى بوونەتە ئامانجى هێرشەکان تەنها ناوچەى مەدەنین و چالاکى هیچ جۆرە گرووپێکى چەکدارى تێدا نیە تالێیانەوە هێرش بکەنە سەر ئێران و تورکیا هەروەها هیچ ئامانجێکى سەربازى لەو ناوچانەدا بوونى نەبووە.

    سارا لى ویتسن بەڕێوەبەرى بەرنامەی خۆرهەڵاتى ناوەڕاست لە هیومان ڕایتس وۆچ ووتى، “ڕەنگە ئێران بڵێ بۆردومانەکانیان کاردانەوەى ئەو هێرشە چەکداریانەیە کە لەناو خاکى کوردستانى عێراقەوە ڕووبەڕووى دەبنەوە، بەڵام هێرشە مووشەکیەکانى سوپاى ئێران بۆ سەر گوند و گوندنشینەکان گەورەترین زیانى بە هاوڵاتیانى مەدەنى ئەو ناوچانە گەیاندووە.

    پارتى کرێکارانى کوردستان (پەکەکە) و پارتى ژیان و ئازادى کوردستان (پژاک) کە بارەگا و چالاکیەکانیان نزیکە لە هەندێک لەو ناوچانەى هاوڵاتیانى مەدەنى لێ نیشتەجێن لەناو کوردستانى عێراقدا. هەروەها هیومان ڕایتس وۆچ ووتى کە پێویستە هەردوو گرووپ چالاکیە چەکداریەکانیان بە دوور بگرن لەو ناوچانەى هاووڵاتیانى مەدەنى لێیە.

    بەرپرسانى ناوخۆى حکومەت بە هیومان ڕایتس وۆچیان ووت کە لە دواین هێرش و بۆمبارانەکانى فرۆکەکانى سوپاى تورکیا لە شەوى 22ى تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا بۆسەر هەندێک لە ناوچە سنوریەکانى پارێزگاى هەولێر و سلێمانى هاووڵاتیەکى مەدەنى تەمەن 20 ساڵ بریندار بووەوەو زەرەروو زیانێکى زۆرى گەیاندووە بە کشتوکاڵ و مەڕوماڵاتى گوندنشینەکان، ئەمە لە کاتێکدایە کە هیچ ئامانجێکى سەربازى لەو ناوچانەدا بوونى نەبووە.

    پاش ئاگربەستى سوپاى ئێران و پارتى ژیان و ئازادى کوردستان (ئەم گرووپە لە ساڵى 2004 دامەزراوە پەیوەندیەکى بەهێزى هەیە بە پارتى کرێکارانى کوردستانەوە) لە مانگى ئەیلولى ئەم ساڵدا،.بارودۆخى ناوچە زەرەروو زیان لێکەوتووەکان بەهۆى بۆمبارانەکانى سوپاى ئێرانەوە باش بووە.

    هیومان ڕایتس وۆچ لە دوورى یەک کیلۆمەتر لە گوندێکى ناوچەى پشدەر پاشماوەى ڕۆکێتێکى ئێرانى (شاهین 333 ملم) بینی و وێنەى فوتۆگرافى گرتووە. ئەم ڕۆکێتە لە کۆتایى مانگى (ئاب) لەلایەن سوپاى ئێرانەوە هاوێژراوە بۆ ئەو ناوچەیە، کە نەدەبووایە ئەم جۆرە ڕۆکێتە لەو مەودا دوورەوە بەکاربهێرایە، چونکە لەو دووریەوە ئامانجەکانیان بە باشى ناپێکن ئەمەش دەچێتە چوارچێوەى بۆردومان کردنى کوێرانەی ئەو ناوچانە.

    بەپێى ووتەى بەرپرسە ناوخۆیەکان، هێرشەکان لە مانگى تەمووز تا تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا ئاوارەبوونى نزیکەى 1350 خێزانى (8000 کەس) لێکەوتەوە، هەرچەندە زۆرێک لە خێزانە ئاوارەبووەکان ئێستا کامپەکانیان جێهێشتووە بەهۆى سەرماى زستان و نەبوونى خزمەت گوزارى پێویست و داخستنى ئەو کامپانە هەروەها باش بوونى بارودۆخى ناوچەکانیان.

    لە نێوان 7 تا 10 ى مانگى ڕابردوودا هیومان ڕایتس وۆچ سەردانى 18 گوندى ناوچە شاخاویەکانى قەڵادزە، قەندیل، سەنگەسەر، ژاراوە و سیدەکانى کرد. هەروەها گفتوگۆى لەگەڵ زیاتر لە 40 گوندنشینى ئاوارەى ناوچە زیان لێکەوتووەکان کردووە کە لە مانگى ئابى ئەم ساڵەوە ماڵ و حاڵیان بەجێهێشتووە. بە ووتەى خۆیان لە ژێر گوشارى بۆمبارانەکاندا بۆ سەر گوندەکانیان یاخود نزیک گوندەکانیان ماڵ و حاڵیان جێهێشتووە. پاش سەردانەکەی بۆ ناوچە زیانلێکەووتوەکان هیومان ڕایتس وۆچ بۆى دەرکەوت لە ئەنجامى بۆردوومانەکان دەیان ماڵ وێران بوون و زیاتر لە 10 گوند چۆڵ کراون. هەروەها دوو کامپى کاتى بۆ نیشتەجێبوونى ئاوارەکان لە ناوچەى سیدەکان بنیاتنرابوون. لەگەڵ ئەوەشدا، هیومان ڕایتس وۆچ جموجۆڵ و چالاکى گەریلاکانى لە بەشێکى زۆرى ناوچەکانى قەڵادزە و قەندیل بەدیکرد. بە تایبەت لە هەندێک لەو شوێنانە پژاک و پەکەکە خاڵى پشکنینیان هەیە. گوندنشینەکانیش جەختیان لە بوونى ئەم دوو گرووپە لە ناوچەکانیاندا کردەوە. بەڵام دانیشتوان و بەرپرسە ناوخۆییەکان ووتیان گرووپە چەکدارەکان هیچ جۆرە چالاکیەکیان لە ناوچە زیانلێکەوتووەکانى سیدەکان و سەنگەسەرو ژاراوە ئەنجام نەداوە. هیومان ڕایتس وۆچیش سەردانى ئەم ناوچانەى کردووە.

    هەروەها هیومان ڕایتس وۆچ گفتوگۆى لەگەڵ هەندێک لەو خێزانە ئاوارانەى ناوچەى ڕانیە کرد، کە لە ماڵى خزم و کەسیاندا نیشتەجێبوون لەبرى چوونە ناو کامپى ئاوارەکان. ئەو خێزانانە بێبەشن لە وەرگرتنى یارمەتى ڕێکخراوە مرۆییەکان. هەموو ناوچە زیانلێکەووتوەکان دەکەونە سنوورى پارێزگاى هەولێر و سلێمانیەوە. ئەم ناوچانە دەکەونە ژێر ئیدارەى دەستەڵاتى حکومەتى هەرێمى کوردستانەوە، هەرچەندەچەکدارەکانی پارتى کرێکارانى کوردستان و پارتى ژیان و ئازادى کوردستاندان دەستەڵاتیان بەسەر بەشێکى ناوچەکانى قەڵادزە و قەندیل.

    لە مانگى حوزەیرانى ساڵى ڕابردووەوە ، هیومان ڕایتس وۆچ ڕاپۆرتى دۆکیومێنتارى ئامادەکردووە لەسەر قوربانیانى هاووڵاتى مەدەنى و وێران بوونى ماڵ و حاڵیان لە دەرەنجامى هێرشە سنوریەکانى سوپاى ئێران و تورکیا. لەگەڵ دەرخستنى ئەو بەڵگانەى کە ئاماژە بەوە دەکەن هێرشە بەردەوامەکانى سوپاى ئێران ڕەنگە هەوڵێک بێت بۆ وەدەرنانى هاووڵاتیانى مەدەنى هەندێک لەو ناوچانەى نزیکن لە سنورەکانى ئێرانەوە. ئێران بانگەشەى ئەوە دەکات کە لە هەموو هێرشەکانیاندا ئەو ناوچە شاخاویانەى سەر سنور دەکەنە ئامانج کە گرووپە چەکدارەکان چالاکى تێدا ئەنجام دەدەن. هەروەها تورکیاش دەڵێ تەنها پارتى کرێکارانى کوردستان دەکەنە ئامانجى هێرشەکانیان کە بە درێژایى دەیان ساڵە لە جەنگ و ململانێدایە لەگەڵ دەوڵەتى تورکیادا.

    هەردوو گرووپى چەکدار بە ئاشکرا ڕایدەگەیەنن کە هێرشەکانیان دژى سەربازانى تورکیا و ئێران زیاد دەکەن و بەردەوام دەبن لە خەبات کردن لە پێناو یەکسانى نەتەوایەتى بۆ گەلى کورد لەو ووڵاتانەدا. لە مانگى (ئاب) ى ڕابردووەوە، هێرشە تیرۆرستیەکانى پارتى کرێکارانى کوردستان لە تورکیا کوژران و برینداربوونى ژمارەیەک هاووڵاتى مەدەنى لە شارەکانى ئەنقەرە، باتمان، سیرت، بینگۆل و تونسێلى لێکەوتووەتەوە.

    هێرشەکان بۆسەر کوردستانى عێراق زەرەروو زیانی بە ئابوورى ناوچە زیانلێکەوتووەکان گەیاندووە. بەرپرسە ناوخۆیى و گوندنشینەکان بە هیومان ڕایتس وۆچیان ووت کە ساڵانە لە ئەنجامى هێرشە سنوریەکانى هەردوو ووڵاتەوە بە سەدان جووتیارى هەژار ناچار دەبن ڕەزو و دانەوێڵەکانیان جێبهێڵن و هەروەها بەشێکى زۆرى بەرهەمى ئەو ساڵەیان کە بۆ زۆرێکیان تەواوى داهات و سەرچاوەى بژێوى ئەو ساڵەیانە لەناودەچێت. ژمارەیەک جووتیار ووتیان بە هیومان ڕایتس وۆچ، لەبەرەوەى بۆمبارانەکان هەموو ساڵێک لە وەرزى چاندن و دورینەوەدایە لەو بڕوایەدان ئەوە هەولێکى ئەنقەست بێت بۆ وەدەرنانى هاووڵاتیانى مەدەنى ئەو ناوچانە ئەوەش بەلێدانى سەرچاوەکانى بژێوى ژیانیان. بەشێکى ترى ئەو زیانانە بریتیە لە وێران بوونى ماڵ، قوتابخانەو بیرى ئاو و مۆلیدەى کارەبایى هەروەها کوشتنى سەدان سەر مەڕ و ماڵات.

    هەروەک لە ساڵانى ڕابردوودا، ئاسان نەبووە بۆ ڕێکخراوە مرۆییەکان و شارەوانیە ناوخۆییەکان هەستن بە دابین کردنى پێداویستیە سەرەتاییەکانى ئەو خێزانانەى کە هەڵهاتوون لە ترسى هێرشەکان. بە گووتەى ڕێکخراوە مرۆییەکان و خێزانەکان تا کۆتایى مانگى تشرینى یەکەم بەشێکى زۆرى خێزانە ئاوارەکان کامپەکانیان جێهێشتووە زۆرێکیان بەهۆى سارد و سەرماى زستان و نەبوونى خزمەت گوزارى وەک ئاو، سوتەمەنى و قوتابخانەى منداڵەکانیان

    ویتسن گووتى، “پێویستە تورکیا و ئێران بەرپرسیارانە مامەڵە بکەن لە بەرامبەر هاوڵاتیانى مەدەنى، تەنانەت ئەگەر لە نزیک ناوچەکانیشیان چالاکى گرووپە چەکداریەکان هەبێت.”هەروەها پێویستە پژاک و پارتى کرێکارانى کوردستان بە شێوەیەکى نا یاسایانە ژیانى هاووڵاتیانى مەدەنى نەخەنە مەترسیەوە ، چ لە شێوازى ئەنجامدانى چالاکیە چەکداریەکانیان یان مانەوەیان لە نزیک ئەو ناوچانەى هاووڵاتیانى مەدەنى لێ نیشتەجێن.

    بۆردومانەکانى تورکیا

    لە ناوچەى سیدەکانى نزیک سنورى تورکیا لەسەر ڕێگایەکى شاخاوى، هیومان ڕایتس وۆچ کامپێکى کاتى بەسەر کردەوە کە 100 خێزانى ئاوارەى گوندەکانى گۆڵێ، لێتان، بەسەرکان، شێخ ڕەش، ناو دارۆک، دارۆک، بێى کەم، سوناى و پێى ڕابراى لەخۆ گرتبوو بەبێ بوونى هیچ خزمەت گوزاریەکى پێویست وەک ئاو و سوتەمەنى. ئەم خێزانانە گوندەکانیان جێهێشتبوو لە ترسى بۆردومانەکانى تورکیا لە مانگى ئەیلول و تشرینى یەکەمى ئەم ساڵدا. ئەسعەد عەلى مستەفا، قایمقامى قەزاى سیدەکان ووتى بە هیومان رشایتس وۆچ، لە مانگى 9ى کانوونى دووەمدا هەستاوە بە پاکردنەوەو ئامادەکردنى زەویەکى 200 مەترى بۆ ئەو خێزانانەى لە ترسى بۆمبارانەکانى تورکیا هەڵهاتوون.

    “حەوت لە گوندەکان بە تەواوى چۆڵکراون هەروەها دوو گوندى تریش زۆرێکى دانیشتوانەکەى هەڵهاتوون لە ترسى تۆپبارانەکان، کە تا ئێستاش ڕۆژانە ئەو گوندانە تۆپباران دەکرێن. مستەفا ئەم قسانەى دەکرد لە کاتێکدا ووردە ووردە بەفر دەهاتە خوارەوە لە دەووروبەرى خێمەکانى ناو کامپەکە. “پارتى کرێکارانى کوردستان بوونیان هەیە لە هەندێک لە ناوچەکانى کوردستان، بەڵام بە هیچ شێوەیەک بوونیان لەم گوندانەدا نیە. خەڵکى ئەم گوندانە هیچ گوناهێکیان نیە، سەرماى زستان بە تەواوى زۆرى بۆ هێناون، منداڵەکانیان ناتوانن بگەڕێنەوە قوتابخانە. لە ڕووى دەروونیەوە ئاوارە بوون کاریگەرى زۆر خراپى لەسەر ئەم خێزانانە بە جێهێشتووە.

    دانیشتوان و بەرپرسانى ناوخۆیى ناوچەکە ڕایانگەیاند، بەهیچ شێوەیەک تێبینى جموجۆڵى چەکدارانى پەکەکەیان لە هیچ کام لەو 9 گوندەدا نەکردووە هەروەها بەهیچ شێوەیەک پەناگایان بۆ ئەم چەکدارانە دابین نەکردووە چ لە ڕابردوو ئێستا و کاتى هێرشەکاندا. هەروەها گووتیان هیچ ئامانجێکى سەربازیان لە دەووربەرى گوندەکانیاندا بەدى نەکردووە.

    مەلا عیسا، ووتەبێژى ئاوارەکانى کامپەکە ووتى بە هیومان ڕایتس وۆچ:

    چەکدارانى پەکەکە گوندەکانمان بەکار ناهێنن. لە ڕابردوودا هەستمان دەکرد کە تورکیا هەوڵدەدات ناچارمان بکات تا گوندەکانمان جێبهێڵین بۆئەوەى شەڕى چەکدارانى پەکەکە بکات لەهەر شوێنێک کە بیەوێت. بەڵام بۆمبارانەکانى ئەم دواییەى تورکیا بە تایبەت لەسەرەتاى مانگى تشرینى یەکەمى ئەم ساڵەوە، کە ماڵەکانمان دەکاتە ئامانج وامان لێدەکات هەست بکەین کە ئێستا تورکیا ئێمە دەکاتە ئامانجى هێرشەکانى.

    فەوزیە ڕسول، تەمەن 42 ساڵ ووتى بە هیومان ڕایتس وۆچ، چڕبوونەوەى هێرشە ئاسمانیەکانى تورکیا بە تایبەت لە مانگى 5ى تشرینى یەکەمەوە بۆ سەر گوندەکەیان (گوندى باسەرکان) ناچارى کردن گوندەکەیان چۆڵبکەن.

    کاتێک تۆپبارانەکان دەستى پێکرد، دەستم کرد بە گریان و هاوار کردن. هەندێک هەوڵیاندا بە زووى گوندەکە بەجێبهێڵن، هەندێکى تر هەوڵیاندا خۆیان حەشار بدەن لەژێر تاشە بەردە و ئەشکەوتەکاندا. ناتوانم منداڵەکانم بەم شێوەیە بەخێو بکەم، هەمیشە لەترس و دڵە ڕاوکێدان کە لەهەر ساتێکدا فڕۆکەکان بێن بۆردوماننمان بکەن. خانووەکەمان بە تەواوى وێران بووە. هەموو پەنجەرەکانى شکاوە. 11 سەر مەڕمان لەناوچووە. هیچ پارەمان نیە، خەسارەتێکى زۆرمان لێکەوتووە.

    قاسم ڕەسولى تەمەن 40 ساڵ ووتى، لە ئەنجامى هێرشە ئاسمانیەکانى تورکیا لەسەرەتاى مانگى تشرینى یەکەمى ئەم ساڵدا خانووەکەى داڕما بەسەریدا و بۆ ماوەى سێ کاتژمێر لەژێر خۆڵ و خاشاکى خانووەکەیدا گیرى خواردوو بوو هەتا ئەوکاتەى ڕزگارکرا. “گوزەران لەناو گوندەکەدا نەماوە،”لە تۆپبارانەکانى ساڵانى ڕابردوودا، پاش چەند ڕۆژێک یان هەفتەیەک دەگەڕاینەوە بۆ گوندەکانمان بۆ چاودێرى کردنى مەڕو ماڵاتەکانمان، بەڵام بۆردومانەکانى ئەم ساڵ هەموو ڕۆژێک بەردەوامن. زۆربەى مەڕو ماڵاتەکانمان لەناوچوون. زیاتر لە 500 سەر مەڕ و بزن لە گوندەکەماندا لە ناوچوون.

    لە ڕاپۆرتەکەى مانگى ئەیلولى هیومان ڕایتس وۆچ دا هاتووە، بەپێى لێدوانى کەس و کارى کوژراوەکان و ڕاپۆرتى میدیاکان و بەرپرسانى ناوخۆیى لە 21ى ئابى ئەم ساڵدا، فرۆکەکانى سوپاى تورکیا ئۆتۆمبیلێکی مەدەنیان کردە ئامانج لە ئەنجامدا حەوت لە ئەندامانى خێزانێک بوونە قوربانى. بەڵام تورکیا ڕەتى کردەوە کە فڕۆکەکانیان بەرپرسیار بووبن لەو هێرشە. خێزانەکە کە لە نێویاندا چوار منداڵ هەبوون لەسەر ڕێگایەکى سەرەکى لەناو پیکابێکى نیسان 2011 دا گەشتیان دەکرد لە گوندەکەیان (بۆڵێ) وە بۆ شارى ڕانیە بۆ سەردانى خزم و کەس و کاریان. لە بەروارى 9ى تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا هیومان ڕایتس وۆچ، پشکنینى کرد بۆ پاشماوەکانى ئۆتۆمبیلەکە لەگەڵ شوێنى ڕووداوەکە، کە نزیکە لەو ناوچانەى چەکدارانى پەکەکەى لێیە، دەرکەوت ئەو ڕێگەیەى ئوتومبێلەکەى تێدا کرایە ئامانج ڕێگەیەکى سەرەکیە و هاوڵاتیان بەردەوام گەشتى لەسەر دەکەن.

    لە کاتى سەردانەکانى هیومان ڕایتس وۆچ دا بۆ گوندەکانى سیدەکان و سەنگەسەر و ڕانیە زیاتر لە دەیان جار دەرکەوت کە گوندنشینەکان دەکەونە دڵە ڕاوکێ کاتێک دەنگێک دەبیستن کە لێکچووە لە دەنگى فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکان، یەکسەر بەخێرایى منداڵەکانیان کۆدەکەنەوە لەژێر خێمە یان ماڵەکانیاندا. گوندنشینەکان ووتیان هەرپاش کەمێک لە بینینى ئەم فڕۆکانە بەدوایدا بۆمباران دەست پێدەکات. ئاماژەیان بەوەکرد کە شێوە و دەنگى ئەم فڕۆکە بێ فڕۆکەوانانە بە شێوەیەکى بەرچاو جیاوازە لە فڕۆکەى ئاسایى.

    لە بەروارى 14ى تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا، بەرپرسێکى پەنتاگۆن ووتى بە پەیامنێران کە وویلایەتە یەکگرتووەکان فڕۆکەى بێ فرۆکەوانى جێگیر کردووە لە نێوان سنورى عێراق و تورکیادا بە مەبەستى چاودێرى کردنى جموجۆڵى چەکدارانى پەکەکە. لە مانگى تشرینى یەکەمى ڕابردوودا، پەنتاگۆن فرۆشتنى سێ هیلیکۆپتەرى کۆبراى لە جۆرى (ئەى. ئێچ 1) بە تورکیا ڕایگەیاند. هیومان ڕایتس وۆچ داواى لە بەرپرسانى وویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا کرد کە فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانیان بەکارنەهێنن بۆ پشتگیرى کردن لە هێرش و بۆردومانەکان دژى هاووڵاتیانى کوردى مەدەنى لە گوندەکانى سەر سنوردا.

    بەپێى یاسا نێو دەوڵتیەکان پێویستە لایەنە شەڕکەرەکان لە هەموو کاتێکدا جیاکارى بکەن لە نێوان هاووڵاتیانى مەدەنى و جەنگاوەراندا. هەر بەپێى یاسا نێو دەوڵەتیەکان، چالاکى سەربازى دەبێت تەنها لە دژى جەنگاوەران و ئامانجە سەربازییەکان ئەنجام بدرێت. نابێت بە هیچ شێوەیەک هاووڵاتیانى مەدەنى بکرێنە ئامانجى هێرشەکان. هەر هێرشێکى بە ئەنقەست و کوێرانە دژى هاووڵاتیانى مەدەنى و سەر و ماڵیان قەدەغەیە.

    بەڵگەى هێرشە ڕۆکێتیەکان لەلایەن ئێرانەوە

    بەپێى ووتەى بەرپرسانى ناوخۆیى و گوندنشینانى قەزاى پشدەر، لە مانگى ئەیلولى ڕابردووەوە و ڕاگەیاندنى ئاگربەست لە نێوان ئێران و پژاکدا، تۆپبارانەکان لەلایەن ئێرانەوە بەشێوەیەکى بەرچاو کەمبووەتەوە بۆ ناو بە ناو هاویشتنى هاوەن. سەرەڕایى وێرانکاریەکى بەرفراوان لە زۆرێک لە گوندەکاندا بەڵام بە دەیان خێزان گەڕاونەتەوە سەر ماڵ و حاڵیان. چەند خێزانێک ووتیان بە هیومان ڕایتس وۆچ، کە بارو دۆخەکە لە ئێستادا باش بووە. ئاماژەیان بەوەکرد کە تۆپبارانەکانى ئەم ساڵ زۆر چڕو پڕ تربوون بە بەراوورد بە ساڵانى ڕابردوو هەروەها زەرەروو زیانێکى زۆریشى گەیاندووە بە گوندەکانیان.

    لە بەروارى 7ى تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا، یەک کیلۆمەتر لە دوورى گوندى شەهید ئەیهان لە ناوچەى قەڵادزە هیومان ڕایتس وۆچ ئاسەوارى ڕۆکێتێکى هاوەنى بەدیکرد کە بە هێماکەی سەریدا دەناسرایەوە لە جۆرى (ئێف. ئێڵ 2-ئەى) 333 ملم ى ئێرانى بوو. ئەم جۆرە ڕۆکێتە لە ساڵى 2010 دا دروستکراوەو ناتوانێت ئامانجەکانى بەشێوەیەکى وورد بپێکێت، لەبەرەوە بەکارهێنانى ئەم جۆر ڕۆکێتانە بۆ مەوداى دوور دەچێتە چوارچێوەى هێرشى کوێرانە.

    بەپێى یاسا نێو دەوڵتیەکان، هێرشى کوێرانە بۆ سەر یان نزیک ئەو ناوچانەى هاووڵاتیانى مەدەنى لێیە قەدەغەیە. هێرشى کوێرانە بریتیە لەو هێرشانەى کە ئاراستەى ئامانجێکى سەربازى دیاریکراو ناکرێن یاخود بنەما و شێوازەکانى جەنگ بەکارناهێنرێ بۆ ئاراستەکردنى ئامانجێکى سەربازى دیارى کراو یان زەرەروو زیانەکانى ناتوانرێت سنوردار بکرێت.

    دانیشتوانى گوندى شەهید ئەیهان ووتیان بە هیومان ڕایتس وۆچ، یەکەم جار شوێنى ڕۆکێتەکە لە کۆتایى مانگى ئابدا دۆزرایەوە. یەکێک لە گوندنشینەکان ووتى، کە شەوى پێشتر دوو تەقینەوە ڕوویداوە لە ئەنجامى بڵاوبوونەوەى پارچەى یەکێک لە تەقینەوەکان زەرەروو زیانى گەیاندووە بە ماڵەکەى. هیومان ڕایتس وۆچ ئاسەوارو پارچەى دوو گولە هاوەنى ترى لە هەمان جۆر بەدیکرد بە دوورى 50 مەتر لە گوندى زێوکێ کە یەکێکیان لە تەنیشت جۆگەلە ئاوى سەر ڕێگایەک بوو.

    هیومان ڕایتس وۆچ هەروەها بینى کە چەکدارانى پژاک لە دەوروبەرى ئەو ناوچانەدا چالاکیان هەبوو، گوندنشینەکان ئاماژەیان بەوەکرد کە چەکدارانى پژاک ئامادەیى بەردەوامیان لەو ناوچەیەدا هەیە تەنانەت لە مانگى ئابى ئەم ساڵیشدا لەو ناوچەیە بوون لەو کاتەى هێرشى گولە هاوەنەکان ئەنجامدراون. چەکدارانى پژاک کە لەو دەوروبەرەدابوون ووتیان بە هیومان ڕایتس وۆچ کە بوونیان هەیە لە ناوچەکانى قەڵادزەدا بەڵام هیچ جۆرە چەکێکى دوور هاوێژ یان فرۆکەیان نیە تاکو لەنێو هاوڵاتیانى مەدەنى ئەو ناوچانەوە هێرش بکەنە سەر ئێران.

    زیاتر لە 10 گوندنشین کە لەو ناوچانەى نزیک ئاسەوارى گوللە هاوەنەکان دەژین ئاماژەیان بەو کاریگەرى و زیانانە کرد لە ئەنجامى تەقینەوەى ئەم جۆرە گوللە هاوەنانەدا ڕوودەدات، وەک بڵاووبوونەوەى پارچەى زۆر لێیان بە بەراوورد بە گوللە هاوەنەکانى ساڵانى ڕابردوو.

    پیرەژنێک لە گوندى ماریدۆ ووتى بە هیومان ڕایتس وۆچ:

    تەقینەوەکانى ئەم ساڵ جۆرێکى نوێن کە هەموومانى زۆر ترساندووە. هەروەها ووتى، بەردەوام دەنگى تەقینەوەکان دەبیستن بەڵام تەقینەوە نوێیەکان دەنگیان زۆر بەرزترە. کاتێک گوللە هاوەنەکان دەتەقنەوە زەرەروو زیانیان زۆر زیاترە چونکە هەزارەها پارچەیان لێدەبێتەوە بە دەوروبەردا. تەقینەوەى گوللە هاوەنەکانى تر تەنها 2 یان 3 سەر مەڕ دەکوژێ بەڵام تەقینەوەى ئەم گوللە هاوەنە نوێیانە لە هەندێک لە گوندەکانى ئەم ناوچەیەدا تەواوى ڕانە مەڕی لەناوبردووە.

    بەپێى ووتەى گوندنشینەکان، هەموو دانیشتوانى گوندى ماریدۆ کە نزیکەى 50 خێزان دەبوون لەو کاتەدا لە مانگى تەمووزى ڕابردووەوە چوار جار گوندەکەیان چۆڵ کردووە لە ژێر فشارى تۆپبارانەکانى ئێراندا. لەکاتى سەردانەکەدا، تەنها پێنج خێزان لە گوندەکەدا مابوونەوە، زۆرێک لە خانووەکانى گوندەکەش ئاسەوارى وێرانکاریان پێوە دیار بوو.

    بەدەنگەوەهاتنى حکومەتى هەرێمى کوردستان بۆ ئاوارەکان

    بەرپرسانى ناوخۆیى حکومەتى هەرێم ژمارەى ئەو خەڵکانەى ئاوارە بوون لە ئەنجامى بۆردومانە سنوریەکانى تورکیا و ئێران لە نێوان مانگى تەمووز تا تشرینى دووەمى ئەم ساڵ بە نزیکەى 1350 خێزان کە دەکاتە 8000 کەس دەخەمڵێنن. بەڵام بە پێچەوانەى ووتەى بەرپرسانى ناوخۆیى حکومەت، کۆمسیۆنى باڵاى پەنابەرانى نەتەوەیەکگرتووەکان دەڵێن ژمارەى خێزانە ئاوارەکان 850 خێزانە کە دەکاتە 5000 کەس. ئەمە لەکاتێکدایە کە کۆمسیۆنى باڵاى پەنابەران ئەو خێزانانەى هەژمار نەکردووە کە تەنها بۆ ماوەیەکى کورت لەناو کامپى ئاوارەکاندا ماونەتەوە پاشان ڕۆشتوون و لە شوێنانى تر نیشتەجێبووون. هەرچەندە کۆمسیۆنەکە ووتى ناکۆک نیە لەگەڵ خەمڵاندنەکەى بەرپرسانى حکومەتى هەرێمدا. هەروەها سەرژمێریەکە ئەو خێزانانەى نەگرتۆتەوە کە ناونووس نەکراوون لە کامپى ئاوارەکاندا، لەگەڵ ئەوانەى لەگەڵ خزم و کەس و کاریان یان لە شوێنانى تر نیشتەجێبوون.

    هیومان ڕایتس وۆچ ووتى، هەروەک لە ساڵانى ڕابردوودا، ڕێکخراوە فریاگوزاریەکان و شارەوانیە ناوخۆییەکان نەیانتوانیوە بە ئایاسانى هەڵستن بە دابین کردنى پێداویستیە سەرەتاییەکان بۆ ئاوارەکانى ئەم کامپانە. بەڵام پلانەکانى پارێزگارى هەولێر بۆ دروستکردنى زیاتر لە 550 یەکەى نیشتەجێبوونى نیمچە-درێژخایەن بۆ ئاوارەکان لە ناوچەکانى چۆمان و سیدەکان و ڕەواندووز بەپێشکەووتنى باش لەقەڵەمدا، بەڵام لە هەمان کاتیشدا، دروستکردنى ئەم یەکانە ئەوە نیشان دەدات کە ئاوارەبوونى ئەم گوندنشینانە لەسەر ماڵ و حاڵیان بەردەوام دەبێت. مستەفا، قائمقاقى قەزاى سیدەکان ووتى، “هەموو ساڵێک، خەڵکانێک کە ماڵ و حاڵیان جێهێشتووەو ئاوارەبوون هیچ شوێنێکیان نەبووە تێیدا بژین، بۆیە پێویستە پلانى پێش وەختمان هەبێت بۆ ڕووبەڕبوونەوەى ئەم قەیرانە.”

    بەپێى ووتەى بەرپرسانى ناوخۆیى و ڕێکخراوە فریاگوزاریەکان تا کۆتایى مانگى تشرینى دووەمى ئەم ساڵ تەنها نزیکەى 100 خێزان لە نێو ئەو کامپانەدا مابوونەوە کە لەلایەن شارەوانیە ناوخۆییەکانەوە بنیاتنراوون. بەپێى ووتەى دانیشتوانى کامپەکەو ڕێکخراوە فریاگوزاریەکان، زۆر جار خێزانەکان کامپى ئاوارەکان جێدەهێڵن نەک لەبەرەوەى بارودۆخى ئەمنى ناوچەکانیان باش بووە بەڵکو لەبەر سەرمایى زستان و نەبوونى خزمەت گوزارى پێویست لە نێو ئەم کامپانەدا وەک ئاوى خواردنەوە، سوتەمەنى و خوێندنى منداڵەکانیان. هەرچەندە بەرپرسانى ناوخۆیى حکومەت بانگەشەى ئەوە دەکەن کە خێزانەکان بۆیە کامپەکان جێدەهێڵن تا بگەڕێنەوە گوندەکانیان، بەڵام زۆرێک لە گوندنشینان ووتیان بە هیومان ڕایتس وۆچ، کە ناچار بوون بۆ دۆزینەوەى سەرچاوەى ترى نیشتەجێبوون هەروەها زۆرینەى دانیشتوانى گوندە دوور دەستەکان لە سەرتاسەرى ناوچەکەدا گوندەکانیان چۆڵکردووە.

    لە مانگى تشرینى دووەمى ئەم ساڵدا، کاتێک هیومان ڕایتس وۆچ سەردانى کامپى کۆجارى کرد لە پارێزگاى سلێمانى کەمپەکە بە تەواوى چۆڵ کرابوو. بەرپرسانى ناوخۆیى و ڕێکخراوە مرۆییەکان ڕایانگەیاند لە مانگى تەمووزى ڕابردووەوە 275 خێزانى نیشتەجێى کامپەکە “گەڕاونەتەوە سەر ماڵ و حاڵى خۆیان”. بەڵام چەند شایەت حاڵێک ووتیان بە هیومان ڕایتس وۆچ کە لە مانگى 9ى تشرینى یەکەمدا بەرپرسانى ناوخۆیى کارەباى کامپەکەیان بڕیوەو مۆلیدەکەیان گواستوەتەوە هەروەها تەواوى ئاوى خواردنەوەى تانکیەکانیان بەتاڵ کردوەتەوە ئەمە لە کاتێکدا هێشتا زیاتر لە 30 خێزان، کە دەترسان بگەڕێنەوە گوندەکانیان، لە ناو کامپەکەدا مابوونەوە. لە بەروارى 7 و 8ى مانگى تشرینى دووەمدا هیومان ڕایتس وۆچ سەردانى شەش گوندى کرد لە ناوچەى قەڵادزە کە کە زۆرینەى دانیشتوانەکەى گوندەکانیان بەجێهێشتبوو. دووان لە خێزانەکانى ئەو گووندانە ووتیان کە پێشتر لە کامپى کۆجار نیشتەجێبوون کاتێک بیستیان بۆردومانەکان کەمبوونەتەوە بڕیاریان داوە بگەڕێنەوە بۆ گوندەکانیان. ئەندامانى خێزانێکى تر گووتیان کە کامپەکەیان جێهێشتووە لەبەر سەرما و بێ خزمەت گوزارى. زۆرێکى تریان ووتیان کە لەگەڵ خزم و کەس و کاریان لە ڕانیە و ناوچەکانى دەووروبەرى ماونەتەوە. زۆرینەى خانووەکانى ئەو شەش گوندە هێشتا بە چۆڵى مابوونەوە.

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s


%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: