تاقه‌ کوڕی پێشه‌وا له‌ زیندانی حێزبه‌که‌ی بابی/ دیمانەی سەدیق بابایی لەگەڵ عەلی قازی

وتووێژی تایبه‌ت/ پێکهێنانی  سدێق بابایی-  ئاڵــمان
سه‌ره‌تا: خوێنه‌ری به‌ڕیز، وه‌ک ئاگادارن  پێک هاتنی ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی گه‌لی کورد(4/9/1358) و  حه‌ولی چاره‌ سه‌ری مه‌سه‌له‌ مێژووییه‌که‌ی وێرای پێوه‌ندی و دانووسان له‌ گه‌ڵ به‌ر پرسانی کۆماری ئێسلامی له‌ خۆمه‌ینی ه‌وه‌ بگره‌ تا ده‌وڵه‌تی کاتی و به‌شێکی تر له‌ مۆره‌کانیان هیچ ده‌ر ئه‌نجامێکی ئه‌رێنی لێ نه‌که‌وته‌وه‌. دوا حه‌وله‌کانی دوکتۆر قاسملو بۆ ڕێگه‌ به‌ستن له‌ شه‌ڕێک که‌ ویست و ئاره‌زووی میله‌تی ئێمه‌و قازانجی کوردی تێدا نه‌ ده‌دیترا  وه‌ک باقی حه‌وله‌کان بێ ئاکام مایه‌وه‌. (*) سه‌ر له‌ نوێ هه‌ڵوه‌شاوه‌ راگه‌یێندرانی حێزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران و ده‌ر کردنی فه‌رمانه‌ خوێناویه‌که‌ی ئایه‌تۆڵا خۆمه‌ینی(  27و28 ی گه‌لاوێژی 1358) (* *) به‌ بیانووی داتاشراوی “سه‌قام گیر کردنی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و کۆتا کردنی ده‌ستی  ئه‌شراری سه‌ر به‌ بێگانه‌ و ڕێگه‌ گرتن له‌ دابه‌ش بوونی وڵات “! ،  ئه‌و په‌ڕی توندو تیژی و زه‌برو زه‌نگ له‌ په‌نای پروپاگه‌نده‌ی هاوشان به‌ دژی کورد خرایه‌ ڕیزی پێشه‌وه‌ی  به‌رنامه‌کانی  کۆماری ئێسلامی. فه‌رمان یا فه‌توای گه‌لاوێژ کوردستانی دیسان به‌ره‌و قۆناغێکی ئاڵۆزو خوێناویتر ڕه‌کێش کرد . زۆرکه‌س له‌ لاوانی  ئه‌وینداری ئازادی و هه‌ڵوه‌دای مافی نه‌ته‌وه‌یی به‌ گوێره‌ی هه‌لو مه‌رجی به‌ سه‌ر دا سه‌پاو  واته‌  به‌ر به‌ست کرانی ده‌ره‌تانی خه‌باتی هێمنانه‌ خۆیان له‌  ڕیزی خه‌باتی ئاشکرای حێزبه‌ سیاسیه‌کان  دیته‌وه‌. له‌و کات و ساته‌ دا به‌ره‌ی په‌لامارده‌ری کوردستان که‌ وێ ده‌چوو سه‌رکوت و نه‌هێشتنی  یه‌کجاری کورد و داخوازه‌کانی نیشانه‌ گرتبێ خوازیار و نه‌خوازیارانی شه‌ڕی له‌ کوردستان  ئاوقه‌دی په‌لاماری چه‌کدارانه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی کۆماری ئێسلامی کرد. نه‌ له‌به‌یک وتنی دۆکتۆر قاسملو به‌ ڕیبه‌ری کۆماری ئێسلامی له‌ کۆبوونه‌وه‌ی به‌رینی مه‌هاباد ****،  نه‌ ده‌نگدانی زۆربه‌ی خه‌ڵکی کوردستان [ له‌ پاوه‌ تا ماکۆ] به‌ نوێنه‌رانی خۆ پاڵاوتووی حێزبی دێمۆکرات بۆ مه‌جلس له‌ تاران و نه‌ دانیشتن و داواکاریه‌ په‌یتا په‌یتا کان کاریگه‌ری بۆ کز کردنی ئیراده‌ی ئه‌و به‌شه‌ له‌ ده‌سه‌لات که‌ خوازیاری سه‌قامگرتنی زۆره‌ ملی له‌ کوردستان به‌ هه‌ر قیمه‌تێک بوون سودی نه‌دا. ئاکامی په‌لاماری دوژمنانه‌ و توندو تیژو له‌شکر کێشی کۆماری ئێسلامی بۆ سه‌ر کوردستان وێرای کوشتاری به‌رینی خه‌ڵک ، زیانی گیانی و ماڵی ، پاشه‌ کشه‌ی ناوه‌ندی هێزو و ڕێکخراوه‌ کوردی و ناکوردیه ‌جێگیر بوه‌ کان له‌ کوردستان  له‌و قۆناغه‌ دا  بۆ سه‌ر سنووری ده‌س کرد ، (ئێران و عێراق ) بوو.

پاش وه‌خۆ که‌وتن و ڕێکخستنی دووباره‌ی سه‌ره‌تایی هێز و ئۆرگانه‌ سیاسیه‌کان هه‌ر کامه‌ له‌ ئاستی خۆیان ملیان وه‌به‌ر ململانێ  و به‌رگری نیشتمانی تا ئاستێک  ڕیکخراوتر به‌رانبه‌ر نه‌یاری دڕ کرد.

حێزب ، سازمان ، شێخ ، مه‌لا و ته‌نانه‌ت که‌سایه‌تی و سه‌رۆک عه‌شیره‌ت هه‌ر یه‌ک له‌ چووار چێوه‌ی پڕۆگرام و بیرو بۆچوونی سیاسی ، ئایینی ، بنه‌ماڵه‌یی، عه‌شیره‌یی و مه‌سله‌حه‌تی  و.تا د ..  بۆ به‌ره‌و پێش بردنی به‌رنامه‌ و تاقی کردنه‌وه‌ی شانسی خۆیان هاتنه‌ نێو ئه‌م گۆڕه‌ پانه‌ به‌رین و ململانێ بێ بڕانه‌وه‌یه‌.

 له‌ په‌نای خه‌بات و به‌ر به‌ره‌کانێ دژی نه‌یاری هاوبه‌ش ( کۆماری ئێسلامی) هه‌ر لاینێک حه‌ولی جێگیر کردنی سه‌روه‌ری خۆی وه‌ک نوێنه‌ر یا حێزبی کار ئامه‌ و شه‌رعی، تاک یا گرووپی خاوه‌ن ماف و سه‌ربه‌خۆ له‌ گۆڕه‌پانی خه‌بات ئه‌سپی خۆی لانی که‌م له  هه‌رناوچه‌یێک  توانای کۆ کردنه‌وه‌ی چه‌ند که‌سێکی هه‌بوو  لنگ ده‌دا.

حێزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران یه‌ک له‌و لاینه‌ سه‌رکیانه‌ بوو که‌ هه‌م به‌ پشت به‌ستن به‌ ڕابردووی خۆی وه‌ک دامه‌زرێنه‌ری  یه‌که‌م کۆماری کوردستان ، هه‌م درێژه‌ ده‌ری خه‌بات به‌رانبه‌ر ده‌سه‌ڵاتی شا ماوه‌یه‌ک پاش شکانی کۆمار و به‌ گشتی پێداگری له‌ سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ که‌ ( ڕێکخه‌ر و ڕێبه‌ری جووڵانه‌وه‌ی کورد له‌ کوردستانی ئێران-ه‌ ) و به‌ پاڵپشتی  جه‌ماوه‌ری کورد هه‌روه‌ک  به‌ده‌ست هێنانی ده‌نگی ئه‌رێنی زۆربه‌ی نوێنه‌ران بۆ مه‌جلێسی ئێران له‌ تاران که‌ خاوه‌نداره‌تی جه‌ماوه‌رێکی فراوانی ئه‌ندام و پێشمه‌رگه‌ی  له‌ نێو ڕیزه‌کانیدا ده‌کرد ،  به‌ ئه‌رکی خۆی ده‌زانی  بڕیارده‌ری سه‌ره‌کی گۆڕه‌پانی خه‌بات وچاوه‌ دێری چۆنیه‌تی هه‌ڵسو که‌وتی  ئه‌و به‌شه‌ له‌ عه‌شیره‌ت، گرووپ و تاقمو تاکه‌ که‌سانه‌ بێت که‌ دواتر لێره‌و له‌وێ سه‌ریان هه‌ڵدابوو.***

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ ئه‌م چاوه‌ڕوانیه‌ له‌ کرده‌وه‌ دا کڕیاری نه‌بوو . هه‌ر لاینێکی  سه‌ر به‌ عه‌شیره ت‌ ، شێخ ، مه‌لا و تاکێک به‌ پێ ئاره‌زووی خۆ به‌ کوردو خه‌باتکار  زانین ، بگره‌ قازانجی تایبه‌تی هه‌نگاوی  سه‌ربه‌خۆ و تاکڕه‌وانه‌یان هه‌ڵ ده‌گرت.

شیاوه‌ له‌م پێشه‌کیه‌دا ئه‌وه‌ بوتری هاسان نیه‌  نووسه‌ر بتوانێ  بنکۆڵی  هه‌موو راستی و ناڕاستیه‌کانی هه‌ڵوێستی چ لاینێک لێره‌دا بکات ، به‌ڵکوو ئامانج راکێشانی زه‌ینی خوێنه‌ر بۆ لای ئه‌زموونه‌کانمان له‌ ڕابردووو که‌ڵک وه‌ر گرتنی جێلی نوێ له‌ گرێدانی هاوپێوه‌ندی ئه‌و بابه‌ته‌یه‌ که‌ پاشتر ده‌که‌وێته‌ به‌ر ده‌ستی خۆێنه‌ر و وه‌ک  سه‌رچاوه‌ی ئه‌م باسه‌ لێره‌ را ده‌ست پێده‌کات.  دیاره‌ خوێنه‌ر سه‌رپشکه‌ هه‌ڵێنجانی خۆی له‌و به‌سه‌رهاته‌ مێژووییه‌ هه‌بێ.

 له‌ لایێکیتر هه‌نگاوی  کۆتایی به‌خشین به‌ ده‌ورانی عه‌شیره‌ت سه‌روه‌ری  و دوایی هێنان به‌ عۆمری ئه‌و قۆناغه‌ که‌ ژیان و به‌سه‌رهاتی خه‌ڵکی گرێدراوی ویست و قازانجی به‌رته‌سکی سه‌رۆک عه‌شیره‌ت یا بیری ده‌ره‌به‌گایه‌تی ده‌هێشته‌وه‌  له‌ ڕوانگه‌ی به‌شێکی به‌رچاوی جه‌ماوه‌ری ئه‌وکات هه‌نگاوێکی به‌ جێ و ئه‌رێنی له‌ کوردستان‌ وه‌سف ده‌کرا ، له‌ هه‌مان کاتدا تووش بوونی هه‌ڵه‌ له‌ شیوازی دابه‌زاندنی ئه‌و سیاسه‌ته‌  که‌مو زۆر ده‌که‌وته‌ به‌رباس..

نووسه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌  وه‌ک پێشمه‌رگه‌یه‌کی ئه‌وکاتی حێزبی دێمۆکرات له‌ درێژه‌ی ئه‌رکی پێ سپێردراو و تێکۆشانی ڕۆژانه‌ چه‌ند جار له‌ هاتووچۆو تێپه‌ڕین به‌  ناوچه‌ی سه‌ر‌ده‌شت دا  به‌ره‌و سنوور و پێجه‌وانه‌که‌ی ( قووڵاوی خاکی کوردستان) له په‌نای‌ گوندی (دۆڵه‌ توو) شاهێدی هه‌بوونی زیندانێک  به‌ نێوی زیندانی “دۆله‌ توو” بووم.

له‌م گرتووخانه‌یه‌دا له‌ پاسداری پایه‌به‌رزی کۆماری ئێسلامی به‌ دیل گیراوی شه‌ڕ را بگره‌ تا چه‌کداری فریو خواردوو یان بێ باوه‌ر به‌ که‌رامه‌تی نه‌ته‌وه‌یی ناسراو به‌ جاش و ره‌نگه‌ تاوانباری ناسیاسی تا کوڕی پێشه‌وای یه‌که‌م  ڕێبه‌ری حێزبی دێمۆکرات  زیندانی کرابوون.

جیا له (‌ کاک عه‌لی قازی ) زیندانی کرانی ئه‌وانیتر ئاسایی ده‌هاته‌ به‌ر چاو . به‌ڵام زیندانی کرانی کوڕی پێشه‌وا  به‌ تایبه‌ت  بۆ که‌سێک له‌ خوارووی وڵاته‌وه‌ تێکه‌ڵی شۆڕش ببووو زانیاری تێرو ته‌سه‌لی له‌ بابه‌ت ڕابردوو و جۆری هه‌سوکه‌وتی نێوبراو له‌ به‌رده‌ست دا نه‌بوو، ورووژێنه‌ری پرسیارگه‌لێک بوو .  هه‌ر چه‌ند تین و گوڕی شۆڕشگێرانه‌ی سه‌رده‌می لاوه‌تی و ئه‌وینی پڕ له‌ بێ ئۆقره‌یی بۆ هه‌رچی به‌ په‌له‌ پێوانی هه‌ورازو لێژی  سه‌رڕێگا  به‌ره‌و ئامانج  ده‌ره‌تانی وردتر پشکنینی قووڵایی هه‌موو مه‌سه‌له‌ یێکی ئه‌وتۆی له‌و ده‌ورانه‌ دا  نه‌ده‌دا، به‌ڵام دیسان حه‌زێکی تایبه‌ت بۆ بیستنی ڕوانگه‌ ی ڕاسته‌و خۆی کوڕی یه‌که‌م سه‌رکۆماری کوردستان له‌ زمانی خۆیه‌وه‌ جێگیر ببوو. ‌ تێپه‌ڕینی زه‌مان هه‌م ڕووداویتری خسته‌ سه‌ر لاپه‌ڕه‌ی ژیانی کوڕی ڕه‌ش و هه‌م  گه‌شه‌ی زیاتری ئه‌زموونی نووسه‌ر بۆ به‌ دواداچوونێکی زیاتری ژیانی  تاقه‌ کوڕی پێشه‌وای خۆشه‌ویستی کۆردان  خسته‌ ڕۆژه‌و.

هه‌نووکه‌ ساڵانێکی زۆر به‌ سه‌ر ته‌مه‌تی زیندانی “دۆڵه‌ توو” تێپه‌ڕیوه‌ . دواتر کوڕی ڕه‌ش ئازاد و زیندانی دۆله‌ توو له‌ لایه‌ن حێزبی به‌عسی عێراق بۆمباران کرا . ئه‌وجار کاک عه‌لی به‌ دوورو درێژی تووشی زیندانی به‌عس هات . زیندانی دۆڵه‌توو بۆ خۆی سه‌رووبه‌ندێک بوو به‌ سه‌ردێڕی هه‌واڵ و ده‌نگو باسی هه‌واڵده‌ری ده‌رو ژووری وڵات به‌ تایبه‌ت تاران.

زه‌مان تێ په‌ڕی و به‌سه‌رهات  وه‌ها تووشی سووڕان بوو که‌ نووسه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ ده‌ر به‌ ده‌ریدا بوو به‌ هاو وڵاتی کاک عه‌لی له‌ دوور خراوه‌یی . جار جاره‌ له‌ ڕیو ره‌سمه‌کان دا تووشی یه‌ک ده‌بووین  به‌ڵام نه‌ ده‌کرا له‌و کورته‌ دا مه‌سه‌له‌ی گورین  بخرێته‌ سه‌رپشت.

ژیان له‌ هه‌نده‌ران ، بیستن و ته‌جروبه‌کردنی زۆر ڕووداویتر ، هه‌روه‌ها گوێبیس بوونی جاروباری خه‌به‌ری پێوه‌ندیدار به‌ بنه‌ماڵه‌ی قازی و به‌تایبه‌ت کاک عه‌لی بیری ڕابردوو و پشت گوێ نه‌خراو وێرای چه‌ند پرسێکیتری هێنایه‌وه‌ ڕۆژه‌ڤ . هه‌ر چه‌ند  ته‌مه‌نی کاک عه‌لی بۆ زیاتر له‌ 78 ساڵ هه‌ڵکشاوه‌ ، دیسان سه‌ر حاڵ و ئاماده‌ بۆ وه‌ڵام دانه‌وه‌ به‌  پرسیاری کۆنه‌و نوێیه‌ .  پێشه‌کی  وێرای هیوای له‌ش ساقی پڕ به‌ دڵ سپاسی به‌ گه‌رم وه‌رگیران له‌ لایه‌ن به‌ڕیزیانه‌وه‌ ده‌که‌م . ئه‌وه‌ له‌م لاپه‌ڕانه‌ دا نووسراوه‌ ئاکامی به‌ دوادا چوونی ئه‌و پرس و  وه‌ڵامانه‌یه‌ که‌ هه‌ر که‌س ڕه‌نگه‌ به‌ گوێره‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنی خۆی لێ ورد بێته‌وه‌.

به‌ڕێز عه‌لی قازی تاقه‌ کوڕی پێشه‌وا قازی محمد له‌ ئاخاوتنێکی تایبه‌تدا په‌رده‌ له‌ سه‌ر هێندێ مه‌سه‌له‌ی باس نه‌کراو  لا ده‌دا: عه‌لی قازی ته‌مه‌ن 78ساڵان  له‌ په‌نا شاری بۆن – ئاڵــمان ژیان به‌ سه‌ر ده‌بات . نێو براوبه‌ پێ ئاخاوتنی زاره‌کی پێ وایه‌ ده‌ست و پێوه‌ندیه‌کانی شا (محمد ره‌زا په‌هله‌وی) له‌ بۆنه‌یه‌کدا به‌ ناوی مێوان و دۆستایه‌تی  له‌ لایه‌ن دوو که‌س به‌ ناوه‌کانی ، (سماعیل ڕائین [  راعین] و که‌ریم ڕه‌وشه‌نیان) ساڵه‌کانی پاش تێکچوونی ده‌سه‌ڵاتی مصدق بۆ ئه‌سفه‌هان بانگهێشت و له‌و بۆنه‌ دا (مێوانداری)  ، ده‌رمانداویان کردوه‌.

پاش ئه‌م سه‌فه‌ره‌ هێز و توانای مێشکی ڕووی له‌ کزی ناوه‌ و وه‌ک جاران که‌ خوێنده‌وارێکی سه‌رکه‌وتوو و چه‌ست وچالاک له‌ به‌ر کارگه‌ری تایبه‌ت وئه‌گه‌ری ده‌ور گێرانی ئه و ژاره‌ له‌ سه‌ر مێشکی بۆ وێنه‌ گه‌لێک مه‌سه‌له‌ی سیاسی ئه‌و کات  و تێکۆشانی پێوه‌ندیدار گرینگی تایبه‌تیان (لای ئه‌و)  به‌ پێچه‌وانه‌ی پێش سه‌فه‌ره‌که‌  به‌ تێپه‌ڕ کردنی کات له‌ ده‌ست داوه‌.

تاقه‌ کوڕی پێشه‌وا ئاماژه‌ به‌ ده‌وری چه‌واشه‌ کارانه‌ و دوژمنکاری حێزبی توده‌ی ئێران پاش تێکشکانی کۆماری کوردستان ، په‌رۆشی خه‌لک و ته‌نانه‌ت دوژمنایه‌تی تاقمێک له‌ مه‌هاباد و ده‌وروبه‌ر به‌ دژی پێشه‌وا ده‌خاته‌ به‌ر باس. کاک عه‌لی ته‌نانه‌ت ئه‌و ڕاستیه‌ فێرکارانه‌یه‌ بۆ نه‌سڵی ئێستا ئاشکرا ده‌کات که‌کفنی ، پێشه‌وا قازی محمد به‌ قه‌رز کڕدرا و حاجیه‌کی پارچه‌ فرۆشی  مه‌هابادی ئه‌و کفنه‌ی به‌ قه‌رز به‌ ئه‌وان‌ فرۆشتوه‌.

  • دیداری محمد ره‌زا په‌هله‌وی له‌ گه‌ڵ  کاک عه‌لی قازی ساڵی 1958له‌ سه‌ر داوای شاه‌ له‌ فه‌رانسه‌ – پاریس.
  • داواکاری سه‌رۆک مه‌لا مستافای بارزانی له‌ عه‌لی قازی بۆ  ڕاگه‌یاندنی گازه‌نده‌ و ناڕه‌زایه‌تی وی به‌رانبه‌ر پاڵپشتی تاران  له‌ نه‌یارانی له‌ کۆمیته‌ی ناوه‌ندی [به‌ڕێز جه‌لال تاڵه‌بانی و ڕه‌حمه‌تی برایم ئه‌حمه‌د] به‌ نوێنه‌رانی شا.
  •  ره‌خساندنی هه‌لی وتوو وێژ له‌ نێوان نوێنه‌رانی شا و حێزبی دێمۆکرات.
  •  نێو بژیوانی له‌ نێوان ده‌وڵه‌تی ئاڵـمان و پارتی کرێکارانی کوردستان ، سه‌فه‌ر بۆ ده‌مشق و دیداری به‌ڕێز عه‌بدۆڵا ئۆجه‌لان به‌ جاران.
  • نێو بژیوانی نێوان پ کا کا و پارتی دێمۆکراتی کوردستان- عێراق.
  • حه‌ولی چاره‌سه‌ری مه‌سه‌له‌ی په‌نابه‌ری عه‌بدوڵا ئۆجه‌ڵان و گوێنه‌دانی ڕێبه‌ری پێ کا کا به‌  پێشنیارچاره‌ سه‌ری عه‌لی قازی له‌ ئیتالیا ، پشت گوێ خرانی داواکاری کوڕی پێشه‌وا  بۆ جاری دووهه‌م له‌ ڕووسیه‌ که‌ هۆکاری ڕاده‌ست کرانی نێو براو بۆ ئێمـرالی لـێ که‌وته‌وه‌.

له‌م وتووێژه‌ تایبه‌ته‌دا گه‌لێک ته‌وه‌ری تر به‌ مه‌به‌ستی ورووژاندن و ڕوون بوونه‌وه‌ی زۆربابه‌تی پێوه‌ندیدار بۆ زانیاری تامه‌زرۆیان  به‌ تایبه‌ت  نه‌سڵی نوێ  ده‌خرێته‌ پێش چاوی وردبینی خوێنه‌ر.

پرسیاره‌کان: پێشه‌وا دامه‌زرێنه‌ری ڕێچکه‌یه‌کی مۆدێرن ، مێژوویی و هه رگیز کۆن نه‌بوو بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌ی سیاسی کورد ده‌ژمێردرێ.

 کاک عه‌لی قازی : ئه‌م سه‌رفه‌رازیه‌ پێشه‌کی بۆ بنه‌ماڵه‌ی قازی تۆمار کرا . ئێمڕۆ له‌ 66ساڵه‌ی تێپه‌ڕێنی ئه‌م مێژوه‌ داین، مه‌خابن نه‌ ئێوه‌ وه‌ک تاقه‌ کوڕی پێشه‌وا نه‌ سه‌رجه‌م تاکه‌کانی تری بنه‌ماڵه‌که‌تان و نه‌ حێزبی پێشه‌واهیچ لایێک نه‌یانتوانیوه‌ پاش ئه‌وماوه‌ دوورو درێژه‌ جووڵانه‌وه‌ی کورد به‌ ڕێبه‌ری ئه‌وکاتی پێشه‌وا به‌ ئه‌نجامی دڵخواز بگه‌یێنن.!

هه‌ڵه‌ و که‌مته‌رخه‌می ئێوه‌ یا بنه‌ماڵه‌که‌تان بۆ به‌ده‌سته‌وه‌ گرتنی ڕێڕه‌وی پێشه‌وای باوک هه‌روه‌تر که‌ندو کۆسپه‌کانی ئه‌م بواره‌  له‌و پێوه‌ندیه‌دا چۆنچۆنی ده‌س نیشان ده‌که‌ن؟

وه‌ڵام: به‌ بیرو باوه‌ڕی من باری ڕزگاری کوردستان بارێکی گرانه‌. زۆرکه‌س وه‌ک پێشه‌وا قازی محمد وسه‌ر کرده‌کانی دی ئه‌و باره‌یان هه‌ڵگرتوه‌ تا بیگه‌یێننه‌ لووتکه‌ی ئازادی.

دیاره‌ شه‌رت نیه‌  من چونکه‌ کوڕی پێشه‌وا قازی محمد- م  شانی خۆم بنێمه‌ ژێر ئه‌و باره‌  به‌ره‌و لووتکه‌ی ئازادی بیبه‌م . له‌ درێژه‌ی پرسیاره‌کانیتردا ئاماژه‌ به‌ که‌ندو کۆسپه‌کانی سه‌ر ڕێ خۆم له‌و پێناوه‌دا ده‌که‌م.

پرسیار:  پاش شکانی کۆمار  تا ڕۆژانی  کۆتایی ده‌سه‌لاتی پاشایه‌تی له‌ ئێران کار و ژیانی  ئێوه‌( بنه‌ماڵه‌که‌تان ) له‌ باری سیاسیه‌وه‌ به‌ تایبه‌ت هه‌ڵسوکه‌وتی ده‌سه‌لات چۆن بوو؟

وه‌ڵام ؛ پێشه‌کی پێم خۆشه‌ ئیشاره‌ به‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی گرینگ بکه‌م که‌ پاش شه‌هید کرانی بابم بۆم پێش هات.

ساڵی 54 ـ 1953 له‌ لاین (سماعیل رائین و که‌ریم ڕه‌وشه‌نیان )  [ڕۆژنامه‌وانی ڕۆژنامه‌ی نهران مصور ] به‌ ناوی وتووێژ  و دۆستایه‌تی بۆ ئه‌سفه‌هان مێوانداری کرام پاش ئه‌م سه‌فه‌ره‌ به‌ره‌ به‌ره‌ واهه‌ستم کرد  له‌شم به‌ تایبه‌ت مێشکم تووشی جۆره‌ کاریگه‌رییکی زیانبار  هاتوه‌ به‌ چه‌شنێک وه‌ک دواتر تێگه‌یشتم مه‌یل ، شه‌وق ،  حه‌ز و چه‌ستو چالاکی جارانم سه‌باره‌ت به‌ کاروباری ژیانی ڕۆژانه‌م به‌ره‌و کزی ته‌واو ڕووی نابوو . ئیتر من ئه‌و تاکه‌ هه‌ڵسووڕه‌ی جاران له‌ پێناو خه‌بات و تێکۆشانی بێ وچان نه‌مابووم . دواتر به‌ ئه‌و ئاکامه‌ گه‌یشتم تووش بوونی وه‌زعیه‌تێکی وه‌ها له‌ قوتابیه‌کی نه‌سره‌وتوو تا گۆران به‌ تاکێکێ هه‌ر نه‌بێ بۆ ماوه‌یه‌کی به‌رچاو که‌م هێز و بێمه‌یل ڕه‌نگه‌ به‌ هۆ یان ئه‌گه‌ری جۆره‌ ده‌رمانداوکردنێکه‌وه‌ که‌ خۆم زۆرتر گۆمانم بۆ ئه‌و سه‌فه‌ره‌ ده‌چی بووبێ . ڕه‌نگه‌ یه‌ک له‌ کارتێکه‌ریه‌‌کانی  ئه‌و ده‌رمانداوکرانه‌ ته‌نانه‌ت نه‌هێشتنی هۆش و تێفکرینی سه‌ردان و خۆنیشان دان به‌ دۆکتۆر و چاره‌سه‌ری به‌ وه‌خت بووبێ.

ئه‌و رۆژه‌ی که‌ پێشه‌وا قازی محمد ، براکه‌ی ئه‌بولقاسم سه‌دری قازی ناسراو به‌ سه‌درولئێسلام و محمد حسێن خان سه‌یفی قازی که‌ ئامۆزای پێشه‌وا قازی محمد بوو له‌ سێداره‌ دران به‌ره‌ به‌ری به‌یانی بوو که‌ خه‌ڵکێکی زۆر به‌ له‌ خۆدان و گریان ڕژانه‌ ماڵی ئێمه‌ . ئێمه‌ هێشتار له‌ خه‌ودا بووین ، که‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌مان دیت زانیمان چ قه‌وماوه‌و ئێمه‌ش چووینه‌ نێو خه‌ڵکه‌که‌ و به‌ره‌و چووار چرا وه‌ڕێ که‌وتین ئه‌و ڕۆژه‌ ته‌واوی دووکان و بازاری شاری مه‌هاباد داخرا . خه‌ڵک له‌ماته‌مێکی زۆر قووڵدا ده‌هاتن و ده‌چوون.

حکومه‌تی ئێران به‌ نیاز بوو چه‌ند ڕۆژێک ته‌رمی شه‌هیده‌کان هه‌روا به‌ هه‌ڵاوه‌سراوی بهێڵێته‌‌وه‌ ، به‌لام  کاتێک  چاویان به‌ جموو جۆشی خه‌ڵک که‌وت و خه‌لک داوای جه‌نازه‌کانیان کرد ده‌ڵه‌ت مه‌جبوورما جه‌نازه‌کان لێ بکاته‌وه‌ بیانداته‌ ده‌ستی خه‌لکی . هه‌ر ئه‌و ڕۆژه‌ ئێمه‌ جه‌نازه‌کانمان برده‌ مزگه‌وتی بازار . فه‌وری جه‌نازه‌کان شۆردران و به‌ به‌شداری به‌رینی خه‌لکی  بردیانن بۆ قه‌برستانی مه‌هاباد و له‌وێ ناشتیانن.

لێره‌ شتێکی زۆر گرینگ هه‌یه‌ که‌ ‌من ده‌مه‌وێ به‌ میله‌تی کوردی رابگه‌یێنم ، ئه‌وه‌ش بریتیبوو له‌وه‌ی ، به‌ سه‌ر ئه‌وه‌ش را که‌ ئێمه‌ ساحه‌ب موڵک و ده‌وڵه‌مه‌ند بووین و زه‌مانی کۆمار به‌ ته‌لیس پووڵ ده‌هاته‌ ماڵی ئێمه‌ کفنی قازی ، پێشه‌وا قازی محمد به‌ قه‌رز کڕدرا و حاجیه‌کی پارچه‌ فرۆشی  مه‌هابادی که‌ پێم وایه‌ له‌ بنه‌ ماڵه‌ی (وه‌ته‌میشی) بوو ئه‌و کفنه‌ی به‌ قه‌رز به‌ ئێمه‌ فرۆشت.

دوای کاره‌ ساتی له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا بڕیاری ده‌ست به‌ سه‌رداگرتنی مڵک و ماڵ و زه‌وێوزارێک ئێمه‌ هه‌مان بوو له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌ ده‌رچوو.

 به‌ مه‌به‌ستی وه‌رگرتنه‌وه‌ی مڵک و زه‌ویوزاره‌کانمان له‌ گه‌ڵ دایکم  جارێکیان چووینه‌ ورمێ له‌ ماڵی محمد( ئاغای وسووق) بابی دۆکتۆر قاسملو دابه‌زین . ده‌ ڕۆژ له‌ ماڵیان بووین خزمه‌تی زۆرو به‌ گه‌رمی حورمه‌تیان گرتین . جه‌نابی وسووق چوار کوڕی هه‌بوون. ئه‌حمه‌د ئاغا زڕبرای دۆکتۆر قاسملوله‌ فه‌رانسه‌ ده‌ی خوێند. موهه‌ندس حسین قاسملو ، عه‌لی قاسملو که‌ دواتر بوو به‌ دۆکتۆر . پێم وایه‌ دۆکتۆر قاسملو چکۆڵه‌‌ترینیان بوو. دواتر پێکه‌وه‌ له‌ تاران له‌ مه‌دره‌سه‌ی شه‌وانه‌ ڕۆژی ئه‌لبۆرز ده‌مان خۆێند.

ئه‌و شه‌وه‌ی که‌ پێشه‌وا قازی محمد ، برا و ئامۆزاکه‌ی له‌ سێداره‌ دران هه‌موو شاخه‌کانی ده‌ورو به‌ری مه‌هاباد پڕ بوون له‌ سه‌رباز و ئه‌رته‌ش و ته‌نانه‌ت سه‌ربانه‌کانی نزیک چوار چرا سه‌ربازی لێ داندرا بوو.

ماڵی یه‌کێک له‌ خزمه‌کانی ئێمه‌ به‌ نێوی (قازی که‌ریم) نزیکی مه‌یدانی چوار چرا بوو . کوڕه‌ گه‌وره‌که‌ی قازی که‌ریم به‌ نێوی (ڕه‌حمانی قازی ) که‌ خه‌تات و نووسه‌ر و شاعێر بوو کوتی :” ئه‌و شه‌وه‌  نووستبووم  کاتێک به‌ ده‌نگێکی زۆر بڵند له‌ خه‌و را په‌ڕیم په‌نجه‌ره‌م کرده‌وه‌ که‌ باشتر گوێم لێ بێ و بچمه‌ سه‌ر هه‌یوانه‌که‌ . پێم له‌ په‌نجه‌ره‌که وه‌ده‌رنا دیتم سه‌ربازێکی ئێرانی تفه‌نگه‌که‌ی له‌ سه‌ر ملم دانا و کوتی بگه‌ڕێوه‌ . ‌منیش گه‌ڕامه‌وه‌ و په‌نجه‌ره‌که‌م به‌ ئاوه‌ڵه‌یی به‌ جێ هێشت وه‌ختێک باش گوێم دایه‌ ده‌نگه‌که‌ ده‌نگی حه‌مه‌حسێن خان سه‌یفی قازی بوو .( ئه‌و  کاتی کۆمار وه‌زیری به‌رگری بوو )، محمد حسێن خان وه‌ک شێر ده‌ی نه‌ڕاند “بژی پێشه‌وا قازی محمد ، بژی کورد و کوردستان “و ئه‌وانه‌ ئاخرین قسه‌کانی حه‌مه‌ حسێن خان پێش له‌ سێداره‌دانی بوون.

دیاره‌ یه‌ک دوو ئه‌فسه‌ری ئێرانی که‌  کاتی سێداره‌درانی پێشه‌وا له‌وێ ئاماده‌ ببوون باسی ئازایه‌تی پێشه‌وا قازی محمد و هاوڕێکان  یان کردبوو . پێشه‌وا قازی محمد کوتبووی ‌ ” ئه‌نگۆ به‌ کوشتنی محمدێک ناتوانن ڕێگای ڕزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌ی کورد پێش پێ بگرن. له‌ باتی ئه‌و محمه‌ده‌ هه‌زاران محمه‌دی دی دروست ده‌بێ و ئێدامه‌ی ڕێگای ئازادی خوازی کورد ده‌ده‌ن” .  قازی محمد به‌ ده‌م  وتنه‌وه‌ی بژی کورد و کوردستان له‌ سێداره‌ ده‌درێ.

له‌ جوابی ئه‌و پرسیاره‌ی جه‌نابتدا ، من وه‌ختێکی منداڵ بووم  و به‌ کۆڵانه‌کانی مه‌هاباد دا هاتوو چۆم ده‌کرد هه‌موو خه‌ڵک دۆعای بۆ ده‌کردم ماچیان ده‌کردم . له‌ باوه‌شی خۆیان ده‌گرتم . به‌ راستی خه‌ڵکی قاره‌مانی مه‌هاباد ڕێز و حورمه‌تی بنه‌ماڵه‌ی ئێمه‌یان له‌ به‌ر چاو بوو .  نیشان دانی ئه‌و خۆشه‌ویستیه‌ی خه‌ڵکی مه‌هاباد ئه‌وه‌ بوو ‌ ئه‌و گه‌نجانه‌ له‌ مه‌دره‌سه‌ ده‌یان خوێند کاتێک به‌فر ده‌باری به‌ بێ ئه‌وه‌ که‌سێک داوایان لێ بکا ده‌هاتن و سه‌ر بانه‌کانی مالی ئێمه‌یان ده‌ماشت. .ئه‌و گه‌نجانه‌ هه‌موویان له‌ پاشان هاتنه‌ ڕیزی خه‌بات .‌ من نێوی چه‌ند که‌سێکیانم له‌ بیره‌ ئه‌وانه‌ بریتی بوون له‌ عه‌بدوڵا ئێسحاقی ناسراو به‌ ئه‌حمه‌د ته‌وفێق، مسته‌فا ئێسحاقی ، خه‌لیل سدێقی، عوسمان یۆسفی، ئه‌سه‌دی کاک ئاغازاده‌ ، عه‌زیز یۆسفی ،داریوش سۆڵتانیان ، سه‌ید عه‌بیدولا ئه‌یوبیان، و ده‌یان که‌سیتر.

لێره‌ دا پێویسته‌  بڵێم ، تاقمێک کورد سه‌ر به‌ ده‌وڵه‌تی ئێران به‌ ده‌ستووری  ده‌سه‌ڵاتداران نامه‌یان بۆ مه‌سئولینی حکومه‌تی ئێران نووسی بۆ داوای له‌ سێداره‌ دانی پێشه‌وا و هاوڕێیه‌کانی . نێوی ئه‌و خائینانه‌ له‌ سه‌ر زمانی هه‌مووان حه‌تا مندالانی کورد بوو که‌ تف و له‌عنه‌تیان لێ ده‌کردن.

پرسیار: کاک عه‌لی پاش تێکچوونی  کۆمار ساڵی 26 تا سه‌ره‌تای 1330 و 31تێکۆشانێکی ئه‌وتۆ نه‌بوو . وه‌زعی سیاسی کوردستان  له‌م مه‌ودایه‌دا چۆن هه‌ڵ ده‌سه‌نگێنن ؟ بۆ خۆتان خه‌ریکی چ بوون ؟

وه‌ڵام ؛ پاش شه‌هید کرانی پێشه‌وا حێزبی دێمۆکرات دامه‌زرایه‌وه‌ . وه‌ک  له‌ بیرم مابێت میرزا ڕه‌حیم سۆڵتانیان ، غه‌نی بلوریان ، سه‌ید عه‌بدوڵا ئێسحاقی ،  عۆسمان یوسفی  عه‌زیز یوسفی ، جه‌لیل گادانی له‌و که‌سانه‌ بوون  درێژه‌یان به‌ تێکۆشانی حێزبی دا .دیاره‌ ماڵی ئێمه‌ له‌ ژێر چاوه‌دێری تۆند دا بوو . ته‌نانه‌ت دۆستانی مه‌دره‌سه‌یی منیان له‌ ڕێگه‌ی که‌سوکاریان ده‌خسته‌ ژێر گوشاری ئه‌وتۆ که‌ بۆ له‌ گه‌ڵ کوڕی قازی هاتوچۆیان هه‌یه‌؟

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ دایکم منی بۆ تاران گواسته‌وه‌ تا له‌وێ درێژه‌ به‌ خوێندن بده‌م. به‌ڵام دۆستانی من له‌ نه‌بوونم دا پێوه‌ندی خۆیان ده‌پاراست .بگره‌ بۆ نیشان دانی دڵسۆزی خۆیان ئاگاداری کۆتره‌کانم ده‌بوون و وێنه‌ی ئه‌وانیان له‌ گه‌ڵ زۆر بابه‌تی تر به‌ نووسین بۆ ده‌ناردم . میرزا ڕه‌حیم (سۆڵتانیان ) زۆر جار به‌ شه‌وانه‌ هاتوو چۆی ده‌کردین . هه‌ر چه‌ند ئه‌ندامانی حێزب به‌ نهێنی تێده‌کۆشان به‌ڵام ئه‌گه‌ر باش له‌بیرم تۆمار کرابێ میرزا ڕه‌حیم سۆڵتانیان به‌ر پرسی حێزب بوو.

سه‌ره‌تا من له‌ گه‌ڵ حێزبی توده‌ کارم ده‌کرد . پاشان که‌ ماهیه‌تی دژبه‌رانه‌ی ئه‌وانم بۆ ده‌رکه‌وت لێیان کشامه‌وه‌ .له‌و ماوه‌دا یه‌ک له‌ ئه‌رکه‌کانی من فرۆشتنی ڕۆژنامه‌ی لاوانی دێمۆکرات بوو که‌ زۆر تێدا سه‌رکه‌وتوو بووم.

جارێک که‌سێکی خه‌ڵکی  (قارنجه‌) ، [ گوندێکی ناوچه‌ی مه‌هاباد] کاتی فرۆشتنی ڕۆژنامه‌  منی چاو پێ که‌وتبوو . له‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا گێرابوویه‌وه‌  ” خانم(دایکم) ، پاره‌ به‌ کوڕی پێشه‌وا نادا ، ڕۆژنامه‌ ده‌فرۆشێ!” . که‌سێک به‌ ناوی (شرمینی) له‌ حێزبی توده‌ به‌ر پرسی حه‌وزه‌ (شانه‌) من بوو.

 به‌ داخه‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی کۆمار نه‌ما حیزبی توده‌ که‌ ئه‌وکات سه‌رکردایه‌تی حێزبی دێمۆکراتی کوردستانی له‌ ده‌ست گرتبووله‌باتی ئه‌وه‌ی پشتیوانی له‌ من بکه‌ن هه‌ر له‌ ڕۆژی ئه‌وه‌ڵه‌وه‌ ویستیان له‌ نێوی ئێمه‌ که‌ڵک وه‌ر گرن. بۆ به‌ره‌و پێش بردنی قازانجی حێزبی خۆیان . بۆوێنه‌‌ کاتێک له‌ ساڵی 1952دا یه‌کیه‌تی گه‌نجانی دێمۆکراتی دۆنیا له‌ سۆفیا کۆ بوونه‌وه‌ ، قه‌ول وابوو ئه‌منیش وه‌کوو ئه‌ندامێکی دلێگا سیۆنی کورد له‌و فستیواڵه‌ دا به‌شداری بکه‌م . به‌ڵام ئه‌وان هاتن به‌ منیان کوت دایکت ئاماده‌ نیه‌ پاره‌ی خه‌رجی سه‌فه‌ره‌که‌ی تۆ بدا. به‌ منیشیان کوت که‌ دایکت نایهه‌وێ ئه‌و خه‌رجه‌ی که‌ پێویسته‌ بۆ تۆی بکات.

من به‌ شه‌خسی خۆم  زۆر زوو کاکڵی حێزبی توده‌م ناسی ، هه‌ر بۆیێ له‌و ته‌مه‌نه‌ 16 و 17 ساڵیدا خۆم له‌ حێزبی توده‌ دوور خسته‌وه‌ . به‌ڵام ئه‌وان به‌ هه‌موو قه‌وه‌تی خۆیان تێده‌کۆشان ‌من به‌د نێو بکه‌ن.

له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ش را کاتێک (مصدق)  به‌ کودیتا له‌ حوکم لا برا ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ئه‌و ده‌م  له‌ حێزبی توده‌ به‌ نێوی حێزبی دێمۆکۆکراتی کوردستان خه‌باتیان ده‌کرد هاتنه‌ لای من و پێمیان وتم :  چه‌ند ڕه‌ئیس عه‌شیره‌تی کورد کۆ بکه‌مه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی ساز کردنی شۆڕشێک دژی حکومه‌تی ئێران. وه‌عده‌یان دا چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی بگه‌یێننه‌ ده‌ست ئێمه‌ و  داوایان لێکردم  له‌ گه‌ڵ ئه‌وان و هاوڕێکانی خۆم  هێرش بکه‌ینه‌ سه‌ر فه‌رمانده‌ی له‌شکری ئێران له‌ مه‌هاباد.

پاش ئه‌وه‌ی که‌ ئێمه‌ سێ چوار شه‌و له‌ که‌لاوه‌کانی ماڵی قازی فه‌تاح چاوه‌ڕوانیمان کرد دیار بوو ئه‌و وه‌عده‌یه‌ درۆیێک بوو له‌ لایه‌ن حێزبی توده‌وه‌ به‌ ئێمه‌ درابوو.

ئه‌گه‌ر بێتوو  باسی پێوه‌ندیه‌کانی خۆم له‌ گه‌ڵ حێزبی توده‌ بگێڕمه‌وه‌ ئه‌وه‌ چه‌ندین کتێبی پێویسته‌.

پرسیار: کاک عه‌لی ، له‌ تێکۆشانی نوێ به‌ ناوی حێزبی دێمۆکرات ده‌وری بنه‌ماڵه‌ی ئێوه‌ چی بوو؟

وه‌ڵام:  دوابه‌ دوای کودتا دژ به‌ سه‌رۆک وه‌زیرانی ئێران محمد مصدق حێزبی دێمۆکرات به‌ره‌ به‌ره‌ تێکۆشانی خۆی زیاتر کرد.

 بۆ نمونه‌ وه‌کو شه‌هید دۆکتۆر قاسملو له‌ کتێبه‌که‌ی خۆیدا نووسیویه‌ته‌وه‌  ئه‌و ماوه‌یێکی زۆر له‌ مالی ئێمه‌ خۆی شاردبوه‌وه‌ و خه‌باتی سیاسی  درێژه‌پێده‌دا.

پاش ئه‌وه دۆکتۆر قاسملو ڕۆیشت که‌سێک له‌ جێ ئه‌و به‌ نێوی( عه‌بدولا بارزانی) خه‌ڵکی باشووری کوردستان  که‌ بۆ خۆی بارزانی نه‌بو و ئه‌و نێوه‌ی بۆ خۆی  له‌ سه‌ر خۆی دا نابوو  وه‌ک کادری حێزب به‌ ئێمه‌ ناسێندرا و له‌ مالی ئێمه‌ڕا  کاروباری حێزبی ڕاده‌په‌ڕاند.

کاتێک دایکم قه‌راری دابوو  ڕۆژێک فه‌رشه‌کانی ناو ماڵ ببا‌نه‌ سه‌ر چۆمی سابڵاغ و بیانشۆن ئه‌و عه‌بدۆڵا بارزانیه‌ به‌ دایکم و ئه‌وانیتر ده‌ڵێ من چیتر نا‌مه‌وێ خه‌باتی سیاسی بکه‌م ، ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ عێراق و له‌وێ مڵک و ماڵی خۆم ده‌فرۆشـم و دێمه‌وه‌ له‌ تاران ژیانێکی نوێ ده‌س پێده‌که‌م.

یه‌ک دوو ڕۆژ پێش ئه‌وه‌ی ئاماده‌کاری بۆ شووشتنی فه‌رشه‌کان فه‌راهه‌م ببێ عه‌بدۆڵا بارزانی ماڵ ئاوایی له‌ دایکم و باقی ناسیاران کردبوو به‌ڵام له‌ ماڵی ئێمه‌دا که‌ خانوێکی زۆر گه‌وره‌بوو و ئه‌و هه‌موو کون و قوژبنێکی پێده‌زانی خۆی شاردبوه‌وه‌ . پێویسته‌ بڵێم ‌ له‌ ماڵی ئێمه‌ خواردنی چه‌ند ڕۆژیک بۆ سه‌فه‌ری نێوبراو حازر کرابوو.

به‌ داخه‌وه‌ هه‌ر ئه‌و ڕۆژه‌  دایکم و یارمه‌تیده‌ره‌کانی چووبوونه‌ قه‌راغ چۆم  ( عه‌بدوڵا بارزانی) چووبوه‌ ئه‌و جێگایه‌ی که‌ دایکم پاره‌ و زێڕی خۆی تێدا شاردبوه‌وه‌ ، هه‌موو زێڕ و پاره‌که‌ی دایکمی دزیبوو . هه‌ر پاره‌که‌ 28000تمه‌ن بووکه‌ 28هه‌زارتمه‌ن به‌ پاره‌ی ئه‌و ڕۆ پاره‌یه‌کی یه‌کجار زۆربوو.

ئه‌وکاته‌ من له‌ تاران بووم . ڕۆژنامه‌کانی ئێران زۆر به‌ دوورو درێژی باسی ئه‌وه‌یان کردبوو که‌ گه‌نجینه‌ی قازی محمد دزراوه‌ . ئه‌ڵبه‌ته‌ ئێمه‌ له‌ خه‌ونی خۆشماندا خه‌یاڵی ئه‌وه‌مان نه‌ده‌کرد که‌ عه‌بدۆڵا بارزانی دزی ئێمه‌بی ، به‌لام پاشان بیستمه‌وه‌ که‌ عه‌بدۆڵا بارزانی هاتوه‌ تاران و هه‌ر ڕۆژه‌ جلوبه‌رگی نوی ده‌کڕێ و ده‌گه‌ڵ هێندێ له‌ براده‌رانی حێزبی توده‌ یان بڵێن دێمۆکرات ده‌چوونه‌ ‌مه‌یخانه‌کانی ده‌ربه‌ند و سه‌ربه‌ند له‌ تاران و پاره‌ی سه‌غیره‌کانی پێشه‌وا قازی محمدیان ده‌دا به‌ خواردنه‌وه‌ی مه‌شروبات.

کاتێکی  ئه‌وه‌م بیسته‌وه‌ ، تلفۆنم بۆ دایکم کرد و پێم کوت  شکم له‌وه‌یه‌ ‌ عه‌بدوڵا بارزانی دزی ئێمه‌بێ. دایکیشم به‌ منی کوت ” ڕۆڵه‌ ئه‌منیش ئه‌و فکره‌م بۆ هاتوه‌ته‌ پێش” . پاشان دایکم هاته‌ تاران و ده‌گه‌ڵ به‌رپرسانی حێزبی توده‌ باسی کرد و داوای گێرانه‌وه‌ی پاره‌ و زێڕه‌کانی کرد . به‌ داخه‌وه‌ له‌ باتی ئه‌وه‌ی عه‌بدوڵا بارزانی سه‌رزه‌نش و ته‌مبێ بکری ئه‌ویان شارده‌وه‌ و نه‌یان هێشت ئێمه‌ له‌ ڕووی قانوونه‌وه‌ ئه‌وکه‌سه‌ به‌ سزای خۆی بگه‌یێنین.

پرسیار: کاک عه‌لی له‌ پرسیارره‌کانی پێشوودا ئاماژه‌تان کرد کاتی ناشتنی ته‌رمی پێشه‌وا  کفنه‌که‌تان ‌ به‌ هۆی ده‌سته‌نگی له‌  که‌سێکی  بنه‌ماڵه‌ی وه‌ته‌میشی به‌ قه‌رز کڕیوه‌. پێتان وانیه‌ هه‌بوونی گه‌نجینه‌یه‌ک به‌ ناوی پێشه‌وا له‌ گه‌ڵ ئه‌م وته‌ ناێێته‌وه‌؟

دیاره‌ وه‌ک وتوومه‌ پاش له‌ سێداره‌ درانی پێشه‌وا مڵکه‌ کانی ئێمه‌ له‌ ڕێگای دادستانی شاری مه‌راغه‌ بۆ ده‌ ساڵ به‌ ئیجاره‌ دران و خۆیان پاره‌که‌یان وه‌ر ده‌گرت. یه‌ک دوو ساڵی خایاند تا به‌ ده‌ربڕینی سکاڵا توانیمان وه‌ریان گرینه‌وه‌و ئێمه‌ وه‌زعمان بووژایه‌وه‌.سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ دوو برا به‌ نێوی سه‌ید سه‌مه‌د و سه‌ید سه‌لام که‌ خاوه‌نی مه‌ڕو ماڵاتی زۆر و له‌ ئێمه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندتر بوون ڕاوێژکار(مباشر) ماڵیی سه‌دری قازی بوون.

سه‌ید سه‌لام به‌ سه‌ر دێیه‌کان( زه‌ویوزار) ماڵی ئێمه‌ راده‌گه‌یشت .دایکم پاش شه‌هید کرانی پێشه‌وا به‌ سه‌ید سه‌لامی وتبوو “چمان هه‌یه‌ له‌ لاتان مابێت”؟ نێوبراو وتبووی ” ئه‌ی به‌د به‌خت تاقه‌ ده‌نکێک گه‌نم تان نیه‌” .

سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ بۆ ڕۆژی پاش ده‌س به‌سه‌ر کرانی پێشه‌وا چه‌ند ئه‌فسه‌ری ئێرانی ده‌گڵ سه‌ربازان ڕژانه‌ نێو ماڵی ئێمه‌ ئه‌وه‌ هه‌مان بوو بردیان . بۆ وێنه‌ فه‌رشێکی ناوچه‌ی هه‌وشار که‌ بایی زۆری قیمه‌ت هه‌بوو تا تفه‌نگی راوکردن و ماشێن  به‌تاڵانیان برد.

له‌ درێژه‌ی پرسی پێشوو دا ده‌بێ ئه‌وه‌ زیاد بکه‌م: ‌ ئه‌و ده‌می حێزبی توده‌ نه‌ ته‌نیا  له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان  به‌ڵکه‌ له‌ باشووری کوردستانیش ده‌ستیان به‌ ته‌بلیغاتی دژی من کرد . یه‌کێکی تر له‌و هۆکاره‌کانه‌ من  ڕۆڵێکی به‌رچاوم له‌ حه‌ره‌که‌تی ئازادی کوردستان نه‌گێراوه‌  ئه‌وه‌ بوو نه‌م ویست خوێنی هیچ کوردیک به‌ ده‌ستی منه‌وه‌ بڕێژرێ. ئه‌وانه‌ هێندێک له‌و سه‌به‌بانه‌ن که‌ بۆچی من جێ بابی خۆم نه‌گرتوه‌ بێجگه‌ له‌وه‌ی خۆ دروست بوونی کۆماری کوردستان حکومه‌تێکی پاشایه‌تی  نه‌بوو که‌‌من ده‌بوایه‌ جێگری بابم بم ، به‌لام به‌ شانازیه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌توانم بڵێم که‌ هه‌تا ئێستا هیچ کوردێ نه‌ به‌ ده‌ستی من و نه‌ به‌ قه‌ڵه‌می من نه‌ به‌ تفه‌نگی من خوێنی نه‌ڕژاوه‌ وزیانی  پێ نه‌گه‌یشتوه‌ . خه‌ڵک شاهێدی ئه‌وه‌ن که‌ ئه‌گه‌ر من خزمه‌تێکم له‌ ده‌ست هاتبایه‌ بۆ کوردێک به‌ دڵ و گیان ئه‌نجامم ده‌دا.

پرسیار: کاک عه‌لی له‌ ڕه‌وت و درێژه‌ی خه‌بات بۆ ڕزگاری هه‌ر میله‌تێکدا  له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ ویست و ئاره‌زووی  خه‌باتکاران ئه‌وه‌یه‌‌ ‌ به‌ بێ خوێن ڕژان و لێ که‌وتنه‌وه‌ی زیای گیانی و ماڵی تێکۆشانه‌که‌یان به‌ سه‌ر ئه‌نجامی خۆی بگات ، به‌ڵام ئه‌زموون نیشانی داوه‌ خه‌باتی ئازادی خوازانه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین به‌ بێ ڕه‌نج و قوربانیدان به‌ ئاکام نه‌گه‌یشتوه‌ . واته‌ ئه‌و چاوه‌ڕوانیه‌ دژواره‌ مرۆ بتوانی خه‌باتی بێ قوربانیدان له‌ ئێران به‌ سه‌رئه‌نجام بگه‌ێێنێ.

 تکایه‌ ئه‌گه‌ر وێنه‌یه‌ک  له‌و خزمه‌ت کردنه‌ باسی ده‌که‌ن  له‌زه‌ینتان   دا هه‌یه‌ بفه‌رموون ؟

وه‌ڵام: دیاره‌ من باوه‌ڕم به‌ ڕزگاری کوردستان هه‌بوه‌ . بۆ ڕزگاری کوردستان ده‌بێ شه‌ڕێش بکه‌ین ،  بگره‌ شه‌ڕ له‌ گه‌ڵ ئه‌و که‌سانه‌ هه‌ر چه‌ند کورد بن به‌ڵام لاینگری داگیر که‌رانی کوردستان بکه‌ن‌ شتێکی ره‌وا ده‌زانم.

له‌ هه‌مان کاتدا من هه‌میشه‌ دژبه‌ری شه‌ڕی براکوژی بووم . ئیستاش له‌ سه‌ر ئه‌و بیرو باوه‌ره‌ماوم تا کورد یه‌ک نه‌گرێ به‌ مافه‌ ڕه‌واکانی خۆی ناگات.

ساڵی 1963کاتێک له‌ نێوان مه‌لا مسته‌فای نه‌مرو کۆمیته‌ی ناوه‌ندی پارتی دێمۆکراتی کوردستان ناکۆکی په‌یدا بوو ، مه‌لا مسته‌فای نه‌مر له‌ کاناڵی حێزبی دێمۆکراتی کوردستان له‌ منی ڕا ئه‌سپارد” که‌ ده‌سه‌ڵاتی شۆڕش [ ئه‌وکاتی کوردستان] ، له‌ ده‌ست مندایه‌ . بیستوومه‌  ده‌وڵه‌تی ئێران خه‌ریکی یارمه‌تیدانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی پارتی دێمۆکراتی کوردستانه‌ بۆ دژایه‌تی له‌ گه‌ڵ ‌من” ، مه‌لا مسته‌فا داوای کردبوو  ئه‌و فه‌رمایشانه‌ی وی به‌ به‌رپرسانی ئێران رابگه‌یێنم.

ئه‌وکات ڕه‌ئیسی ساواکی ئێران سه‌ر له‌شکر پاکڕه‌وان بوو من چاوم به‌ پاکڕه‌وان که‌وت و فه‌رمایشه‌کانی مه‌لامسته‌فام پێ ڕاگه‌یاند. سه‌رله‌شکر پاکڕه‌وان کوتی ” ئێمه‌ به‌ هیچ شێوه‌یێک یارمه‌تی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی دژی مه‌لا مسته‌فا ناده‌ین  پشتیوانیان لێ بکه‌ین . ئێمه‌ ئه‌وه‌ ده‌زانین  مه‌لا مسته‌فاسه‌رکرده‌ی شۆڕشی کورده‌کانه‌ له‌ باشووری کوردستان. ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌ مه‌لا مسته‌فا متمانه‌ی هه‌بێ کۆمیته‌ی ناوه‌ندی له‌ کوردستان دوور ده‌خه‌ینه‌وه‌. ده‌یان به‌ین بۆ ده‌وروبه‌ری هه‌مه‌دان. هه‌ڵبه‌ت پاکره‌وان ئه‌وه‌ی به‌ وته‌کانی زیاد کرد که‌ ئه‌وان قه‌ت چه‌ک ناده‌ن به‌ لاینێک دژی لایه‌که‌یتر شه‌ڕ بکات . ئه‌ندامانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی لای ئێمه‌ میوان ده‌بن.

دیاره‌  له‌و چاوپێکه‌وتنه‌ له‌ گه‌ڵ سه‌ر له‌شکر پاکڕه‌وان باسی کورد به‌ شێوه‌یێکی گشتی گفتو گۆی لێ کرا و کاتێ که‌ من پێم کوت خوێندکاره‌کانی کورد له‌ دانشگاکانی ئێران له‌ ڕێفراندۆمی ]  2 ی  ڕێبه‌ندانی 1341 هـ .] خۆیان نه‌بوارد[ ته‌حریمیان نه‌کرد] ،  و  ئه‌وه‌ نه‌ له‌ به‌ر خۆشه‌ویستی شای ئێران   به‌ڵکوو له‌ ڕقی جه‌بهه‌ی میللی که‌ هیچ دان پێدا نانێکی به‌ حه‌ق و حقوقی کورد نه‌بوو کرد.  له‌ به‌رانبه‌ردا پاکڕه‌وان زۆر به‌ خۆش حاڵیه‌وه‌ کوتی پێم خۆشه‌ چاوم به‌ دانشجوه‌ کورده‌کانی دانشگای تاران بکه‌وێ .  چه‌ندین جار ‌من له‌ گه‌ڵ ژماره‌یه‌ک له‌ خوێندکارانی کوردی دانشگای تاران (حه‌سه‌ن باباتاهێری و…..) چوومه‌ ماڵی پاکڕه‌وان و گفتو گۆمان هه‌بوو.

حه‌سه‌ن بابا تاهێری زۆر به‌ توندی له‌ گه‌ڵ پاکڕه‌وان ده‌دوا . من پێم وابوو ئه‌و قسانه‌ی باباتاهێری ده‌بێته‌ باعیسی وه‌ی که‌ ئه‌و وتووێژه‌مان  ڕابگیرێ به‌ڵام  به‌ پێجه‌وانه‌وه‌  پاکڕه‌وان نه‌ته‌نێ قسه‌کانی بابا تاهێری به‌ر په‌رچ نه‌دایه‌وه‌ ،  گوتی ئه‌و شتانه‌ زۆر بۆ من باڵکێشن.

هه‌ر له‌و ماوه‌دا ڕۆژێک پاکڕه‌وان له‌ دووی ناردم . له‌و چاوپێکه‌وتنه‌ دا  به‌ منی کوت ،‌ ئێمه‌ بیستومانه‌ کورده‌کان خه‌ریکی خه‌باتی دژی ده‌وڵه‌تی ئێرانن . نامانه‌وێ برینی کوردان بکولێنینه‌وه‌ و پێمان خۆشه‌ ده‌گه‌ڵ کورده‌ کان دانیشین و پێکه‌وه‌ ئاخافتن بکه‌ین . تۆ کورده‌کان بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ بگه‌یێنه‌ لای من . ‌من  باسه‌که‌م بۆ ئه‌و به‌ر پرسانه‌ی حێزبی دێمۆکراتی کوردستان گێڕایه‌وه‌.( عه‌لی خوسره‌وی ، ئه‌میر قازی و چه‌ند که‌سی دی که‌ ناوه‌کانم له‌ بیر نه‌ماوه‌.) . به‌ منیان کوت ‌ ئێمه‌ نامانه‌وێ خۆمان ئاشکرا بکه‌ین باشتره‌ تۆ به‌ پاکڕه‌وان بڵێیی ناوه‌ندی حێزبی دێمۆکراتی کوردستان  ئێستا له‌ باشووری کوردستانه‌ و ‌من ده‌بێ پێوه‌ندی به‌ ئه‌وانه‌وه‌ بکه‌م .و ئه‌وه‌ش له‌ ڕێگای یه‌کێک له‌ خزمه‌کانی خۆم.

پاکڕه‌وان قه‌بووڵی کرد ، کوتی ئه‌و خزمه‌ی خۆت بێنه‌ بۆ لای من و ئێمه‌ حازرین هه‌موو ئاسانکاریه‌کی بۆ  بکه‌ین له‌ سنوور بپه‌ڕێته‌وه‌.

وابوو ئه‌وان ئاسانکاریان بۆ خزمه‌که‌ی من چێ کرد و ئه‌و چوه‌ کوردستانی عێراق . چه‌ند ڕۆژێک پاش ئه‌وه‌  چاومان به‌ پاکڕه‌وان که‌وتبوو جارێکی دی پاکڕه‌وان ‌منی بۆ دیدار له‌ نووسینگه‌ی خۆی بانگ هێشت کرد . کاتێک چوومه‌ نێو ژووره‌که‌ ئه‌و و جێگره‌که‌ی له‌ سه‌رپێ راوه‌ستا بوون به‌ بێ چاکو چۆنی و داوای دانیشتن له‌من زۆر به‌ تووڕه‌یی ” ئه‌و خزمه‌ی تۆ یه‌کێکه‌ له‌ ئه‌ندامانی سه‌رکردایه‌تی حێزبی دێمۆکراتی کوردستان . من پێم وابوو ئه‌گه‌ر ئێمه‌ قامکێکی خۆمان پێشکه‌ش به‌ کوردان بکه‌ین ئه‌وان به‌ هه‌ردووک ده‌سته‌وه‌ ده‌ستمان ده‌گوشن “. هه‌‌ڵبه‌ت ‌من پێم کوت ئاگاداری ئه‌وه‌نیم که‌ ئه‌و خزمه‌ی من ئه‌ندامێکی سه‌رۆکایه‌تی حێزبی دێمۆکراته‌.

یه‌کێک له‌ داخوازیه‌کانی حێزبی دێمۆکرات ئه‌وه‌ بوو که‌ زیندانیه‌ سیاسیه‌کانی کورد ئازاد بکرێن . هه‌ر بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ڕێگای منیان دا ‌ له‌ زیندان چاوم به‌ دوکتۆر عه‌لی مه‌وله‌وی و مه‌رحومی غه‌نی بلوریان و چه‌ند که‌سی دی که‌وت و قه‌ول وابوو دانیشتنه‌کان ده‌ستی پێکرد زیندانیه‌کورده‌کانیش ئازاد بکرێن . دیاره‌ دانیشتنه‌کان سه‌ری نه‌گرت.

پرسیار: له‌وه‌ ده‌چێ پێوه‌ندی ئێوه‌ له‌ گه‌ڵ پاکڕه‌وان وه‌ک سه‌رکرده‌ی پایه‌ به‌رزی ئێران ، ساواک(سازمانی ئێتلاعات و ئه‌منیه‌ت) زۆر ئاسایی‌ و دۆستانه‌ بوو بێ! ئێوه‌ وه‌ک کوردێک به‌ تایبه‌ت تاقه‌ کۆڕی سه‌رۆکی دژبه‌رانی ده‌سه‌ڵاتی ملهوڕی شا که‌ پاشتر له‌ لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ هه‌ڵواسرا چاوپێکه‌وتن و وتووێژتان ئه‌وه‌نده‌  هاسان بوو؟!سه‌ره‌ رای ئه‌وه‌   له‌ نێو به‌رپرسانی ده‌سه‌ڵاتی شا بۆ ته‌نێ پاکره‌وانتان هه‌ڵ بژارد ؟

وه‌ڵام: وه‌ک کۆڕی شه‌هید پێشه‌وا هه‌موو کاروبارێکی من له‌ ده‌ستی ساواک بوو. پاکڕه‌وان نه‌ته‌نیا له‌ گه‌ڵ من پێوه‌ندی هه‌بوو بۆ وێنه‌ له‌ گه‌ڵ دۆکتۆر کامران به‌درخان پێوه‌ندی باشی هه‌بوو. پێوه‌ندی من له‌ گه‌ڵ پاکڕه‌وان له‌ سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ وه‌ک نیشان ده‌درا ئه‌وه‌ بوو ده‌توانم ده‌ورێکم له‌ پێوه‌ندی نێوان کوردستان و ده‌وڵه‌تی ئێران هه‌بێ.

ساڵی 1958کاتێک مه‌لا مسته‌فای نه‌مر گه‌ڕایه‌وه‌ عێراق ده‌وڵه‌تی ئێران زۆر له‌وه‌ ده‌ترسا گه‌ڕانه‌وه‌ی مه‌لامسته‌فا بۆ کوردستان ڕه‌نگه‌ ببێته‌ هۆکاری سه‌رهه‌ڵدانی کورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان.

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ شای ئێران داوای چاوپێکه‌وتنی له‌ گه‌ڵ من کرد . سه‌فاره‌تی ئێران بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ منێان برد بۆ پاریس . له‌وێ شای ئێران په‌رۆشی خۆی به‌رانبه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌ی به‌ڕ‌ێز مه‌لا مسته‌فا ده‌ربڕی . ئه‌و له‌ منی پرسی ” ئێمه‌ چ بکین بۆ کورد؟” .

من پێم وت ئه‌گه‌ر بێتوو ئیجازه‌ بده‌ن کورده‌کان به‌ زمانی خۆیان بخوێنن ، ڕۆژنامه‌یان هه‌بێ ، ڕادیۆیان به‌ زمانی کوردی هه‌بێ ئه‌وه‌ ده‌بێته‌ هۆی دڵخۆشی کوردی ڕۆژهه‌ڵات.

شا جه‌هانگیر ته‌فه‌زۆلی ( سه‌فیری سه‌یاری ئێران ) مه‌ئمور کرد له‌ گه‌ڵ من بۆ ئه‌نجام درانی ئه‌و ئه‌رکانه‌ یارمه‌تیده‌ر بێت.

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ من جه‌هانگیر ته‌فه‌زۆلی –م به‌ دۆکتۆر کامران به‌درخان ناساند . دیاره‌ دۆکتۆر به‌درخان هه‌مان داواکاریه‌کانی منی هه‌بوو . ئه‌وه‌ بوو ڕۆژنامه‌ی کوردستان له‌ تاران چاپ کرا و رادیۆی کوردی تاران ده‌ستی به‌ وه‌شان کرد (1958- 1959). ده‌سپێکی پێوه‌ندی من له‌ گه‌ڵ پاکڕه‌وان لێره‌ را بوو.

پاشان که‌ هاتمه‌ ئاڵــمان بوومه‌ ئه‌ندامی کۆمه‌ڵه‌ی خوێندکارانی کورد و ده‌و چوار چێوه‌یه‌دا  خزمه‌تێک له‌ ده‌ستم هات کۆتاییم نه‌کرد.

پرسیار: کاک عه‌لی هه‌ر چه‌ند ڕه‌نگه‌ به‌جاران وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌تان دابێته‌وه‌ و دیسان هه‌ر چه‌ند له‌ ئه‌م ده‌ورو زه‌مانه‌دا وێده‌چێ  ماچ کردنی ده‌ست و چاوی دوژمن و نه‌یارانی خۆێڕێژی کورد ئاسایی و پێوه‌ندیه‌کان زۆر له‌وه‌ زیاتر تێپه‌ڕیوه‌ به‌لام ئه‌گه‌ر پێتان گران نه‌بێ  ڕه‌نگه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌دا ئیشاره‌تان به‌ دیداری ئاخرین شای ئێران کردله‌ جێدا بێت ئاماژه‌یه‌ک به‌ ڕاستی و ناراستی ماچ کردنی ده‌ستی شا بکه‌نه‌وه‌.

وه‌لام: به‌ پێجه‌وانه‌ی هێندێ پرۆپاگه‌نده‌ هیچکات ده‌ستی شام ماچ نه‌کردوه‌ . ڕه‌نگه‌ سه‌ر چاوه‌ی ئه‌م وتراوه‌ له‌وێرا هاتبێ له‌ ڕوو به‌رگی مه‌جه‌له‌ی ته‌ره‌قی ساڵی 1954 له‌ ئێران ده‌رده‌چوو وێنه‌یه‌کی من به‌ ته‌نێ و له‌ لای به‌ره‌وه‌ی ئه‌م وێنه‌  یه‌ک له‌ سه‌ررۆک عه‌شیره‌کانی لای ورمێ کاتی ماچ کردنی ده‌ستی شا  له‌ وێنه‌یه‌کیتردا نیشان درابوو.

 [ تێ بینی : به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌م وتووێژه چه‌ند جار له‌ ڕێگای ناردنی ئیمه‌یل بۆ به‌شی ئارشیوی مه‌جه‌له‌ی نێوبراو ‌ هه‌وڵی پێویستی کڕینی کۆپی وێنه‌ی باسکراوی وه‌گه‌ر خست به‌ داخه‌وه‌ بێ وه‌ڵام مایه‌وه‌] .

پرسیار: ساڵی چه‌ند هاتنه‌ ئاڵمان . ئایا هاتنتان به‌ره‌و ڕووی کێشه‌ی ڕێگرتن نه‌کرا ؟ ئه‌گه‌ر بکرێ باسی کارو پیشه‌ی خۆتان له‌ ئاڵمان بکه‌ن ؟

وه‌ڵام: ساڵی 1955 بۆدرێژه‌ی خوێندن هاتمه‌  وڵاتی ئاڵمان (مۆنیخ) له‌ ئاڵمان دیپڵۆمم وه‌ر گرت پاشتر له‌ زانکۆی مۆنیخ له‌ ڕشته‌ی ماف و زانسته‌ سیاسیه‌کان لیسانسم وه‌رگرت . دیاره‌ شای ئێران به‌ مه‌به‌ستی دوورخستنه‌وه‌ی من له‌ کوردستان به‌ بیانووی خۆێندن ڕه‌وانه‌ی ئه‌م وڵاته‌ی کردم.

له‌ ئاڵــمان بوومه‌ ئه‌ندامی کۆمه‌ڵه‌ی خوێندکارانی کورد و له‌و چوار چێوه‌یه‌دا ‌ هه‌ر خزمه‌تێک له‌ ده‌ستم هات کۆتاییم نه‌کرد.

 پرسیار: سالی 1979 دوابه‌دوای رۆخانی ده‌سه‌لاتی شا هاوکات له‌ گه‌ڵ ڕه‌خسانی ده‌رفه‌تی داواکاری ماف و ئازادیه‌ سیاسیه‌کان بۆ کورد له‌ ڕۆژهه‌لات ده‌ور و تێکۆشانی ئێوه‌ له‌ چ ئاستێکدا خۆی نواند و پێوه‌ندی ئێوه‌ له‌ گه‌ڵ حێزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران له‌م هه‌لو مه‌رجه‌دا چۆن بوو؟

وه‌ڵام: وه‌کوو ده‌زانن سه‌رجه‌م حێزب ، رێکخراو و تاکه‌کان  که‌ دژبه‌ری کۆماری ئێسلامی بوون ده‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی عێراق تێکه‌ڵییان هه‌بووو یارمه‌تیان له‌و حکومه‌ته‌ وه‌ر ده‌گرت.

حێزبی دێمۆکرات ، کۆمه‌ڵه‌ ، خواڵێ خۆش بوو مه‌ڵا شێخ عێزه‌دین هاکه‌زا له‌ گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی عێراق پێوه‌ندیان هه‌بوو و یارمه‌تی ده‌دران.

وابوو ده‌وڵه‌تی عێراق پێوه‌ندی به‌ منیشه‌وه‌ گرت و بانگهێشتی به‌غدایان کردم . عێراقیه‌کان وتیان گرووپێک پێک بێنه‌ و دژ به‌ جمهوری ئێسلامی خه‌بات بکه‌.

دوای ئه‌وه‌ له‌ (هه‌ڵشۆ) که‌ گوندێکی نزیک به‌ شاری قه‌ڵادزه‌ سه‌ر سنووری ڕۆژهه‌لات و باشووری کوردستان مه‌قه‌ڕێکم کرده‌وه‌.

کاک عه‌لی ئێوه‌ له‌ سه‌ر ئاره‌زووی ده‌سه‌لاتی به‌عس به‌ سانایی داواکه‌ی ئه‌وانتان په‌ژراند؟!

هه‌ر له‌ بێدایه‌ته‌وه‌ پێوه‌ندیم له‌ گه‌ڵ هێندێک له‌ ئه‌ندامانی حێزبی دێمۆکرات هه‌بوو. بۆ وێنه‌ مه‌لا ڕه‌سول پێشنماز ، منته‌قم قازی ، عمر قازی . ئه‌وان پێیان وابوو باشتره‌ من هاوکاری حێزبی دێمۆکرات بکه‌م و بۆ نیشاندانی دڵپاکی خۆم ڕاده‌یه‌کی زۆر ئه‌سڵه‌حه‌م بۆ حێزب  به‌ڕێ کرد . به‌ داخه‌وه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ ڕابگه‌یێنن ئه‌و چه‌کو چۆڵه‌مان له‌ لاین عه‌لی قازی پێ گه‌یشتوه‌ لێره‌و له‌وێ رایان گه‌یاند ئه‌و چه‌کانه‌ هی سه‌لته‌نه‌ت ته‌ڵه‌ به‌‌کان بوون و ده‌ستمان به‌ سه‌ردا گرتون!

ده‌وڵه‌تی عێراق زۆرجار پێشنیاری به‌ من ده‌کرد شه‌ڕی پارتی دێمۆکرات و جه‌ڵال تاڵه‌بانی بکه‌م . ڕۆژێک له‌ گه‌ڵ ئه‌فسه‌رێکی عێراقی که‌ پێشتر ملحه‌ق عه‌سکه‌ری [وابه‌سته‌ی نیزامی له‌ ئاڵمان به‌ نێوی ڕائێد محمود] ،ده‌وڵه‌تی عێراق بوو ، پێکه‌وه‌ له‌ قه‌ڵادزه‌ ڕاوه‌ستابووین به‌ قامکی ده‌ست  به‌ره‌و شاخه‌کان ئاماژه‌ی کرد و له‌منی پرسی ده‌زانی کێ له‌و شاخانه‌ دایه‌؟ وتم نا. رائێد محمود وتی ئه‌وێ دوو گوندی لێیه‌ به‌ ناوه‌کانی ( شێنێ و سۆنێ) مه‌قه‌ڕی جه‌لال تاڵه‌بانی له‌وێیه‌. ئه‌گه‌ر تۆ هێرش بۆ سه‌ر ئه‌و دێیانه‌ بکه‌ی ئێمه‌ چوارسه‌ت هه‌زار دینار (که‌ ئه‌و کات بایی ملیۆنێک و دوو سه‌ت هه‌زار دۆلار بوو ) ، پاره‌ت ده‌ده‌ینێ.

 له‌ وه‌ڵامدا پێم وت من بۆ خۆم و دوو سه‌ت نه‌فه‌ر شه‌ڕی جه‌لال تاڵه‌بانیم پێ ناکرێ . ئه‌فسه‌ری ناو براو وتی ئه‌وه‌ گرفت نیه‌ . ئێمه‌ ده‌ هه‌زار نه‌فه‌ر کۆماندۆ به‌ جلو به‌رگی کوردیه‌وه‌ له‌ پشت ئاوایی شێنێ و سۆنێ داده‌به‌زێنین و شه‌ڕی جه‌لال تاڵه‌بانی ده‌که‌ین.

زۆر زوو له‌ وته‌ی ئه‌فسه‌ری عێراقی تێگه‌یشتم که‌ ئه‌وان له‌ به‌رنامه‌یاندایه‌ شه‌ڕێ جه‌لال تاڵه‌بانی به‌ نێوی شه‌ڕی کورد له‌ گه‌ڵ کورد رابگه‌یێنن و بڵێن کوڕی قازی محمد دژی جه‌لال تاڵه‌بانی شه‌ڕ ده‌کات . جیا له‌وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستی عێراقیه‌کان ئه‌وه‌ نه‌بوایه‌ چ پێویستێکیان به‌ من هه‌بوو. به‌ڵام  من هیچکاتێک ئاماده‌ نه‌بووم شه‌ڕی کورد بکه‌م.

جارێکیان  هه‌زار نه‌فه‌رێک جاشی عێراقی هاتن بۆ لای مه‌قه‌ڕه‌که‌ی ئێمه‌ . ده‌وڵه‌تی عێراق ئاگاداری کردم ئه‌و چه‌کدارانه‌ له‌ به‌ر یارمه‌تی کردن به‌ من ڕه‌وانه‌ کراون.

خه‌ڵکی قه‌ڵادزێ به‌ تایبه‌ت ( مه‌لا محمد ده‌ڵگه‌یی) منیان بۆ مزگه‌وتی قه‌ڵادزێ بانگهێشتن کرد و ئاگاداریان کردم که‌ هه‌بوونی ئه‌و چه‌کدارانه‌ لای تۆ شیاو نیه‌ . دیاره‌ وه‌ڵامی من ئه‌وه‌ بوو ، بێ ئاگا له‌ هاتنی ئه‌وانه‌ بووم و ده‌وڵه‌تی عێراق ئه‌وانی ناردوه‌. دوابه‌دوای ئه‌وه‌ مه‌قه‌ڕه‌که‌م  به‌ره‌و بغدا به‌ جێ هیشت.

دوای چه‌ند ڕۆژێک ( نووری حه‌دیسی) به‌رپرسی باشووری کوردستان له‌ حێزبی به‌عس  چاوی به‌ من که‌وت و پرسیاری لێ کردم بۆ مه‌قه‌ڕه‌که‌ت به‌ جێ هێشتوه‌ . وه‌ڵامم ئه‌وه‌ بوو له‌ به‌ر ئه‌وه‌ به‌ بێ ئاگاداری من ده‌س له‌ کاروبارم وه‌رده‌ده‌ن . ڕام گه‌یاند من پێویستم به‌ ئه‌و چه‌کدارانه‌ نیه‌ . ناو براو هاته‌ سه‌ر ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ بڕیار بدات به‌ زوویی چه‌کداره‌ کورده‌ کانیان بگه‌ڕێنه‌وه‌ شوێنی خۆیان . پاش دڵنیایی به‌ره‌و قه‌ڵادزه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ . هاوکات له‌ گه‌ڵ گه‌یشتنم به‌ قه‌ڵا دزه‌ ئاخرین نه‌فه‌ری جاشه‌کان ناوچه‌که‌یان به‌ جێ ده‌هێشت.

که‌ک عه‌لی پێم خۆشه‌  باسی پێوه‌ندی و هاتووچۆی خۆتان له‌ گه‌ڵ حێزبی دێمۆکرات بکه‌ن.

له‌و ماوه‌دا که‌ له‌ هه‌ڵشۆ بووم پێوه‌ندی له‌ نیوان من و دۆکتۆر قاسملو له‌ ڕێگای نه‌فه‌ری خۆمانه‌وه‌ هه‌بوو پێیان وتم ئێمه‌ [حێزبی دێمۆکرات] هێزێکی پێشمه‌رگه‌به‌ ناوی تۆ ساز ده‌که‌ین به‌ڵام له‌ ژێر چاوه‌دێری خۆماندا .  جارێک  ئاگادار کرام دۆکتۆر  قاسملو له‌ ئاخاوتنێکدا وتبووی ” کوڕی ڕه‌ش دۆژمنی ئێمه‌ نیه‌ ، دۆژمنی ئێمه‌ خۆمه‌ینیه‌” .

له‌ لایێکیتروه‌  عێراقیه‌ کان خوازیار بوون و بڕیاریان ده‌دا من له‌ سنوور به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵات ده‌رباز بم . هه‌موو جارێک قسه‌ی من ئه‌وه‌ بوو له‌ حاله‌تی ئه‌وتۆدا ئه‌گه‌ر به‌ره‌و ناوخۆی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان بگه‌ڕێمه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ حێزبی دێمۆکرات تووشی شه‌ڕ ده‌بم و ئه‌وه‌ ویستی من نیه‌ شه‌ڕی کورد بکه‌م.

لێره‌ دا پێویسته‌ مه‌سه‌له‌یه‌ک ڕوون بکه‌مه‌وه‌. من به‌ پێشمه‌رگه‌کانی خۆم ڕاسپاردبوو به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک نابێ تووشی شه‌ڕی برا کوژی ببن. بگره‌ جارێک چه‌کداری پارتی شیووعی ( عێراق ) به‌ پێشمه‌رگه‌کانی من بێ حورمه‌تیان کردبوو ، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌  به‌ پێ ڕاسپارده‌ی پێشووی من هیچ چه‌شنه‌ دژ کرده‌وه‌یه‌کیان له‌ خۆ نیشان نه‌دابوو.

 وه‌ک پێشوو وتم ده‌وڵه‌تی عێراق پێداگری گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان ده‌کرد . هه‌موو جارێک مه‌سه‌له‌ی ئه‌گه‌ری تێکهه‌ڵچوونم له‌ گه‌ڵ حێزب باس ده‌کرد . قسه‌ی عێراقیه‌کان ئه‌وه‌ بوو ” دۆکتۆر قاسملو دۆستی ئێمه‌یه‌ . وه‌عدێک داده‌نێن له‌ گه‌ڵ دۆکتۆر قاسملو چاوتان به‌ هه‌ڤدوو بکه‌وێ و پێکه‌وه‌ ڕێکه‌وتنێکتان هه‌بێ” .

ڕۆژێک هلیکۆپته‌رێک هات و منیان بۆ قه‌رارێکی ئه‌وتۆ برده‌ فڕۆکه‌خانه‌ی که‌رکوک . له‌وێرا به‌ ته‌یاره‌ی تایبه‌ت ناردیانم بۆ به‌غدا بۆ دیداری دۆکتۆر. کاتێک گه‌یشتمه‌ به‌غدا ئاگادار کرام “دۆکتۆر  سه‌فه‌رێکی زۆر گرینگی بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات هه‌بووه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ راوه‌ستێ . سبه‌ینێ ( ڕۆژی دواتر) تۆ چاوت به‌ نوێنه‌ری ئه‌و ( دۆکتۆر ) ده‌که‌وێت” .‌

ڕۆژی پاشتر دیسان به‌ ته‌یاره‌ی تایبه‌ت گێرامیانه‌وه‌ بۆ که‌رکوک له‌وێ  له‌ مۆخابرات [ یه‌ک له‌ ئێداره‌کانی سه‌ربه‌ ده‌زگای پاراستنی ده‌سه‌ڵاتی به‌عس] ، چاوم به‌ ئه‌میری قازی و مه‌لا ڕه‌حمان کاژێ که‌وت [ کاک ئه‌میر قازی ئه‌وکات ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی حدکا و کاک ڕه‌حمان کاژێ له‌ پێوه‌ندیه‌کانی ده‌ره‌وه‌ ی حێزب (له‌ گه‌ڵ عێراق ) و ده‌بیرخانه‌ی حێزب  به‌ر پرسایه‌تییان هه‌بوو.

من به‌ ئه‌میرم کوت ئێوه‌ چ دژایه‌تیه‌کتان هه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ هاتنه‌وه‌ی من بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان؟

ئه‌میر کوتی ئێمه‌ هیچ دژایه‌تیه‌کمان له‌ گه‌ڵ هاتنه‌وه‌ی تۆ نیه‌ به‌ڵام هێندێک شه‌رت و شرووتمان هه‌یه‌. لێم پرسی ئه‌و شه‌رتو شرووته‌ی تۆ چیه‌ ؟ وه‌ڵامی ئه‌وه‌ بوو ئێره‌ جێگای باس کردنی نیه‌و  له‌ درێژه‌ دا ئیشاره‌ی به‌ ئه‌وه‌ کرد  نامه‌یه‌کیان بۆ ده‌فته‌ری سیاسی حێزب نووسیوه‌ که‌ ئه‌وان کاریان به‌ کاری من نه‌دابێ . له‌ کۆتاییدا وتی له‌ دوو سێ ڕۆژی دواێێدا وه‌لامت ده‌ده‌ینه‌وه‌.

پاشتر به‌ هه‌ڵکه‌وت تووشی مه‌لاڕه‌حمان کاژێ کاتی لێ خوڕینی ڕه‌نجڕۆوێره‌ سه‌وزه‌که‌ی دۆکتۆرقاسملو بوو، بووم . ناوبراو کوتی ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ده‌فته‌ری سیاسی بۆ وه‌ر گرتنی وه‌ڵا‌مه‌که‌ی من.

پاش دووسێ ڕۆژ چاوه‌روانی به‌ پێ ئه‌و پێشه‌کیه‌ باسم کرد پێم وابوو گرفتێک بۆ گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ وڵات له‌ سه‌ر ڕێدا نه‌مابێ. دوابه‌دوای خۆ ته‌یار کردن چووینه‌ گوندێکی‌ سه‌ر سنوور . له‌ نه‌کاوڕا بیست تا سی پێشمه‌رگه‌ی حێزبمان دیت که‌ خه‌ریکی سه‌نگه‌ر گرتن له‌ سه‌ر ڕێ ئێمه‌ بوون .! دیاره‌ چ ئه‌وانه‌ له‌ گه‌ڵ من و چ ئه‌و که‌سانه‌ی پێشمه‌رگه‌ی حێزب هه‌موو خه‌ڵکی ئه‌و گوندانه‌ و له‌ ڕاستیدا خزمو که‌سی یه‌کتر بوون . ده‌کرێ بڵێم برایێک لای من و برایه‌که‌یتر لای حێزب پێشمه‌رگه‌بوون.

له‌هه‌مان کاتدا ئه‌وان تانه‌ی جاشه‌تیان له‌ ئێمه‌ ده‌دا . هه‌ر چه‌ند حه‌ولی قانع کردنمان ده‌دان که‌ ئێمه‌ش بۆ ڕزگاری کوردستان خه‌بات ده‌که‌ین سوودی نه‌بوو!

سه‌رئه‌نجام من به‌ ئه‌و ئاکامه‌ گه‌یشتم ڕه‌نگه‌ تووشی تێک هه‌ڵچوونی چه‌کدارانه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌و تاقمه‌ له‌ پێشمه‌رگه‌کانی حێزب ببین . به‌ ناچار له‌نامه‌یه‌کدا بۆ ده‌فته‌ری سیاسی حێزب نووسیم  به‌ پێ تێگه‌یشتنی من ئێوه‌ دژایه‌تی گه‌ڕانه‌وه‌ی من بۆ نێوخۆی کوردستان ناکه‌ن ، بۆیێ خوازیارم بڕیار بده‌ن پێشمه‌رگه‌کانتان له‌ سه‌ر ڕێ ئێمه‌ بکشێنه‌وه‌ تا بتوانین هاوشان شه‌ڕدژی کۆماری ئێسلامی بکه‌ین.

دوو ڕۆژی خایاند به‌ڵام وه‌ڵامێکم به‌ ده‌ست نه‌گه‌یشت .تا ده‌هات وه‌زعه‌که‌ به‌ره‌و ئاڵۆزی زیاتر ده‌چوو . بڕیارم دا بۆ خۆم به‌ مه‌به‌ستی وتووێژ له‌م باره‌وه‌  سه‌ردانی ده‌فته‌ری سیاسی حێزب بکه‌م . دره‌نگانێکی ئێواره‌ گه‌یشتمه‌ میراوێ [گوندێک له‌ ناوچه‌ی سه‌رده‌شت]، له‌م دێیه‌ تووشی ڕاسپارده‌که‌ی خۆم هاتم . نامه‌یه‌کی کاک حه‌سه‌ن ڕستگاری پێبوو.[ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی] . له‌و نامه‌یه‌دا نووسرابوو ” کاک عه‌لی  ئێوه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌و جێگایه‌ لێرا هاتون ، ده‌نا هه‌ر شتێک بقه‌ومێ ئێوه‌ به‌ر پرسیارن ” . منیش دیتم تازه‌ دره‌نگانی ڕۆژه‌ ناگه‌مه‌وه‌ مه‌قه‌ڕه‌که‌ی خۆم . بڕیارم دا بچم بۆ ده‌فته‌ری سیاسی حێزب و له‌ گه‌ڵیان بدوێم . کاتێک گه‌یشتمه‌ شوێنی نێوبراو وێرای کاک حه‌سه‌ن ڕستگار ، سه‌ید ڕه‌سووڵ بابی گه‌وره‌ له‌وێ بوو.

کاک عه‌لی له‌ سه‌رجه‌می جۆری هه‌ڵسوکه‌وته‌کاندا له‌وه‌ ده‌چێ به‌ ئاره‌زووی خۆتان به‌ره‌و ته‌سلیم بوون به‌ ده‌سه‌ڵاتی حێزبی دێمۆکرات و مل دان به‌ بڕیاره‌کانیان هه‌نگاوتان هه‌ڵێناوه‌ .تکایه‌ بفه‌رموون هۆکاری هه‌ڵوێستی دژبه‌رانه‌ی حێزب  به‌رانبه‌ر ئێوه‌  و ڕاده‌ست کردنی به‌ڕێزتان به‌ره‌و زیندان له‌ سه‌ر چ ئه‌ساسێک بوو؟

پاش ئه‌و سه‌فه‌ره‌ بۆ ده‌فته‌ر به‌ڵێنیه‌کانی پێشوو دووپات کرانه‌وه‌ .له‌ دیداری سه‌ید ڕه‌سوڵ دهقان پێم راگه‌یاند ، له‌ لایێک ده‌ڵێن ده‌توانم بگه‌ڕێمه‌وه‌بۆ نێوخۆی وڵات ، له‌ لایێک داوایترتان هه‌یه‌! ئه‌و کوتی ئه‌و حێزبه‌ پێشه‌وا قازی محمد دایمه‌زراندوه‌ ، تۆ وه‌ک کوڕی پێشه‌وا قازی محمد جێگات نێو حێزبی دێمۆکراتی کوردستانه‌‌ . من به‌ پێخۆشحاڵیه‌وه‌ به‌ سه‌ید ڕه‌سوڵم ڕاگه‌یاند به‌ شانازیه‌وه‌ پێم خۆشه‌ پێسمه‌رگه‌ی حێزب بم  . له‌ به‌رانبه‌ردا سه‌ید ڕه‌سوڵ به‌ نوسین پێشوازی له‌ وته‌که‌ی من کرد و هه‌ردوولائێمزامان کرد . ئه‌وجار وێکرا چووین بۆ لای پێشمه‌رگه‌کانی من و ده‌قی ڕێکه‌وتنه‌که‌مان بۆ شیکردنه‌وه‌ . هه‌موو شتومه‌کێک هه‌مان بوو ته‌حویل حێزب درا. پێشمه‌رگه‌کان سه‌رپشک کران بۆئه‌وه‌ خۆیان بڕیار بده‌ن ده‌بن به‌ پێشمه‌رگه‌ی حێزب یان هه‌ر لاینێکیتر.

ده‌بێ ئه‌و تێبینیه‌ زیاد بکه‌م عۆمه‌ر ئاغا به‌ر پرسی نزیک حه‌فتا پێشمه‌رگه‌ به‌ منی ڕاگه‌یاند ئه‌وان [ حێزب]  ڕاست ناکه‌ن و خوازیاری هه‌مبه‌ر وه‌ستان و خه‌باتی سه‌ر به‌خۆ بوو. هه‌ڵبه‌ت من وته‌ و پێشنیاره‌که‌م په‌سه‌ند نه‌کرد و سه‌رجه‌م چه‌کو چۆڵه‌کانم ته‌سلیم به‌ حێزب کرد . خوارده‌مه‌نی و ئازووقه‌ی بنکه‌که‌مان به‌ سه‌ر خه‌ڵکدا دابه‌شکرد.

دواتر گه‌ڕاینه‌وه گوندی‌ میراوێ . له‌وێدا مێوانی حێزب بووم و له‌ گه‌ڵ سه‌ید ڕه‌سوڵ چوینه‌ ده‌فته‌ر ، کاک سادق شه‌ره‌فکه‌ندی له‌وێ بوو . پاش وتووێژ منیان بۆ ئاوایی (سێپه‌کان ) که‌ زیندانی حێزبی لێ بوو به‌ڕێکرد و له‌ ماڵی ئاغای ئه‌و دێیه‌ دابه‌زیم.

زۆری پێنه‌چوو له‌ ڕادیۆ ده‌نگی کوردستان هه‌واڵی چه‌ک کرانی پێشمه‌رگه‌کانی عه‌لی قازی و ده‌س به‌ سه‌ر کرانی خۆمم بیست. چۆنیه‌تی بڵاو بوونه‌وه‌ی ئه‌و  هه‌واڵه‌م له‌ سه‌ید ڕه‌سوڵ پرسیار کرد ناوبراو به‌ جۆرێک پاساوی بۆ هێنایه‌وه‌.

دواتر کاک مسته‌فا قازی هات بۆ لام  و پێداگری کرده‌وه‌ له‌ لایه‌ن حێزب ڕا مه‌ئمور کراوه‌ پێم بڵێ ئه‌وان له‌ سه‌ر قه‌راری پێشووی خۆیانن واته‌ راسپارده‌که‌یان ئه‌وه‌یه‌ : ” له‌ هه‌ر شوێنێک پێم خۆشه‌ دابنیشم ، ئاگایان لێم ده‌بێ و….” . ئه‌و باسی خه‌به‌ری بڵاو کراو سه‌باره‌ت به‌ من له‌ ڕادیۆ کوردستانی کرد و پێی وتم دۆکتور قاسملو کوتویه‌تی با عه‌لی قازی بچێ بۆ ئۆروپا.

جارێک ئه‌حمه‌د قازی هات بۆ لام و وته‌کانی پێشووتر بۆ پاراستنی حورمه‌ت و ئه‌وه‌ له‌ کوێ پێم خۆشبێ نیشته‌جێبم دووپات کرایه‌وه‌.

به‌ کورتی له‌ نێهایه‌تی خۆیدا من گوندی (میشه‌دێ ) ، لای ماڵی کاک خدر سالار  عه‌شایری ـ م هه‌ڵبژارد . هه‌ڵبه‌ت تا شوێنی نێوبراو به‌ حورمه‌ته‌وه‌ پێشمه‌رگه‌یان له‌ گه‌ڵ ناردم.

هه‌ر چه‌ند ماوه‌یه‌ک جارێ لێره( میشه‌دێ)‌ سه‌ردانیان ده‌کردم . جارێکیان کاک فه‌تاح  کاویان و محسن مرادی ( ده‌بیرخانه‌) وه‌ک خۆیان درکاندیان  به‌ مه‌به‌ستی لێپرسینه‌وه له‌من‌  هاتنه‌ میشه‌دێ.

له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ به‌رهه‌ڵستی داواکه‌یان ده‌رکه‌وتم  شتێکم به‌ نووسین له‌ سه‌ر خواستی خۆیان بۆ نووسین.

. دواتر سه‌ید ڕه‌سووڵ نه‌فه‌ری ڕاسپاردبوو له‌ (واوان)، [گۆندێکی ناوچه‌ی سه‌رده‌شت] چاوم پێ بکه‌وێ.

ناوبراو ئاگاداری کردم قه‌رارێک پێشوو له‌ سه‌ری ساغ ببووینه‌وه‌ په‌سه‌ندی حێزب نیه‌. به‌ کورتی ئاکامی  سه‌ریه‌کی  ئاخاوتنی نێوان من و سه‌ید ڕه‌سوول ، حێزب به‌ بڕیاری پێشووی خۆیدا ‌ چوه‌ته‌وه‌ واته‌  ده‌بوو من‌ زیندانی بکرێم . قسه‌ی ئاخری سه‌ید ڕه‌سووڵ به‌ بۆنه‌ی نیشان دانی ناقایل بوون به‌ بڕیاری باس کراو کۆتایی به‌خشین به‌  ‌ تێکۆشانی خۆی له‌ ڕیزی حێزب بوو.

وته‌ی من له‌ به‌رانبه‌ر جۆری دژکرده‌وه‌ی سه‌ید ڕه‌سووڵ خواستی نووسینی چۆنیه‌تی باس و خواسته‌کان و ئاگادار کردنی بیرو رای گشتی له‌ ده‌قی وته‌ ، قه‌رار و هه‌ڵوێست وپێوه‌ندیه‌کانی پێوه‌ندیدار  بوو ، به‌ڵام نێوبراو به‌ وتنی ئه‌م ره‌سته‌یه‌ که‌ ئه‌وه‌ کێشه‌ی لێ ساز ده‌بێ خۆی له‌ درکاندنی راستیه‌کان به‌ نووسراو پاراست.  ‌ئه‌نجامی پاشتر زیندانی کران له‌ (دۆڵه‌توو ) ی لێ که‌وته‌وه‌.

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ خه‌ڵکێکی زۆر بۆ دیداری من ڕوویان له‌وێ ده‌کرد . چاو پێکه‌وتنی زیندانیه‌کان به‌ بێ ئیزنی ده‌فته‌ری سیاسی به‌ر به‌ست ڕاگه‌یێندرا. هه‌ڵبه‌ت له‌و ماوه‌دا له‌ دۆڵه‌توو بووم  چ لێپرسینه‌وه‌یه‌ک له‌ من نه‌کرا.

دیاره‌ مه‌لای کوردستان له‌ پێوه‌ندی زیندانی کرانی من گازه‌ندیان ئاراسته‌ی حێزب کردبوو که‌ چۆن ده‌کرێ له‌ شوێنێک وێنه‌ی قازی به‌ ڕێزه‌وه‌ هه‌ڵده‌واسرێ ، هاوکات کوره‌که‌ی له‌و شوێنه‌ زیندانی بکرێ؟

کاک عه‌لی : ئه‌و به‌شه‌ له‌ قازیه‌کان مه‌به‌ستم که‌سانی سه‌ر به‌ بنه‌ماڵی قازیه که‌ خاوه‌نی به‌ر پرسایه‌تی له‌ نێو ڕیزه‌کانی حێزب بوون ‌، دژ به‌ بڕیاری حێزب  بۆ زیندانی کرانی به‌ڕێزتان هه‌ڵوێست و دژکرده‌وه‌یه‌کیان نه‌بوو ؟

وه‌ک پێشتر وتم کاک مسته‌فا هات و رای گه‌یاند کوتویانه‌ با بچێ بۆ ئۆروپا . کاک ئه‌حمه‌د قازی هاته‌لام وتی حێزب حورمه‌تت ده‌گرێ و پارێزوانت بۆ دابین ده‌کا و وتوویانه‌ له‌ هه‌ر شوێنێک پێ خۆشه‌ با نیشته‌ جێ بێ . ئه‌وه‌ بوو سه‌رتا چوومه‌ میشه‌دێ له‌ ناوچه‌ی پیرانشار.

 کاک عه‌لی ئێوه‌ دوابه‌دوای ئازادبوونتان له‌ زیندانی حێزبی دێمۆکرات له‌ ڕێگای به‌غدا گه‌رانه‌وه‌ ئاڵمان . به‌ڵام دواتر تووشی زیندانی ده‌وڵه‌تی به‌عسی عێراق هاتن ! ده‌کرێ بفه‌رموون هۆکاری که‌ڕانه‌وه‌تان بۆ به‌غدا و زیندانی کرانتان چیبوو؟

دوای ئه‌وه‌ حێزبی دێمۆکرات مه‌رجی ئازاد کران  واته‌ دژایه‌تی بۆ گه‌ڕانه‌وه‌م به‌ره‌و ده‌ورو به‌ری مه‌هاباد ڕاگه‌یاند و پێیان وتم ئه‌گه‌ر ئاماده‌ بم به‌ره‌و ماکۆ (سنووری تورکیه‌) و ئۆروپا بچم له‌ زیندان ئازاد ده‌کرێم ، له‌ ڕێگه‌ی دۆکتۆر سه‌عید هاوده‌نگی خۆم ده‌ر بڕی  زیندانم به‌ جێ هێشت.

ساڵی  1986له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌تی عێراق بۆ باس له‌ سه‌ر مه‌سه‌له‌ی کورد و شه‌ڕی نێوان ئێران و عێراق بانگ هێشتی چاو پێکه‌وتنی سه‌دام حسین له‌ به‌غدا کرام . ڕۆژی 16 ئاگوستی1986 له‌ ئاڵمان را گه‌یشتم به‌غدا . له‌ فڕۆکه‌خانه‌ پێشوازیم لێکرا . له‌ به‌غدا مێوانی حکومه‌تی عێراق بووم . قه‌رار بوو چاوم به‌ سه‌دام حسین بکه‌وێ. دوای چه‌ند جار سه‌ر نه‌گرتنی قه‌راره‌کان ( ئێمڕۆ و سبه‌ینێ پێکردن) ، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ له‌ ئاڵمان کاری تایبه‌تی خۆم هه‌بوو عێراقیه‌کانم ئاگادار کرد چێتر ناتوانم له‌ به‌غدا بمێنمه‌وه‌.

به‌رپرسه‌ عێراقیه‌کان پێداگری زۆریان ده‌کرد بمێنمه‌وه‌  تا ئه‌و جێگا ئه‌فسه‌رێکی عێراقی که‌ پله‌ی سه‌رگوردی هه‌بوو به‌ منی کوت: ” وه‌ک ئه‌فسه‌رێکی عێراقی که‌وشه‌کانت ماچ ده‌که‌م بۆ ئه‌وه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا په‌له‌ نه‌که‌ی” ، به‌ڵام  سه‌ره‌ ڕای ئه‌م داوایه‌ نه‌م ده‌توانی زیاتر بمێنمه‌وه‌و پێم ڕاگه‌یاندن ده‌بێ به‌ هه‌چ شێوه‌یه‌ک بگه‌ڕێمه‌وه‌ ئاڵمان.

بۆ ڕۆژی دواتر 26ی ئاگوستی 1986منیان به‌ره‌و فڕۆکه‌خانه‌ی به‌غدا برد . له‌وێ بۆ‌ ژووری مێوانانی حکومه‌تی عێراق که‌ شه‌ش   ئه‌ندامی پایه‌ به‌رزی ده‌سه‌ڵات به‌ نێوی به‌دره‌قه‌ کردن تێدا ئاماده‌ بوون ڕێنوێنی کرام و هیوایان خواست به‌ زوویی بگه‌ڕێمه‌وه‌ بغدا.

ڕاسپارده‌یه‌کی ته‌شریفات پاسپۆرت و بلیتی گه‌ڕانه‌وه‌ی منی به‌ ده‌سته‌وه‌ بوو تا به‌ره‌و سوار بوونی ته‌یاره‌ هاوڕێیه‌تیم بکات.

پێش ئه‌وه‌ بچمه‌ ژووری ته‌یاره‌که‌  که‌سی ڕێنوێن له‌ گه‌ڵ ئاماژه‌ به‌ کۆمه‌ڵێک جانتای سه‌فه‌ر له‌ پای پلێکانی ته‌یاره‌که‌ به‌ منی وت جانتا که‌ت ده‌س نیشان بکه‌ . بۆ نیشان دانی چه‌مه‌دانه‌که‌م له‌ پلێکانی ته‌یاره‌که‌ چوومه‌وه‌ خوار‌ ، چاوم به‌ ماشێنێکی مرسدسی پارک کراو که‌وت . له‌ گه‌ڵ  هاتنه‌ خواری من چوار که‌س له‌ نێو ماشێنه‌ که‌ ده‌رپه‌ڕین . به‌ په‌له‌ و پاله‌ په‌ستۆ منیان  له‌ ماشینه‌که‌ هاویشت چاویان به‌ستم و به‌ڕێ که‌وتن.

پاش ماوه‌ی نزیک به‌ دوو سه‌عات لێخوڕین له‌ ماڵێک دایان به‌زاندم . له‌ ژوورێکی تاریکدا چاویان کردمه‌وه‌. چه‌مه‌دانه‌که‌یان بۆ نێو ژووره‌که‌ فڕێدا و ده‌رکه‌یان له‌ سه‌ر گاڵه‌دام.

به‌ دیتنی ئه‌م وه‌زعو حاڵه‌ که‌وتمه‌وه‌ بیری مووسا سه‌در . ئه‌ویش کاتێک هێنابوویانه‌ فڕۆکه‌خانه‌ی ترابلۆس له‌وێرا ون کرا.

ئه‌و شه‌وه‌ زۆر به‌ باشی نووستم له‌ به‌ر ئه‌وه‌ به‌لای خۆمه‌وه‌ ماڵئاواییم له‌ ژیان کرد. .

بۆ ڕۆژی پاشتر که‌سێک ده‌رکه‌که‌ی لێ کردمه‌وه‌ و رای گه‌یاند بچم بۆ خواردن که‌ چوومه‌ ده‌ر دیتم له‌ نێو ماڵێکی تاریکدام.

له‌ سه‌ر یه‌ک ماوه‌ی پێنج ساڵ له‌ زیندان مامه‌وه‌ . کاتێک سه‌ر هه‌ڵدان له‌ کوردستان ده‌ستی پێکرد ،ڕۆژی شه‌شی ئاپریلی 1991 ئازاد کرام کێشی جه‌سته‌م کاتی ئازاد کران 52 کیلۆ بوو . له‌و ماوه‌ دا سێ جار تووشی نه‌خۆشی دژوار هاتم . له‌سه‌ر یک نه‌ ئه‌وکات و نه‌ئێستا نازانم له‌ سه‌ر چێ گیرام و له‌ به‌ر چی ئازاد کرام!

[وێنه‌ی کاک عه‌لی کاتی ئازاد کران له‌ زیندانی به‌عس]

کاک عه‌لی : هیچکات لێپرسینه‌وه‌یان له‌ سه‌ر هۆکاری زیندانی کران له‌ گه‌ڵ‌ نه‌کردن ، ئێوه‌ بۆ خۆتان پرسیاری ئه‌وه‌تان نه‌کرد له‌ به‌ر چی هه‌ڵسو که‌وتی وه‌ها له‌ گه‌ڵ مێوانی سه‌دام حسین  ده‌کرێ؟

تاقه‌ یه‌ک وشه‌ ئاگادار کردن و وه‌ڵام بۆ پرسیارێکی ئه‌وتۆ نه‌ده‌درایه‌وه‌.

له‌ماوه‌ی زیندانی کرانم دا [ ساڵی 1989] تاها محیی ئه‌لدین مه‌عروف هاتبوو ئاڵمان سیاسه‌تمه‌داری به‌ نێو بانگی ئاڵمانی و سه‌رۆک وه‌زیرانی ئیاله‌تی شلیزوێگ هۆلشتاین [ بارشل که‌ دواتر به‌ هۆیێکی نادیار لاشه‌کایان له‌ وانی حه‌مام له‌ سۆئێد دیته‌وه‌ ] ، داوای ئازاد کردنی منی لێ کردبوو . تاها محی ئه‌لدین له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ به‌غدا  ڕۆژێک هه‌واڵی بۆ خۆشکم [ مریم خانم]  ناردبوو  بۆ نیوه‌ڕۆ خۆراکی فسنجان درۆست بکا  له‌ گه‌ڵ عه‌لی (من) دێن بۆ ماڵ . به‌لام  ئه‌م وه‌ڵام ناردنه‌ له‌ قسه‌یێک تێ نه‌په‌ڕی و هیچکات خه‌به‌رێکی ئه‌وتۆ له‌ لایه‌ن ته‌ها محی ئه‌لدین وه‌ڕاست نه‌گه‌ڕا.

هه‌ر له‌و پێوه‌ندیه‌ بۆ ئازاد کرانی من( گه‌ینشێر) وه‌زیری  پێشووی ده‌ره‌وه‌ی  ئاڵمان له‌ گه‌ل تارێق عه‌زیز قسه‌ی کردبوو. یاسر عه‌ره‌فات له‌ سه‌ر داوای  (مادام بۆڤیلار) وه‌کیل و داکۆکیکاری خه‌باتگێرانی جێهانی سێهه‌م  وه‌ک ئه‌لجه‌زایر و… له‌ سه‌ر به‌ڵێنیه‌ک به‌ خێزانم دابووی به‌ یاسر  عه‌ره‌فات ده‌ڵێ له‌ چاوپێکه‌وتنی خۆیدا له‌ گه‌ڵ سه‌دام داوای ئازاد کردنم بکات . دیاره‌ عه‌ره‌فات به‌ سه‌دامی وتبوو.

دۆکتۆر ئه‌مینی و شاپوور به‌ختیار له‌ ڕێگای مه‌لێک حوسێن پادشای ئۆردن هه‌مان داواکارییان هێنابوه‌ گۆڕێ. مۆکه‌ڕه‌م تاڵه‌بانی یه‌کیتر له‌و که‌سانه‌ بوو که‌ مه‌سه‌له‌که‌ی له‌ گه‌ڵ سه‌دام باس کردبوو.

ساڵه‌کانی 1995ی زاینی پاش سه‌رهه‌ڵدانی ئاڵۆزی نێوان پ کاکا و ده‌وڵه‌تی ئاڵمان  هه‌وڵی نێو بژیوانی ئێوه‌ باس ده‌کرا . ده‌کرێ زانیاری و ئاکامی ئه‌م پێوه‌ندیه‌ باس بکه‌ن ؟

    له‌ ساڵه‌کانی 1995 بۆ دواتر نێوان ناخۆشیه‌کی تۆند نێوان ده‌وڵه‌تی ئاڵــمان و پ کا کا هاته‌ ئاراوه‌. هه‌تا ئه‌و کاتی ئاڵمانیه‌کان کوردیان خۆشده‌ویست . کابرایێکی ئاڵمانی به‌ نێوی ( کارل مای) کتێبێکی له‌ سه‌ر کورد نووسیبوو به‌ نێوی ” له‌ کوردستانی وه‌حشی دا” [Karl May – Durchs wilde Kurdistan].

ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ کار هێنانی که‌لیمه‌ی وه‌حشی نه‌ بۆ ئینسانی کورد به‌ڵکوو بۆ چیاکانی کوردستان بوو . هه‌ر گه‌نجێکی ئاڵمانی ئه‌و کتێبه‌ی خوێندبوووه‌ کوردی خۆشده‌ویست.

ئه‌و کێشه‌و هه‌رایه‌ی نێوان پ کا کا و ئاڵمان هاته‌ دی  کاردانه‌وه‌یه‌کی وه‌های نواند ، ئاڵمانیه‌کان ئیتر بیرو ڕایان  به‌رانبه‌ر کورد وه‌ک پێشوو نه‌ما  بۆیێ ئه‌من چاوم به‌ کاربه‌ده‌ستانی ئاڵمان که‌وت و ئاماده‌یی خۆم پێ نیشان دان که‌ ئه‌و کێشه‌ حه‌ل بکه‌م . دوابه‌ دوای هاو ده‌نگی ئاڵمانیه‌کان بۆ مه‌به‌ستی باس کراو پێوه‌ندیم له‌ گه‌ڵ به‌ر پرسانی پێ کا کا ساز کرد .  قه‌رار درا له‌ ده‌مشق دیداری ئاپۆ بکه‌م.

ئه‌و کات له‌ گه‌ڵ شمیت باوه‌ر[Schmitbauer ] که‌ راوێژکاری هیلمۆت کۆڵ [سه‌دری ئه‌عزه‌م]بۆ کارو باری ئه‌منی بوو زۆر جار له‌ ئێداره‌ تایبه‌ته‌که‌ی سه‌دری ئه‌عزه‌م بۆ مه‌به‌ستی سه‌ره‌وه‌ پێوه‌ندیمان هه‌بوو . نامه‌ی ئاپۆم پێ ده‌دان و شمیت باوه‌ر له‌ ته‌نیشت ژووره‌که‌ی خۆی ده‌یدا به‌ هێلمۆت کۆڵ سه‌رۆکی ئاڵمان.

له‌ ده‌مشق چاوم به‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان که‌وت و به‌ به‌ڕێز ئۆجه‌ڵانم راگه‌یاند” که‌ ئه‌و سیاسه‌ته‌ی پ کاکا به‌ تایبه‌ت له‌ ئاڵمان پێشی گرتوه‌ کارێکی باش نیه‌ و ئێمه‌ ده‌بێ پێوه‌ندیه‌کانمان له‌ گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ئاڵمان باشتر بکه‌ین” .

[ وێنه‌ی ئاپۆ و عه‌لی قازی]

ئاپۆ قسه‌کانی منی پێ باش بوو هه‌ر دوابه‌دوای ئه‌وه‌ی ده‌گه‌ڵ وه‌زێرێکی پێشووی ئاڵمان(Heinrich Lumer )و چه‌ندین سیاسه‌تمه‌داری ئاڵمانی و ڕۆژنامه‌ نووسان چوومه‌ لای ئاپۆو.

 له‌ ژانویه‌ی 1996له‌ گه‌ڵ چه‌ند کار به‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌تی ئاڵــمان له‌ لای ئاپۆ بووم که‌ ده‌وڵه‌تی ئاڵمان ڕای گه‌یاند  چیتر پ کا كا وه‌ک گرووپێکی ترۆریست ناناسرێ . هه‌ر ئه‌و خه‌باته‌ی من له‌ گه‌ڵ پ کا کا بوو به‌ هۆی ئه‌وه‌ ‌ هه‌موو گرتوه‌کانی  پ کاکا له‌ حه‌پس خانه‌کانی ئاڵمان ئازاد کران . ئه‌ڵبه‌ته‌ هه‌ر یه‌ک له‌وانه‌ بۆ خۆی داستانێکی دوور و درێژی هه‌یه‌. . من حه‌ولم دا  پ کاکا و ده‌وڵه‌تی ئاڵمان چیدی دژایه‌تی یه‌کترنه‌که‌ن.

ئه‌وڕۆ که‌ ئه‌من ته‌مه‌نم گه‌یشتوه‌ته‌ 78 ساڵ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ بووم که‌ نه‌ته‌وه‌ی کورد زۆر زیاتر له‌وه‌ی ئاگای له‌ من بێ و په‌رۆشم بخوا . ئه‌من به‌ نسبه‌ت خۆمه‌وه‌ هه‌میشه‌ ویستوومه‌ خزمه‌ت به‌ گه‌لی کورد و ئامانجه‌کانی وی بکه‌م.

  کاتی هاتنی به‌ڕێز ئۆجه‌ڵان بۆ ئیتالیا وه‌ک بیسترا  ئێوه‌ له‌ ڕۆم دیدارتان له‌ گه‌ڵی هه‌بوو . پێم خۆشه‌ ئه‌گه‌ر ئاره‌زووتان هه‌بێ ئاماژه‌یه‌ک به‌ نێوه‌رۆکی دیداره‌که‌تان بکه‌ن.

وه‌لام ؛ ئه‌من دوو جار له‌ ڕۆم (ئیتالیا) له‌ گه‌ڵ به‌ڕیز ئۆجه‌لان  دیدارم هه‌بوو. له‌ ڕێگای پێوه‌ندیه‌ ناو ده‌وڵه‌تیه‌کانی هه‌مبوو سکرتێری دالێما سه‌رۆک وه‌زیری ئه‌وکاتی ئیتالیام برده‌ لای ئاپۆ و په‌یامی دالێما له‌و کۆبوونه‌وه‌دا به‌ ئاپۆ ڕاگه‌یاندرا و ئه‌ویش بریتی بوو له‌وه‌ی ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌وڵه‌تی تورکیه‌ له‌ ڕێ دۆستانی خۆی فشارێکی زۆری هێناوه‌ته‌ سه‌ر دالێما ،دالێما پێ باشه‌ که‌ به‌ڕێز عه‌بدولا ئۆجه‌لان بچێته‌ وڵاتێکی که‌ ئه‌وان ئاماده‌ی ده‌که‌ن ، پاشان ده‌وڵه‌تی ئیتالیا کۆنفرانسێک ده‌به‌ستێ  بۆ چاره‌سه‌ر کردنی کێشه‌ی کورد .  بۆ ئه‌و کۆنفرانسه‌ بانگهێشتنی عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان ده‌که‌ن به‌شداری تێدا بکات  .

ئه‌ما پێش ئه‌وه‌ی دالیما بتوانێ وڵاتێک  بۆ ئاپۆ دابین بکا  ئاپۆ قه‌راریدا بچێته‌ ڕووسیه‌ . ته‌نانه‌ت پاش ڕۆیشتنی ئاپۆ بۆ ڕووسیه‌ و ئاشکرا بوونی ئه‌وه‌ی که‌ ئاپۆ ناتوانێ له‌ ڕووسیه‌ بمێنێته‌وه‌ من حه‌ول و ته‌قه‌لای خۆم بۆ دیتنه‌وه‌ی وڵاتێک که‌ ئاپۆ بتوانێ تێدا بژی هه‌ر به‌رده‌وام بووو . من و  کانی یه‌ڵماز که‌ ئه‌وکات  نوێنه‌ری پ کاکا له‌ ئوروپا بوو  له‌ گه‌ڵ که‌سایه‌تیه‌کی پایه‌ به‌رزی یه‌ک له‌ وڵاته‌کانی گه‌وره‌ی ڕۆژئاوا چاو پێکه‌وتنمان هه‌بوو   ئه‌و له‌ لایه‌ن  ده‌وڵه‌ته‌که‌ی  وه‌عده‌ی به‌ ئێمه‌ دا  وڵاتێک بۆ ئاپۆ دیاری بکه‌ن.

شه‌وێک پێش ئه‌وه‌ی ئاپۆ ڕووسیه‌ به‌ جێ بهێڵێ سه‌عات دوازده‌ی شه‌و ئاپؤ تلفۆنی بۆ من کرد و کوتی چ بوو ئه‌و وڵاته‌ ئاماده‌ کرا یان نا ؟ ‌منیش پێم کوت که‌ ئه‌و وڵاته‌ دوو سێ ڕۆژی مووڵه‌ت خواستوه‌ به‌ڵام ئاپۆ چاوه‌ڕوانی هه‌وڵه‌کانی ئێمه‌ نه‌ما و ده‌زانین که‌ پاشان چ خیانه‌تێکی گه‌وره‌ ده‌ر حه‌قی وی به‌ جێ گه‌یشت.

کاک عه‌لی ئه‌گه‌ر ده‌کرێ به‌ کورتی ئیشاره‌تێک به‌  ده‌وری خۆتان بۆ نێوبژیوانی و حه‌ولی کۆتاییهێنان به‌ شه‌ڕی نێوان پارتی و پ کا کا ساڵه‌کانی 1995و 1996 بکه‌ن.

ساڵه‌کانی 95 19و 96 19که‌ شه‌ڕی به‌ینی پ کا کا و پارتی دێمۆکراتی کوردستان قه‌وما ئه‌من له‌ گه‌ل شێخ عه‌بدولمه‌لێک نه‌وه‌ی شێخ سه‌عیدی نه‌مر داوامان له‌ به‌ڕێز عه‌بدوڵا ئۆجه‌ڵان کرد که‌ شه‌ڕ له‌ گه‌ڵ پارتی دێمۆکراتی کوردستان ڕابوه‌ستێنی و له‌ گه‌ڵ کاک مه‌سعود بارزانی چاویان به‌ یه‌کتر بکه‌وێ ئه‌و گرێیه‌ی له‌ نێوانیان دا هه‌بوو بکرێته‌وه‌ .دیاره‌ ئێمه‌ پێوه‌ندیمان به‌ کاک مه‌سعود بارزانیه‌وه‌ گرت و به‌ڕێز کاک مه‌سعود رازی بوو به‌ نێوبژیوانی ئێمه‌ له‌ نێوان خۆیان و پ کا کا.

[وێنه‌ی به‌ڕێز ئۆجه‌ڵان ، كاک عه‌لی قازی و عه‌بدۆلمه‌لێک فۆرات نه‌وه‌ی شێخ سه‌عیدی پیران]

وابوو پاش ئه‌وه‌ی له‌ ده‌مشق چاومان به‌ به‌ڕێز عه‌بدوڵا ئۆجه‌ڵان که‌وت چوینه‌ هه‌ولێر و له‌وێش له‌ گه‌ڵ به‌ڕێز کاک مه‌سعود بارزانی دانیشتنمان هه‌بوو و به‌ڕێز مه‌سعود بارزانی کوتی‌من ئاماده‌م چاوم به‌ به‌ڕێز ئاپۆ بکه‌وێ به‌ڵام به‌ شه‌رتێک ئه‌و چاو پێکه‌وتنه‌ له‌ کوردستان بێ.

من فه‌وره‌ن فکرێک هاته‌ مێشکم و پێم وابوو که‌ شاری قامێشلو بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ زۆر باشه‌ . ئێمه‌ پاش ئه‌وه‌ی که‌ به‌ڕێز مه‌سعود بارزانیمان چاو پێ که‌وت گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ لای به‌ڕێز عه‌بدولا ئۆجه‌ڵان و ئاماده‌بوونی به‌ڕێز مه‌سعود بارزانیمان به‌وی ڕاگه‌یاند . ئاپۆ ڕازی بوو که‌ ئه‌و چاو پێکه‌وتنه‌ ئه‌نجام بدرێ.

[وێنه‌ی به‌ڕێز مه‌سعود بارزانی،  کاک عه‌لی و کاک عه‌بدۆلمه‌لێک]

ئه‌وکات ئێمه‌ له‌ ویلایێکی ده‌ره‌وه‌ی ده‌مشق مێوانی ئاپۆ بوین. ئاپۆ له‌ گه‌ڵ ئێمه‌ له‌و ویلایه‌ ده‌ژیا . ڕۆژێک کاتی نانی نێوه‌ڕۆ من وکاک عه‌بدۆلمه‌لێک داوه‌تی سه‌ر سفره‌ی نان خواردن کراین . له‌ سه‌ر سفره‌ی نان خواردن سێ که‌س دانیشتبوون . من ته‌نێ یه‌کیانم ده‌ناسی ، ئه‌و  به‌ڕێز کاک عه‌بدۆلخالق زه‌نگه‌نه‌ بوو . ناوبراو بۆ گه‌لی کورد ناسراوه‌.

ئاپۆ وتی ئه‌و سێ براده‌ره‌ـ ش خوازیارن له‌ گفتوگۆی ئاشتیدا به‌شداری بکه‌ن . یه‌کیان سه‌رۆکی حێزبی شیوعی کوردستان بوو.، ئه‌ویتر  ئه‌بوو داود نێوێک  سه‌رۆکی حێزبی شیوعی عێراق بوو ئێمه‌ وتمان پیرۆزه‌.

ئه‌بوو داود  وتی پێوه‌ندی من له‌ گه‌ڵ ده‌وله‌تی سوریه‌ زۆر باشه‌ ، ده‌چم و ده‌وڵه‌تی سوریه‌ رازی ده‌که‌م ئه‌و چاوپێکه‌وتنه‌ له‌ قامیشلو ئه‌نجام بدرێ.  سه‌رۆکی حێزبی شیوعی کوردستان داوای له‌ به‌ڕێز ئۆجه‌ڵان کرد که‌ شه‌ڕ دژی (ک د پ ) ڕاوه‌ستێ و به‌ڕێز عه‌بدولا ئۆجه‌ڵان ئاگر به‌س ڕا بگه‌ێێنێ.

ئۆجه‌ڵان وتی ‌من چۆن ئاگر به‌س رابگه‌ێێنم ! ئه‌و ده‌می خه‌ڵک ده‌ڵێن ئاپۆ ترسنۆکه‌ . ئه‌و براده‌ره‌[ سه‌رۆکی ح ـ شیوعی کوردستان] ، پێ وت تۆ هه‌تا ئێستا چه‌ندین جار شه‌رت به‌رانبه‌ر به‌ تورکیه‌ راگرتوه‌ ، جارێکیش ئاگربه‌س له‌ گه‌ڵ کورد ڕابگه‌یێنه‌ . ئاپۆ رازی بوو.

دوای ئه‌وه‌ قه‌رار درا نووسراوێک به‌ ناوی ئێمه‌ وه‌ک هه‌یئه‌تی ئاشتی  ڕابگه‌یێندرێ . وه‌ک له‌ بیرم مابێ سه‌رۆکی حێزبی شیوعی کوردستان ئه‌رکی نووسینه‌که‌ی وه‌ ئه‌ستۆ گرت.

دوای یه‌ک دوو ڕۆژ نووسراوه‌که‌یان هێنا . کاتێک لێ ورد بووینه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ ئێمه‌ ده‌سپێشخه‌ری ئه‌و خه‌باته‌ [  ئاگربه‌س و ئاشتی] بوین  نێومان له‌ ئاخری نووسراوه‌که‌دا هاتبوو.

ئاپۆ جلوبه‌رگی خۆی گۆڕی و کوتی ” ده‌چم ده‌گه‌ڵ براده‌رانی خۆم داده‌نیشم و بۆ ڕۆژی 01 .09. 1996ئاگر به‌س ڕاده‌گه‌یێنم” .

دوای ئه‌م قه‌راره‌ له‌ لایه‌ن ئاپۆ ئێمه‌ هه‌موو ڕۆژێک چاوه‌ڕوانی به‌رسیڤ بووین به‌ڵام هیچ خه‌به‌رێک نه‌بوو! ڕۆژێکیان نامه‌یه‌ک له‌ لایه‌ن ئاپۆ بۆ ئێمه‌ هات . نامه‌که‌ له‌ لای من پارێزراوه‌. له‌و نامه‌ دا هاتبوو ئێوه‌ چیتر هیچ تێکۆشانێک بۆ نێو بژیوانی نێوان من و کاک مه‌سعود بارزانی مه‌که‌ن. زیاتر له‌وه‌ وه‌ختی خۆتان سه‌رفی ئه‌و کاره‌ مه‌که‌ن” . دیاره‌ ئێمه‌ ئه‌وه‌مان زۆر زۆر پێ ناخۆش بوو و نه‌مان ده‌زانی سه‌به‌بکاری هه‌ڵوێستی نوێ ئاپۆ چی بوه‌ ؟

بڕیارمان دا ڕۆژی دواتر له‌ ڕێگه‌ی لۆبنانه‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئاڵمان . کاتێک به‌ پێ قه‌رار ماشێنێک هات ئێمه‌ بۆ لۆبنان به‌رێت ئاگادار کراین ئاپۆ بۆ خواردنی نیوه‌ڕۆ چاوه‌ڕوانی ئێمه‌‌یه‌.

 دوای دیدار له‌ گه‌ڵ ناوبراو پێمان وت مه‌به‌ستان له‌ نووسینی ئه‌و نامه‌ بۆ ئێمه‌ چ بوه‌ ؟  وتی وه‌ڵڵا ئه‌و نامه‌ که‌ ئێوه‌ ئاماده‌تان کردبوو ، زۆر ‌ لاینگری مه‌سعود بارزانی تێدابوو.  پێمان ڕا گه‌یاند خۆ ئێمه‌ [ عه‌لی قازی و عه‌بدولمه‌لێک]  ئه‌و نامه‌مان نه‌ نووسیبوو. ئه‌و نامه‌ له‌ لایه‌ن که‌سانێکه‌وه‌ نووسراوه‌ جه‌نابت هێناوبوونت نێو خه‌باتی ئاشتی.

 ئاپۆ وتی ئێستا پێم خۆشه‌ ئێوه‌ له‌ سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ئاشتی  به‌رده‌وامبن . کاک عه‌بدولمه‌لک کوتی ده‌بێ ئه‌وه‌مان  بۆ بنووسی . عه‌بدولا ئۆجه‌لان به‌ یه‌کێک له‌ هاوه‌ڵه‌ کانی خۆی کوت ئه‌و نووسراوه‌ ئاماده‌ بکات . نووسراوه‌که‌ درا به‌ به‌ڕێز ئۆجه‌لان و ئێمزای کرد.

 من به‌ ئاپۆم وت دایکم زۆر نه‌خۆشه‌ و له‌ ئاڵمان لای دۆکتۆر خه‌ریکی چاره‌ سه‌ره‌ . بۆ چاو پێکه‌وتنی کورت ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌‌ ئاڵمان و دێمه‌وه‌ و له‌ گه‌ڵ ( خوالێ خۆشبوو) عه‌بدولمه‌لێک فورات خه‌باتی خۆمان به‌رده‌وام ده‌که‌ین.

پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێمه‌ بۆ ئاڵمان مێدیای وڵاته‌ داگیر که‌ره‌کانی کوردستان ده‌ستیان کرد به‌ نووسین سه‌باره‌ت به‌ خه‌باتی ئێمه‌ . ڕۆژنامه‌ تورکیه‌کان نووسیبوویان ” ئه‌وانه‌ چوون بۆ هه‌لێر به‌لام به‌ڕێز مه‌سعود بارزانی حازرنه‌بوو چاوی پێیان بکه‌وێت و ئه‌وان به‌ ده‌ستی به‌تاڵ گه‌ڕانه‌وه‌” ، و هه‌روه‌ها زۆر شتیتری له‌و بابه‌ته‌.

 کاتێک گوێبیسی ئه‌و بابه‌تگه‌له‌ بووین و نووسراوه‌کانمان دیت بڕیارمان دا بچینه‌ تلوزیۆنی (مد) و چۆنیه‌تی وه‌زعه‌که‌ به‌ ئاگاداری خه‌ڵکی کوردستان بگه‌یێنین . کاتێ به‌ڕێوه‌ به‌ری به‌رنامه‌که‌(‌ تلوزیۆنی مه‌د تیوی) له‌ ئێمه‌ی پرسی ، به‌ مه‌سعود بارزانیتان کوت که‌ ئه‌و خائینه‌ ؟ . ئێمه‌ وتمان شتی وا چۆن ده‌بێ.  ئێمه‌ بۆ شه‌ڕ نه‌ چووین . ئێمه‌ چووین بۆ ئاشتی.

به‌ڕێوه‌ به‌ری وتووێژه‌که‌ وتی کاتێک ئێوه‌ له‌ ده‌مشق له‌ گه‌ڵ عه‌بدوڵا ئۆجه‌ڵان چاوپێکه‌وتنتان هه‌بوو ‌من له‌وێ بووم . “ئاپۆ کوتویه‌تی به‌شه‌رتێک حازر ده‌بم له‌ گه‌ڵ مه‌سعود بارزانی دانیشتن بکه‌م بڵێ ئه‌من خائینم ” .ئه‌و به‌رنامه‌ له‌ مانگی سپتامبری 1986 به‌ڕیوه‌ برا.

وه‌ختایێک ئێمه‌ ئه‌و وتانه‌مان گوێ لێ بوو به‌ خۆمان وت دیاره‌ هێندێ که‌س له‌ پشت ئه‌و کاره‌ن و ناخوازن یه‌کیه‌تی نێوان کوردان چێ بێ.

جێا له‌وه‌ من   زۆرم حه‌ولداوه‌  به‌ره‌یه‌کی کوردستانی له‌ نێوان حێزبه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان پێک بێنم . بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ چه‌ندین جار چاوپێکه‌وتنم له‌  گه‌ڵ حێزبه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان پێک هێنا به‌ داخه‌وه‌ له‌و کاره‌ دا سه‌رکه‌وتوو نه‌بووم.

به‌ڕێز کاک عه‌لی قازی : ئێوه‌ هیچکات له‌ گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت یا نوێنه‌رێکی ڕاسپارده‌ی ئێسراییل پێوه‌ندیتان هه‌بوه‌؟

 من هیچ پێوه‌ندیه‌کم ڕاسته‌وخۆ و ناراسته‌وخۆ له‌ گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ئێسرایی نه‌بوه‌. هه‌ڵبه‌ت جیا له‌ هه‌بوونی پێوه‌ندی تلیفۆنی له‌ گه‌ڵ

چه‌ند کوردێکی ئێسراییلی ناسراو نه‌بێ.

وه‌ک تلوفزیۆنی کوردستان [ پارتی دێمۆکراتی کوردستان] ساڵی …2003 فیلمه‌که‌ی به‌ بینه‌ران نیشاندا ، ئێوه‌ وه‌ک کوڕی پێشه‌وا قازی محمد دامه‌زرێنه‌ری کۆماری کۆردستان ئاڵائ کوردستانتان له‌ هه‌ولێر پێشکه‌ش به‌ به‌ڕێز نیچیروان بارزانی کوڕی شه‌هید ئیدریس بارزانی کرد.

به‌ گوێره‌ی ئه‌و گێڕدراوه‌ مێژوویانه‌ لێره‌و له‌وێ هاتون ، پێشه‌وای شه‌هید پێش ده‌س به‌ سه‌ر کران ئاڵای خه‌باتی کورد به‌ بارزانی ده‌سپێرێ . ئایا ئه‌م ئالا پێشکه‌ش کردنه‌ له‌ لایه‌ن به‌ڕێزتانه‌وه‌ بۆ جارێکی دی به‌ واتای ئه‌وه‌ بوو مێژوو دووپات ده‌بێته‌وه‌ و کورد له‌ ڕۆژهه‌ڵات عاجز له‌ پاراستنی ڕه‌وتی خه‌بات و شه‌کاوه‌ راگرتنی ئالای بزووتنه‌وه‌ی مافخوازی کورد ناچار به‌ ته‌سلیم کردنه‌وه‌ی سه‌ر له‌ نوێ به‌ بنه‌ماڵه‌ی بارزانی ده‌بێته‌وه‌.  یا به‌ شێوازێکیتر کورد له‌ ڕۆژهه‌لات توانای درێژه‌دانی ڕێبازی پێشه‌وای له‌ده‌ست داوه‌ ؟

نیشاندانی ئه‌و ئاڵایه‌ له‌ لایه‌ن کاک نیچیروان بارزانی و من ئه‌وه‌ بوو که‌ ئێمه‌ ئه‌و ئاڵایه‌ پێشه‌وا قازی محمد‌ کاتی ماڵ ئاوایی له‌ مه‌لا‌ مسته‌فا بارزانی به‌ ئه‌وی ئه‌سپاردبوو نیشانی میله‌تی کورد بده‌ین به‌ ئاواتی ئه‌وه‌ که‌ جارێکیتر ئه‌و ئاڵایه‌ له‌ شاری مه‌هاباد پێته‌ختی یه‌که‌م کۆماری کوردستان هه‌ڵ که‌ینه‌وه‌.

ئه‌وه‌ ته‌نیا مه‌به‌ستی من له‌و کاره‌ سه‌مبۆڵیکه‌ بوو ، نه‌ک ئه‌وه‌ حێزبه‌کانی ڕۆژهه‌ڵات ناکارامه‌ و له‌ مه‌یدان دا نه‌بن.

له‌ هه‌مان کاتدا من ئێستا وه‌ک که‌سێکی بڕوامه‌ند به‌ خه‌بات بۆ ڕزگاری میله‌ته‌که‌م و هه‌ل کردنه‌وه‌ی ئاڵای کوردستان و راگه‌یاندنی کۆمارێکی سه‌ر به‌خۆی کورد له‌ مه‌هاباد وه‌ک سه‌رۆکی پارتی ئازادی کوردستان [پاک] درێژه‌ به‌ خه‌بات ده‌ده‌م.

به‌ڕێزتان سه‌رده‌مێک له‌ که‌نه‌که‌[کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی کوردستان] که‌ پ کا کا و یه‌کیه‌تی نیشتمانی تێدا دوو به‌شداری سه‌ره‌کی بوون ئه‌ندام بوون . هۆی واز هێنان تان له‌ ئه‌ندامه‌تی که‌نه‌که‌ چی بوو ؟ پێوه‌ندی تان ئێستا له‌ گه‌ڵ پ کا کا چۆنه‌؟

نه‌ زانیم چؤن بووم به‌ ئه‌ندامی که‌نه‌که‌ و نه‌ چۆن له‌ ئه‌ندامه‌تی که‌وتم ! له‌ بابه‌ت به‌شی دووی پرسیاره‌که‌ ده‌بێ بڵێم  پێوه‌ندیه‌کی ئاساییمان هه‌یه‌.

 تێ بینی 1- به‌گوێره‌ی وه‌ڵامه‌کانی کاک عه‌لی بۆ ڕوون کردنه‌وه‌ی زیاتری مه‌سه‌له‌پێوه‌ندیداره‌کان زۆر جار پێویستی هێنانه‌ گۆڕی پرسیاری نوێ ده‌هاته‌ گۆڕ به‌ڵام له‌ به‌ر زۆر بوونی ده‌قی وتووێژه‌که‌ و ئه‌وه‌ که‌ خوێنه‌ر تاراده‌یه‌ک خراوه‌ته‌ سه‌ر ڕێچکه‌ی بابه‌ته‌کان له‌ پرسیار کردنی زیاتر چاوپۆشی کراوه‌. سدێق بابایی

تێبینی : -2  سماعیل ڕائین(راعین) هه‌ر ئه‌و که‌سه‌یه‌ کۆمه‌ڵێک  کتێبی له‌ ژێر سه‌ر دێڕی ” فراموش خانه‌ و فراماسونری در ایران ” سه‌باره‌ت به‌ بزووتنه‌وه‌ی فراماسونری نووسیوه‌.

ێبینی :-3  به‌ڕێز قازی له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ گله‌ و گازه‌نده‌ی خۆی به‌ره‌و ڕووی حێزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران له‌ بواره‌ جیاوازه‌کان ده‌کاته‌وه‌ ، پێوایه‌ ئه‌و حێزبه‌ خاوه‌نی پشتیوانی جه‌ماوه‌رێکی به‌رچاو له‌ خه‌ڵکی کوردستانه‌ و ده‌توانێ ده‌وری ئه‌رێنی له‌ داهاتووی کوردستاندا بگێڕێ .ناوبراو پێداگری ده‌کا ڕێز و حورمه‌تی بۆ خه‌بات و تێکۆشانی هه‌موو حێزبو ڕیکخروه‌ نیشتمان په‌روه‌ره‌کانی  به‌ تایبه‌ت ڕۆژهه‌ڵات و سه‌راسه‌ری  کوردستان هه‌یه‌.

* استمداد قاسملو از امام براي جلوگير از برادركشي در كردستان

مهاباد ـ عبدالرحمن قاسملو دبير كل حزب دمكرات كردستان در تلگرامي كه به حضور امام خميني رهبر انقلاب و بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران مخابره كرد از ايشان استمداد كرد براي جلوگيري از جنگ‌افروزان در كردستان دستورات متقضي صادر كنند.

متن تلگرام به اين شرح است:

حضرت امام خميني رهبر عاليقدر انقلاب ايران

يكبار ديگر حضرت امام را مخاطب قرار مي‌دهيم. اينك بدخواهان درصددند جنگ برادركشي ديگري به مردم كردستان تحميل نمايند. هم‌اكنون درگيري در اطراف اروميه ادامه دارد و ارتش و ژاندارمري و پاسداران با تانك و توپ و هلي‌كوپتر به روستاهاي كردنشين حمله مي‌كنند. در شهر اروميه بسيج و جهاد عمومي عليه خلق كرد اعلام شده است.

حضرت امام، اگر اين وضع چندي ديگر ادامه داشته باشد وضع خطرناكي پيش خواهد آمد و جنگ و برادركشي ديگري سراسر كردستان را فرا خواهد گرفت.

حضرت امام پيام بيست و ششم آبان‌ماه سال 1358 حضرت‌عالي ما را به حل مساله كردستان از طريق مذاكره اميدوار ساخت. ما بلافاصله به پيام حضرت‌عالي لبيك گفتيم و اعلان آتش بس داديم. ما از رهبر انقلاب مصراً مي‌خواهيم كه جلوي اين جنگ برادركشي را بگيرند.

حضرت امام ـ تا دير نشده به ارتش و ژاندارمري دستور بدهيد از جنگ افروزي بيش از اين در كردستان بپرهيزيد در غير اين‌صورت مردم كردستان با تمام قوا از آزادي و موجوديت خويش دفاع خواهند نمود. اكنون ديگر تصميم با بنيانگزار جمهوري اسلامي است. با درود فراوان-كميته مركزي حزب دمكرات كردستان ايران/دبير كل ـ عبدالرحمن قاسملو.[6/1/1359]

**« فرمان امام به عنوان فرمانده كل قوا درباره حوادث پاوه 24 شهررمضان 99 27 مرداد58

ازاطراف ایران گروههای مختلف ارتش وپاسداران ومردم غیرتمند تقاضاكرده اند من دستوربدهم به سوی پاوه رفته، غائله را ختم كنند . من از انان تشكر می كنم وبدولت وارتش وژاندارمری اخطارمیكنم، اگرباتوپهاوتانكهاوقوای مسلح تا24 ساعت دیگرحركت بسوی پاوه نشود، من همه را مسئول میدانم.

من به عنوان ریاست كل قوا برئیس ستاد ارتش دستورمیدهم كه فورا باتجهیزكامل عازم منطقه شوند وبه تمام پادگانهای ارتش وژاندامری دستورمیدهم كه بی انتظار دستوردیگروبدون فوت وقت باتمام تجهیزات بسوی پاوه حركت كنندوبدولت دستورمیدهم وسایل حركت پاسداران را فورا فراهم كند.

تادستور ثانوی، من مسئول این كشتاوحشیانه راقوای انتظامی میدانم ودرصورتیكه تخلف ازاین دستورنمایند با انان عمل انقلابی میكنم . مكرر ازمنطقه اطلاع میدهند كه دولت و ارتش كاری انجام نداده‌اند . من اگرتا24 ساعت دیگرعمل مثبت انجام نگیرد، سران ارتش وژاندارمری را مسئول می دانم . والسلام روح اله الموسوی الخمینی 27 مرداد 58»*8ـ روزنامه های كیهان واطلاعات و…ص.ص 1و2 شنبه 27 مردادماه 1358شماره ویژه]

* * * دكتر قاسملو: ما راجع به گروه‌هاي كه در منطقه كردستان نقش سازنده‌اي ندارند تصميم نهايي را خواهيم گرفت و مدت‌ها پيش هم خلع سلاح اين گروه‌ها را به هيات نمايندگي خلق كرد پيشنهاد كرديم. ولي دوستان كومله به تنهايي دست به اين عمل زدند و البته در اين كار موفق نشدند.(كيهان6/1/1359)

* * * *  در ميتينك با شكوه دمكراتها محاكمه و مجازات بدخواهان، خواسته شد.

مهاباد ـ  خبرگزاري اعزامي اطلاعات ـ شهر مهاباد پس از ماهها ديگري و تشنج، ديروز چهرة درگيري به خود گرفت. حوالي ظهر ديروز گروه گروه زن و مرد، خرد و كلان دانش اموز و دانشجو، كارگر و كشاورز، پيشه‌ور و بازاري در لباسهاي رنگارنگ به سوي ميدان آزادي شهر «ميدان قاضي محمد» سرازير شدند بطوريكه در ساعت 3 بعدازظهر اين ميدان و خيابانهاي مشرف به آن از جحمعيت موج مي‏زد.

اجتماع كنندگان كه عبارت از اهالي مهاباد و ديگر شهرها و مناطق كردنشين بودند به يكصد هزار نفر بالغ مي‌شدند. شركت كنندگان در اين مراسم كه بعلت تراكم جمعيت و فقدان جاي كافي به پشت بام‏ها و بالاي درختان پناه برده بودند عكس‏هايي از رهبران ملي و مذهبي ايران و كردستان را در دست داشتند.

آغاز مراسم

رأس ساعت 3 بعدازظهر با سرود رسمي كردستان مراسم آغاز گرديد و بعد از آن يك دقيقه به ياد و احترام شهدا سكوت اعلام شد.

آنگاه دكتر عبدالرحمن قاسملو دبير كل حزب دمكرات كردستان ايران در ميان ابراز احساسات بي سابقه مردم پشت ميكروفون قرار گرفت و سخنان مشروحي به زبان كردي ايراد كرد.

وي گفت: «خواهران و برادران عزيز اي ملت عزيز! مردم قهرمان و قهرمان پرور مهاباد! خود را خيلي خوشبخت ميدانم كه پس از چند ماه در اجتماع پر شور و در ميان شما هستم و در مورد كردستان با هم صحبت مي‏كنيم. دبير كل حزب دمكرات بعد از اداي احترام و سپاس به تمام و شهداي راه آزادي كردستان و ايران پيشمرگان بزرگ كرد و زحمت كشان مناطق كرد نشين گفت: «از كليه زنان و دانش‏آموزان و جوانان نيز تشكر مي‏كنم كه ما را در اين مبارزه بزرگ صميمانه ياري كردند. همچنين از كليه روشنفكران دنيا كه در تمام شرايط سخت با حرف و نوشته از مبارزه حق طلبانه ما حمايت كردند تشكر مي‏كنم».

«امروز ما اينجا جمع شده‏ايم تا يكبار ديگر به رهبر انقلاب اسلامي ايران سلام كرده و به ايشان بگوئيم كه پيام ايشان را شنيده و به آن لبيك گفته‏ايم و ما حاضريم تمام امكانات خود را به كار بنديم تا جنگ و برادر كشي در كردستان هر چه زودتر تمام شود. البته در اين راه به گفته امام خميني بدخواهاني وجود داشتند كه نمي خواستند اين اتحاد و همبستگي ايجاد شود و ما از ايشان مي‏خواهيم كه اين قبيل بدخواهان بشدت مجازات شوند هدف ما از مبارزه دمكراسي براي ايران و خودمختاري براي كردستان ايران بوده و هم اكنون نيز همين شعار ماست.

«از سوي ديگر هم اكنون براي رهبر انقلاب و خلق‏هاي ايران و دوستان ما روشن شده است كه ما نه تنها تجزيه طلب نيستيم بلكه با امپرياليسم و صهونيسم نيز همكاري نداشته‏ايم و بلكه جزو خلق‏هاي وفادار به ايران هستيم و بخاطر خودمختاري براي كردستان ايران و دمكراسي براي سراسر كشور ايران تفنگ بدست گرفته‏ايم. در اينجا سياست ضد امپرياليستي ملت ايران را عليه آمريكا كه نمي‌خواهد بزرگترين جنايتكار تاريخ محد رضا پهلوي را به ايران تحويل بدهد تاييد مي‏كنيم. و اميد ما اينست كه تمام مردم ايران در كنار هم مثل روزهاي قبل و بعد از انقلاب براي دفاع از آزادي و استقلال ايران بكوشند.

پيروزي عقل

قاسملو در قسمت ديگري از سخنان خود گفت عقل و كياست و فهم و شعور است كه در راه مبارزه ما پيروز شد است ما كه با عقل سليم آمده‏ايم آماده هستيم هم براي آتش بس و هم براي مذاكره و همچنين مي‌خواهيم مثل يك حزب مسوول سياسي و يك حزب كه اين مردم به آن اعتماد دارند و از كارهاي آن خاطر جمع‏اند با مقامات دولت به صحبت بنشينيم و اعتقاد داريم و مي‏خواهيم كه اين مذاكره در چهارچوب راستي و اعتماد به همديگر انجام گيرد و بد خواهان نيز در اين ميان از هر ناحيه و در هر مقامي كه باشند، با قدرت ملت سركوب شوند و من مي‏گويم كه بايد به اين قبيل افراد كه بخاطر منافع خود و امپرياليسم نمي‌خواهند صلح و صفا بوجود مي‏آيد مبارزه كرد و اجازه نداد كه يكبار ديگر ديكتاتوري در اين مملكت بوجود آمده و يا يك جنگ و برادر كشي ديگر اتفاق افتد ما اگر با هم اتفاق نظر داشته باشيم آنوقت است كه مي‏توانيم تمام آنچه را كه بدست آورده‏ايم حفظ كنيم.

قرائت پيامها

پس از سخنان «دكتر قاسملو» شعري  از «هيمن» شاعر كرد بوسيله «ملا عبدالله حسن زاده» قرائت شد و سپس پيام‏هاي سازمان زنان، سازمان جوانان حزب دمكرات كردستان ايران و پيام پيشمرگان و دانش‏آموزان حزب دمكرات و پيام‏هاي فرمانده پيشمرگان، و تشكيلات حزب دمكرات مهاباد خوانده شد. آنگاه قطعنامه‏اي كه در 6 ماده تدوين گرديده بود توسط طآقاي عتيقي» خوانده شد.

در اين قطعنامه آمده است: ما مردم شهرستان مهاباد كه بمنظور استقبال از پيام تاريخي روز 26 آبان امام خميني رهبر انقلاب اسلامي ايران در ميتينگ عظيم روز 29 آبان گرد هم آمده‏ايم نظرات و خواستهاي خود را به شرح زير اعلام و به محضر رهبر انقلاب تقديم مي‏داريم.

1-از پيام تاريخي امام داير بر ضرورت رفع ستم ملي و اقتصادي و فرهنگي و سياسي از ملت كرد، صميمانه استقبال مي‏نمائيم و آنرا گامي مؤثر در راه خاتمه دادن به درگيري‏هاي كردستان و احقاق حقوق حقه خلق كرد و پيشرفت انقلاب ايران تلقي مي‏كنيم.

2-يكبار ديگر پشتيباني بي دريغ خود را از موضع ضد امپرياليستي رهبر انقلاب و  انعطاف ناپذيري ايشان در برابر امپرياليسم جنايتكار آمريكا اعلام مي‏داريم و در اين راه آمادگي كامل خود را براي هرگونه فداكاري به طلاع مردم ايران ميرسانيم.

3-صميمانه از رهبر انقلاب مي‏خواهيم با قبول خواست اصلي خلق كرد يعني خودمختاري در چهار چوب تماميت ارضي ايران يكبار ديگر علاقه خود را به رفع نابرابريهاي موجود در جامعه‏اي كه ميراث رژيم فاسد گذشته است به جهانيان اعلام دارند.

4-يكبار ديگر آمادگي خود را در راه دفاع از دستاوردهاي انقلاب شكوهمند مردم ايران و حفظ و حراست مرزهاي كشور در برابر هر گونه تجاوز خارجي اعلام مي‏داريم.

5-قاطعانه از رهبر انقلاب اسلامي ايران مي‏خواهيم بدخواهان را كه موجب بروز درگيري‏هاي كردستان و مشوب ساختن ذهن امام و جنگ و برادركشي شده‌اند شديداً به مجازات برسانند و مسووليني را كه در ايجاد درگيريها دست داشته‏اند از مقامات حساس بر كنار كنند.

به منظور تسريع در خاتمه دادن به نابساماني‏هاي كردستان و بازگشت صلح و آرامش به اين منطقه از رهبر انقلاب مي‏خواهيم دستور دهند هيات حسن نيت بدون تاخير به كردستان بازگردد و مذاكرات خود را با هيات نمايندگي خلق كرد از سر گيرد.اين مراسم با خواندن سرود جمعي به پايان رسيد و پس از آن كه تاج گلي به گردن عبدالرحمن قاسملو انداخته شد، حاضران به رقص و پايكوبي پرداختند. دكتر قاسملو در ساعت 5 بعدازظهر ديروز با گروهي از خبرنگاران داخلي و خارجي مصاحبه‌اي در محل فرمانداري مهاباد ترتيب داد و به سئوالات متعدد خبرنگاران رسانه‏هاي گروهي پيرامون مسايل كردستان پاسخ داد. دكتر قاسملو در اين مصاحبه اعلام داشت كه روز چهارشنبه (امروز)هيات حسن نيتي به منطقه براي مذاكرات مجدد به كردستان مي‏آيد و ما حاضريم بمحض آغاز مذاكرات خود با اين هيات، كليه گروگان‏هايي را كه در زندانهاي ما هستند آزاد كنيم. يادآور مي‌شويم كه ما تاكنون با اين عده به بهترين وجهي رفتار كرده و از آنان پذيرائي نموده‌ايم. و حتي در حاليكه خويش گوشت نيز داده‌ايم. دكتر قاسملو اضافه كرد: «احمد مفتي زاده كه خود را رهبر كردها ميدانست و در اين چند ماه به نفع ملت كرد و نه به نفع ساير خلق‏هاي ستمديدة ايران خدمتي انجام نداده است، خوشبختانه اطلاع يافتيم كه براي هميشه به پاكستان خواهند رفت». دكتر قاسملو همچنين گفت: «بر اساس مذاكراتي كه با هيات حسن نيت انجام داده‌‌ايم، قرار است كليه پاسداران انقلاب اسلامي از مناطق كردنشين خارج گردند و بجاي آنها جانبازان كرد حفظ امنيت شهرها و سرحدات اين منطقه را بر عهده بگيرند».(اطلاعات29/8/1358)

ئەو وتووێژە لە ڕۆژنیوز دا بڵاوکراوەتەوە

Advertisements

تاگەکان: , , , , , , , , ,

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s


%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: