تدریس زبان مادری در مدارس؛ اجرای قانون اساسی یا توطئه خارجی؟

zimanikurdiامیر رستاق / روزنامه‌نگار حوزه فرهنگ و هنر/ بی بی سی فارسی 

قانون اساسی تدریس ادبیات زبانهای محلی و قومی در مدارس را آزاد دانسته است اما  چگونگی اجرای بخشی از اصل ۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به چالشی تازه بین اهالی فرهنگ و سیاست تبدیل شده است.  برابر این اصل”زبان‏ و خط رسمی‏ و مشترک‏ مردم‏ ایران‏ فارسی‏ است‏. اسناد و مکاتبات‏ و متون‏ رسمی‏ و کتب‏ درسی‏ باید با این‏ زبان‏ و خط باشد، ولی‏ استفاده‏ از زبان‌های‏ محلی‏ و قومی‏ در مطبوعات‏ و رسانه‌های‏ گروهی‏ و تدریس‏ ادبیات‏ آنها در مدارس‏، در کنار زبان‏ فارسی‏ آزاد است.”

در سال‌های بعد از انقلاب اجرای این قانون در زمینه استفاده از خط و زبان در مطبوعات با مشکلی مواجه نبود؛ نشریات و کتاب‌هایی به زبان اقوام منتشر شده و می‌شود. حتی شبکه‌های استانی عمدتا به زبان‌های محلی برنامه تولید و پخش می‌کنند و همه گونه آزادی در این زمینه دارد، اما اجرایی‌کردن آن بخش از این قانون که به “تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی” اشاره دارد، تا امروز که ۳۵ سال از انقلاب می‌گذرد هیچ گاه صورت و صبغه عملیاتی به خود نگرفت.

دولت روحانی یک گام به پیش

وعده حسن روحانی در دوران قبل از انتخابات و کارگیری چهره‌‌ای نام‌آشنا چون علی یونسی در قامت دستیار ویژه رئیس جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی، از جدیت دولت در این زمینه حکایت دارد.

روحانی در بند ۴ بیانیه شماره سوم خود که دهه دوم خردادماه و چندروزی قبل از انتخابات منتشر شد با تکیه بر “اجرای کامل” اصل ۱۵ قانون اساسی بر “تدریس زبان مادری ایرانیان (کردی، آذری، عربی و…) بطور رسمی در سطوح مدارس و دانشگاه‌ها” تاکید کرد.

چندماه بعد و در پی سفر روحانی به خوزستان ،علی یونسی در گفت و گو با خبرگزاری مهر، درباره تدریس به زبان مادری در میان اقوام به نشست‌های خود با علی اصغر فانی، وزیر آموزش و پرورش، اشاره کرد و گفت: “تدریس به زبان مادری از جمله برنامه‌های آموزش و پرورش است و بعد از تدوین برنامه‌های لازم توسط آموزش و پرورش نتیجه اعلام می‌شود.”

در نهایت آقای فانی در نشست هفتم بهمن ماه خود با اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر “تشکیل کارگروهی برای رسیدگی به این موضوع و نیز فعال‌شدن اتاق فکری برای این منظور و کار تلفیقی این دو گروه روی موضوع آموزش و تدریس زبان فارسی در میان اقوام ایرانی خبر داد.”

کار ما زار است، بوی توطئه خارجی می‌آید

این سخنان و اقدام ها بی‌پاسخ نماند و اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی به انتقاد از این رویکرد دولت برخاستند. رویکردی که به نظر می‌رسد هنوز زوایای عملی آن به خوبی مشخص نشده است.

سایت فرهنگستان در گزارشی از نشست هفتم بهمن وزیر آموزش و پرورش با رئیس و اعضای پیوسته فرهنگستان سخنانی را انعکاس داد که عمده آنها به نقد تدریس زبان مادری در مدارس اختصاص داشت.

محمدعلی موحد که زاده دیار آذربایجان است به انتقاد از مداخله مستقیم دولت در آموزش زبان‌های محلی و بومی پرداخت و گفت: “ما زبان معیاری داریم که زبان رسمی ماست. اگر دولت بخواهد آن را فراموش کند و به حوزه زبان‌های محلی وارد شود، کار ما زار است.”

محمد دبیرمقدم، بر پژوهش علمی در این زمینه تاکید کرد و گفت:” برخی از زبان‌ها دارای گونه‌ها و گویش‌های متعددی هستند که اگر قرار باشد یکی را برای آموزش انتخاب کنیم مطمئناً با مسائل زیادی همراه خواهیم شد.”

بهاءالدین خرمشاهی، نیز خواستار آن شد که “دولت حدود زبان مادری را تأیید کند و بگوید تا چه اندازه‌ای و به چه شکلی این مسئله باید آموزش داده شود.”

تندترین انتقادات را سلیم نیساری و فتح‌الله مجتبایی صورت دادند. اولی نزدیک شدن به این موضوع را “خطرناک” دانست و دومی پای کشورهای دیگر را به ماجرا باز کرد.

فتح‌الله مجتبائی، که رساله‌اش با عنوان “نحو هندی و نحو عربی” از مهمترین آثار تحقیقی در زمینه زبان به شمار می‌رود، اشاره کرد شک ندارد که این موضوع از خارج به ایران آمده است و ” انگلستان و کشورهای شمالی ما هستند که می‌خواهند این مسئله را به ایران وارد کنند.. اگر بخواهیم زبان‌های مادری‌مان را به‌عنوان زبان علمی و آموزشی به کار ببندیم به طور حتم به گذشته برگشت خواهیم داشت و این موضوع خطرناک است و از آن بوی توطئه می‌آید.”

ژاله آموزگار، دیگر عضو فرهنگستان بود که با اشاره به دوران تحصیلش در آذربایجان گفت: “به‌عنوان یک آذربایجانی، در آذربایجان دورۀ ابتدایی، دبیرستان و دانشگاه را گذراندم. ما همیشه به فارسی یاد گرفتیم و بین خودمان به ترکی صحبت کردیم، از شعر حیدربابای شهریار لذت بردیم، ولی در دانشگاه به فارسی حرف زدیم. مملکت به یک زبان معیار احتیاج دارد و من به‌عنوان کسی که در محیط آذربایجان بزرگ شده‌ام می‌گویم که هیچ‌گاه زبان ترکی مانعی برای یادگیری زبان فارسی نبوده و اگر زبان دیگری به‌جای فارسی، به‌عنوان زبان علمی به کار رود، واقعاً خطرناک است.”

دیدگاه‌های میانه‌روانه؛ تدریس دو زبان در یک مدرسه

محمدرضا باطنی، زبان‌شناس نامی که در عمده مقالات خود بر حق قومیت‌ها در برخورداری از آموزش زبان مادری در کنار زبان رسمی تاکید داشته و دارد، در میزگردی که سال گذشته همزمان با روز جهانی زبان مادری (۲۱ فوریه) از سوی نشریه شهروند کانادا برگزار شد، ایران را همانند آمریکا دانست که دارای موزاییک زبانی است. کشوری که مردمانی با زبان‌های گوناگون در آن زیست می‌کنند، اما زبان اداری و رسمی آن انگلیسی است. در آمریکا۹۰ میلیون اسپانیایی ضمن آنکه در مدارس کتاب و دفتر خود را دارند و زبانشان را تدریس می‌کنند، اما زبان اداری و رسمی آنها انگلیسی است.

او معتقد است زبان رسمی ایرانیان که فارسی است باید حفظ و در همه مدارس آموزش داده شود و در کنار آن زبان اولیه یا مادری هم تدریس شود.

بیش از ربع قرن پیش، نصرالله پورجوادی در مقاله “ایران مظلوم” در مجله نشر دانش هم به این نکته اشاره کرده بود. به اعتقاد آقای پورجوادی “اگر زبان فارسی در کشور رسمی شده است به دلیل سابقه تاریخی و فرهنگ عظیم و پربرکتی است که پشتوانه آن است. این زبان دومین زبان عالم اسلام است و بسیاری از ذخائر فرهنگی عالم اسلام و ایران به این زبان است. در تکوین و غنای این زبان نه تنها ایرانیان اعم از ترک و فارس و لر و کرد و مازندرانی و گیلانی و خراسانی و بلوچ و غیره بلکه بسیاری از هوشمندان آن سوی جیحون و کرانه‌های سند سهیم بوده‌اند.”

جدا از تمامی بحث و جدل‌هایی که بین مخالفان و موافقان این طرح در فضای عمومی مطرح شده استٰ، اکنون باید منتظر ماند و دید دولت روحانی و دو تشکلی که در آموزش وپرورش برای تدریس زبان مادری در مدارس شکل گرفته‌اند چه خواهند کرد و در برابر منتقدان چه برنامه‌ و تدبیری را به پیش خواهند برد.

Advertisements

تاگەکان: , , , , , ,

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s


%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: