کوردە رۆژهەڵاتییەکان و هێژمۆنی بارزانی / عەلی کەریمی

2017/07/13

 +  میژووی تێکەڵاویی سیاسی کوردانی رۆژهەڵات و عەشیرەی بارزانی بە شێوەیەکی بەرچاو و زۆرتر زانراو، دەگەڕێتەوە سەردمی کۆمەڵەی هیوا و دواتر کۆمەڵەی ژێکاف لە مەهاباد.

لە کەسمان شاراوە نییە لە سەدەی رابردوو و پێش شەڕی عالەمی دووهەم زۆربەی شۆڕش و جوڵانەوەکانی ئازادیخوازی کورد لە ژێر فەرمان و رابەری شیخ و ئاغا و دەرەبەگ و مەلادا بووە.

کۆمەڵەی هیوا بە هۆی باوەر نەبوونی بە هێزی شار و رۆشنبیر و نوخبەی خوێندەواری خۆی لە ساڵی ١٩٤٣ ویستی ئەم راپەرین و جولانەوەیەی لە ناوچەی بارزان سەری هەڵداوە بیقۆزێتەوە و ئیستفادەی سیاسی و نەتەوەیی لێبکا و بەرگی شۆڕشی کوردی و سەربەخۆیی کوردستانی لەبەر بکا و مەلا مستەفا بکاتە مواجیهەی ئامانجی حیزبی و سیاسی خۆی. ئەوان بە ناردنی کۆمەڵێک لە ئەفسەرانی خویندەوار و کارامەی جەیشی عێراق و پۆشتە بە بیری رزگاری کوردستان ویستیان ئیستغلالی رەوشی بارزان و بە کار هێنانی مستەفا بارزانی بکەن بۆ سەرهەڵدانی شۆڕشیکی کوردی. ئەوان لە خۆیان رانەدەدیت وەک پێشرەوە و نوخبەی وردەبورژوای ناوشار خۆ لە قەرەی رێبەریی جوڵانەوەی کوردیی بدەن، وەک ئەوەی عادەت وا هاتبوو رێبەریی ئی پیاوی دەسترۆیشتو و خاوەن دیوەخانە و ئەم کارە بە “دم رووت” ی شاری ناکرێت و وا باشترە مەلا مستەفا وەک سەرۆک بەکار بینن و خۆیان لە پشتەوەڕا داینامۆی هەموو رەوشەکە بن!

بە حوکمی نزیکی ژێکاف و هیوا ئەم سیاسەتە لە دواتر و لە ساڵی ٤٥ و ٤٦ ژێکافی لە رۆژهەڵاتی کوردستانیش گرتەوە.
Read the rest of this entry »

د. قاسملوو لە زمانی خۆیەوە چۆن باسی خۆی دەکات و ئاواتەکانی چین؟

2017/07/12

مەسەلەیەکی بنەڕەتی بۆ من لە ژیانم دا لابردنی ستەم بووە. بە لابردنی هەر چەشنە ستەمێک لە سەرەتای لاوەتیمەوە خەباتم کردووە.
ئەو تایبەتمەندیە بنەڕەتیەم ئاڵوگۆڕی بەسەر دا نەهاتووە. دیارە لە ژیان دا ئەزموونی زیاترم وەسەر یەک ناوە و بە گشتی واقع بین تر بووم.
ئەمن لە ژیان دا هەمیشە خۆشبین بووم و لە دژاوارترین هەلومەرجیش دا روحیەی خۆم پاراستووە.

لە کوردستان هەموو گۆڤار و رۆژنامە خاریجی و ئێرانیەکان دەخوێنمەوە. زۆر ئۆگری خوێندنەوەی رۆمان و کتێبە زانستیەکانم، بەڵام بۆخۆم شێعریشم زۆر پێ خۆشە، لە کوردستان شەوی شێعر پێک دەهێنن و من لەوێ شێعر دەخوێنمەوە. یەکێک لەو گرفتانەی لە ژیانی من دا هەیە، مەسەلەی شەهید بوونی هاوڕێیانی نیزیکمن. لە راستی دا ئەوە یەکێک لە گەورەترین ناراحەتیەکانە کە لە ژیانم دا هەیە. ئەمن ئەگەر بمتوانیبایە ئێستا بۆخۆم بڕیاڕ بدەم، پێم خۆش بوو خەریکی زانست بام و کارم لەسەر مەسەلە فەرهەنگی و ئەدەبیەکان کردبا. بەڵام ئێستا لە کوردستان دا ئەرکم لەسەر شانە و لە بەرانبەر خەڵکی کوردستان و ئێران هەست بە بەرپرسایەتی دەکەم.

ئەمن پێم خۆشە چەند ساڵی دیکە ئەگە لە دەستم بێ خەریکی نووسین و کاری زانستی بم. ئێستا نیزیکی ٤٠ ساڵە لە خەبات دا بەشدارم، پێم خۆشە ئەزموونەکانی خۆم بنووسمەوە. بەڵام هەرچۆنێک بێ، پێم خۆشە لە نێو خەڵک دابم. ئێستا خووم بەم هەلوومەرجە گرتووە، بەڵام دووری لە خەڵکی ئاسایی زۆر گرانە، و هیوادارم هەلوومەرجێک بێتە پێش کە وڵاتەکەمان ببێتە وڵاتێکی سەربەخۆ و ئارام بێتەوە، و لەو هەلومەرجەدا ئەمن لە یەکێک لە گوندەکانی کوردستان، کە ناوی خۆم لەو گوندە وەرگرتووە دانیشم و تا ماوم بخوێنمەوە و بنووسم.

چريک پير در تهران

2017/07/11
جلال طالباني براي دوران نقاهت به ايران آمد – شرق

درست در روزهايي که عراقي‌ها آزادي موصل پيش‌تر ازدست‌داده را مزه‌مزه مي‌کنند و در ديگر سو، کردهاي عراق براي برگزاري رفراندوم استقلال، ساعت شني شمارش معکوس به راه انداخته‌اند، چريک کُرد با تني خسته، تهران را براي دمي استراحت انتخاب کرده ‌است. جلال طالباني يا همان مام جلال کردها، روز گذشته وارد تهران شد؛ البته نه براي سفري رسمي با ملاقات‌هاي خشک ديپلماتيک. اقامت او در ايران که احتمالا يک هفته طول مي‌کشد، با هدف استراحت و اصطلاحا عوض‌کردن آب‌وهوا انجام شده است.  اقامتگاه مخصوصي در تهران به او اختصاص يافته اما به دليل شرايط جسمي‌اش ملاقات‌ها در همان اقامتگاه و به قصد عيادت انجام مي‌شود. ايران براي جلال طالباني سرزميني آشناست، از همدان تا کرج سابقه اقامت داشته ‌است. حالا هم قرار است اگر حالش خوب باشد، سري به مکان‌هايي که از آن خاطره دارد بزند.  Read the rest of this entry »

“زمان ناسنامەی نەتەوەیە” / ڕۆڵێ زمانی دایکی لە بردنە سەرەوەی ئاستی زانست و پەروەردە – ڕزگار بەھاری

2017/07/10

(ژمارە32 لە دەنگی کوردستان 21ی فوریەی2017)
زمانی دایکی یەک لە سەرەکی‌ترین ناسنامەکانی گەل و نەتەوەیەکە و ئەگەر ناسنامەی خۆی نەپارێزێت؛ لەناو گەلانی باڵادەست دەتوێتەوە و زەوتی دەبێت. خوێندن بە زمانی دایکی باشترین ڕۆڵی لە پاراستنی دەبێت و بەپێچەوانە خوێندن بە زمانی دووھەم و نەبوونی میدیا و چاپەمەنی بە زمانی دایکیی، ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت بە لاوازبوونی.

تا ساڵی 1952ی زایینی کاتێک خویندکارانی شاری داکا لەپێناو زمانی دایکی خۆپیشاندانیان کرد و دەیان کەسیان لەلایان پۆلیسی پاکستان کوژران، گرنگی ئەوتۆ بە زمانی دایکی نەئەدرا لێ پاش سەربەخۆیی بەنگلادش لە پاکستان بە پێتەختیی داکا و لەسەر داوای ئەو وڵاتە، یونسکۆ 21ی نۆڤەمبری ھەر ساڵێکی وەک ڕۆژی زمانی دایک دیاری کرد. پرسی زمان لە وڵاتانی ڕۆژاوا بە گشتیی دۆخی ھەستیاری تێپەڕاندووە و لەگەڵ ئەم ھاوکێشە جیھانیە ڕاھاتوون. ھەروسا لە چەندین وڵاتی کەنداو ھاوشێوەی ئەماراتی یەکگرتووی عەرەبی(کە وڵاتێکی پێشکەوتوو لەبواری تیجاریە)، خوێندنگای جیاواز بۆ زمانەکانی دیکەی وەک پاکستانی و ھێندی کراوەتەوە بەڵام لە وڵاتێکی مۆدێڕنی وەک تورکیا (کە ڕۆژلەدوای ڕۆژ لەلایان وڵاتان پەراوێز دەخرێت)؛ خۆی لە ئاستی ئوروپا دەبینێتەوە ھێشتا جەخت لە پەروەردە بە تاکە زمانی تورکی دەکاتەوە لەکاتێکدا لەو وڵاتە گەلانی وەک کورد و عەرەب و چەندین گەل بە زمانی دیکە بەسەر دەبەن. ئەگەر گەشتیارێک ڕوو لە تورکیا بکات کە وڵاتێکی گەشتیاریە دەبینێت ڕێنماییەکان و تابڵۆکانی سەر شەقام و کۆڵان و جادەکان تەنھا بە زمانی تورکی نوسراوە لەکاتێکدا دەبوا ھاوشێوەی وڵاتانی دراوسێ بەزمانێکی گشتگیر وێنەی ئینگلیزی لە پاڵ زمانی ئەو وڵاتە بنووسرایە. ئەم جیاوازیە بەرچاوڕوونیە بۆئەوەی کە زمانی دووھەم و سێھەم نابێتە ھەڕەشە لەسەر یەکپارچەیی وڵاتێک. Read the rest of this entry »

تێڕوانینێک له‌ رابردوو و داهاتووی ژێنۆسیدی گه‌لی کورد – ئەمیر حەسەنپوور

2017/07/10

زه‌بروزه‌نگ له‌ چه‌شنی شه‌ڕ، قڕان تێخستن، قه‌ڵاچۆکردن، کۆکوژیی، ژێنۆسید، و جینایه‌تی شه‌ڕیی له بیره‌وه‌ریی و بیری زۆربه‌ی گه‌لی کورد دا ماڵی کردووه‌. خانی، له‌ لێکدانه‌وه‌ی باری سیاسیی کوردستان له‌ ئاخری سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌دا، رایگه‌یاند که‌ به‌شی گه‌لی کورد له‌ شه‌ڕی به‌رده‌وامی نێوان ئێران و عوسمانیدا له‌خوێن گه‌وزانه‌ :
بفکر ژ عه‌ره‌ب حه‌تتا ڤه‌ گورجان کورمانجییه‌ بوویه‌ شوبهی بورجان
هه‌ر دوو طه‌ره‌فان قه‌بیلێ کورمانج بۆ تیری قه‌زا کرینه‌ ئامانج
گۆیا کو ل سه‌رحه‌دان کلیدن هه‌ر طائیفه‌ سه‌دده‌کی سه‌دیدن
ئه‌ڤ قولزوم رۆم و به‌حر تاجیک هندی کو بکه‌ن خرووج و ته‌حریک
کور‌مانج دبن ب خوون موله‌طه‌خ وان ژێک ڤه‌دکن مسالێ به‌رزه‌خ

ئه‌سکه‌نده‌ر به‌گی تورکمان، مێژوونووسی شا عه‌بباسی سه‌فه‌وی، که‌ هاوچه‌رخی خانی بوو و شاهیدی کۆکوژیی کوردی موکری و برادۆست بوو، پێی وا بوو که‌ کوشتاری کوردان به‌ ئه‌مری شاعه‌بباس به‌ حوکمی ته‌قدیر جێ به‌ جێ کرا. به‌ڵام خانی له‌ داڕژانی ئه‌و به‌سه‌رهاته‌دا هێزی ئاسمانی به‌دی نه‌ده‌کرد و پێی وابوو هێزی دنیاییی، که‌ هێزێکی بێگانه‌ یان ده‌ره‌کییه‌، ئه‌و چاره‌نووسه‌ی دابین کردووه‌. خانی پێی وابوو که‌ دوو زلده‌وڵه‌تی عوسمانی و ئێران کوردستانیان کردۆته‌ مسلخ. چاره‌ی ئه‌و چاره‌نووسه‌ش ئه‌وه‌بوو که‌ خانه‌ کورده‌کان یه‌ک بگرن و له‌ ژێر ئاڵای شاێێکی کورد گه‌لی کورد و کوردستان بپارێزن. له‌و لێکدانه‌وه‌ی خانی دا، ناکۆکی ده‌ره‌کی و ناوه‌کی تێکهاڵاون: دوژمن به‌ سه‌ر کورد دا زاڵه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ کورد بۆخۆی رێک ناکه‌وێ‌. Read the rest of this entry »

ساغکردنەوەی هەڵەیەکی باو لە ناو تۆڕەکۆمەڵایەتییەکاندا

2017/07/06

عکسی کە مدتھاست در فضای مجازی، تحت عنوان “صف مرگ” و “لبخند مرگ” دست بە دست می شود توسط عکاس ایرانی (خرمشھری) #جاسم_غضبانپور عکاسی شدە است. چند سال پیش آقای غضبانپور در گروھی مربوط بە عکاسی در فیس بوک راجع بە این عکس توضیح دادە بودند اما بعد از مدتھا، متاسفانە ھم نام عکاس را فراموش کردە بودم و ھم توضیحاتشان را جایی ثبت نکردە بودم. از چند روز پیش کە دوبارە این عکس را با ھمین عناوین و توضیحات جعلی (صف کودکان کرد عراقی در انتظار زندە بە گور شدن توسط رژیم بعث در جریان نسل کشی انفال) دیدم بار دیگر برای دوستانی در تلگرام و اینستاگرام توضیح دادم کە این عکس ربطی بە آن فاجعە ندارد و برای سندیت و دقت بیشتر در موضوع دوبارە پیگیر ماجرا شدم. از طریق یکی دو نفر از ھمکاران، برایم تجدید خاطر شد کە عکس از #جاسم_غضبانپور عکاس پیشکسوت جنگ است. با شمارەی موبایلشان تماس گرفتم و موضوع را با خودشان در میان گذاشتم. متعجب شدند کە باز ھم با وجود توضیحاتی کە قبلا در این بارە دادەاند این جعل و انحراف دوبارە صورت گرفتە است.
غضبانپور توضیح داد کە عکس مورد نظر مربوط بە سال ھای ٦٦ و ٦٧ است کە کردھای عراقی بە مرزھای ایران پناە آوردە بودند و این عکس، مربوط بە صف دریافت نان و خرما از سربازان ارتش ایران است.
وی افزود: گرچە این عکس، ارتباطی بە فاجعەی انفال ندارد و آن داستان صف مرگ برای زندە بە گور شدن، روایتی کاذب در مورد این عکس است اما من بە عنوان عکاس جنگ در مناطقی کە توسط رژیم بعث در کردستان عراق مورد نسل کشی قرار گرفتە بودند حضور داشتم و روستاھای زیادی را کە ویران و خالی از سکنە شدە بود را از نزدیک دیدەام و عکاسی کردەام.
این عکاس جنگ در ادامە گفت: حتی در یکی از سفرھا، با کاوە گلستان بودم و چندین فریم عکس از او در آن مناطق دارم کە ھنوز جایی منتشر نکردەام.
وی در پایان دربارەی عکس مربوط بە صف کودکان افزود: این عکس، یک فریم از مجموعەی دو حلقە فیلم ٣٦ پردەای از این کودکان است و بخاطر روشنگری شما، ھم آن عکس و ھم دو فریم دیگر را کە مکمل آن عکس است بە صورت فایل و کیفیت مطلوب و کادر و نور اصلی، برایتان ارسال می کنم کە بازنشر کنید.

#نیروان_رضایی Read the rest of this entry »

من پیاوی خۆمم! سەلاحەدین خەدیو

2017/07/05

دۆستێکی خۆشەویستم کە داخە کەم جوانەمەرگ بوو، ئەو نەقڵەی بۆ گێڕامەوە:
ــ کاک دوکتور فڵان دەرمانەت هەیە؟
– نا بەداخەوە مام حاجی!
– کوڕە بمدەیە من پیاوی دەوڵەتم! دەزانم تۆش وەک خۆم وای!
– حاجی من پیاوی کەس نیم، پیاوی خۆمم!
ـ جا چۆن دەبێ سەر بە هیچ کۆی نەبی؟!
ئەوەی سەرێ دمەتەقەی نەخۆشێک و دوکتورێک بوو لە شارێکی بچووکی کوردستان، بەڵام دەکرێ وەک سەردەقێک چاوی لێکرێ.
لە کۆمەڵگای ئێمەدا کەس بۆی نیە خۆی بێ یان پیاوی کەسێکە یان کوڕی پیاوێک و ئەندامی بنەماڵە یان عەشیرەت و تیرە و تایفەیەک. کۆمەڵگاش بریتی نیە لە کۆمەڵێک تاکی ئازاد و سەر بەخۆ، بەڵکوو لە چەندەها دوڕگەی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی پێک هاتووە، دوڕگە کۆمەڵایەتیەکان زیاتر لە کاستی فەرهەنگی دەچن تا چین و توێژی ئابووری; شارەیی، گوندیی، ئاغاوەت و عەشیرەت ئەو توێژانەن کە لە ژێر خۆری مودێرنیتەدا بریقەیان دێ، بەڵام کاکڵەکەیان هەر وەک جاران نەریتە. نەریتێک کە ڕەسانەیەتێکەی ئەتک کراوە و نە نەریتە و نە مۆدێڕن.
کەم وایە کەسێک لە هەر ئاستێک دا بێ بەبێ گەڕانەوە بۆ ڕەچەڵەک و بنەماڵە و زێدی بناسرێتەوە. ئەگەر بە هەڵکەوتیش یەکێک لەو جەغزە دەرچێ، یان دەبێ پیاوی دەوڵەت بێ یان سەر بە حیزب و گرووپ‌ و فڵان و فیسارێک. Read the rest of this entry »

ناسیونالیسم، ایدئولوژی، هویت- فرهاد امین پور

2017/07/05

نگاهی به نقد آقای خالد علیزاده بر سرمقاله‌ی «عبور از ناسیونالیسم ابتدایی»

نقد آقای خالد علیزاده تحت عنوان «ناسیۆنالیزمی سه‌ره‌تایی، چه‌مکێک بۆ سه‌رکۆنه‌کردنی قوربانی» در ارتباط با «سرمقاله»‌ی من در دومین شماره‌ی دوهفته‌نامه‌ی گه‌لاویژ یعنی «عبور از ناسیونالیسم ابتدایی» در ذات خود یک حرکت مثبت است که به گسترش مفاهمه یاری می‌رساند. مطمئناً چنین گفتگوهای صریحی می‌توانند به کاهش برخی شفاهی‌گویی‌های بی‌مایه که متأسفانه چون یک بیماری مهلکِ فرهنگی در کردستان، افراد زیادی را به خود مشغول ساخته، کمک کنند.
در ابتدا باید بگویم که نقد ایشان به لحاظ شکلی دارای مشکلاتی از جمله عدم انسجام ساختاری است و چون شخصیت و هویت هر متن برآمده از تأثیر متقابل فورم و محتوا بر یکدیگر است طبیعتاً این مشکلات به محتوای متن نیز سرایت نموده و آن را با گرفتاری‌های دیگری از جمله بحران استدلال منطقی مواجه نموده است. با این وجود خوشحالم که این نقد باعث شد به شکل مبسوط‌تری به آسیب‌شناسی ناسیونالیسم کردی و منظور خود از مفهوم ناسیونالیسم ابتدایی بپردازم.
1. در ابتدا از کسی چون آقای علیزاده که در نقد خود مدام از ضرورت علمی بودن و تعریف مفاهیم سخن می‌گویند این انتظار می‌رود که از تفاوت‌های مرسوم و پذیرفته‌شده‌ میان یک «مقاله‌ی علمی» یک «سرمقاله»‌ی مطبوعاتی و حتی یک یادداشت آگاهی داشته باشند. قطعاً اگر ایشان چنین اطلاعی داشتند بخش زیادی از نقد خود را به مواردی چون «ذکر نکردن منابع» و «عدم تعریف دقیق و علمی مفاهیم» که اساساً در ژانر سرمقاله‌ مرسوم نیست اختصاص نمی‌دادند یا در مورد آن به صورت درهم از نام‌هایی چون مقاله‌، سرمقاله و یادداشت استفاده نمی‌کردند. علاوه بر این بنده در سرمقاله‌ی یادشده هیچ فاکت یا نقل قول مستقیم و غیرمستقیمی از هیچ‌کس نیاورده‌ام تا ملزم به ذکر منبع و نام گوینده باشم. جهت اطلاع عرض می‌کنم که سرمقاله‌های مطبوعاتی، چون بیان کلی دیدگاه نشریات نسبت به مسایل مهم سیاسی و اجتماعی هستند حتی ملزم به نوشتن نام نویسنده نیز نمی‌باشند. Read the rest of this entry »

بەرەنگاری باری باو/ وەک وەفایەک بۆ د. ئەمیر حەسەنپور/ ئازاد حاجی ئاقایی

2017/07/02

ڕەنگە مێژووی ڕووناکبیری و ئەکادیمی وڵاتانی دیکە پڕ بێ لەو کەسانەی ژیانیان خاڵی پێک‌گەیشتنەوەی کردە و تیۆر-ە،بەڵام بوونی ئەم چەشنە کەسایەتیانە لەناو ئێمەدا دەگمەنەو ڕەنگە نموونەی ئەو کەسانە هەژماری قامکەکان تێپەڕ نەکات؛ بەڵام بە دڵنیاییەوە مێژووی ژیانی د.ئەمیر حەسەنپور خۆی شایەتحاڵی ئاوێتەبوونی کردە و تیۆر و یەکگرتنەوەی ئەو دوو چەمکە لەناو سەرێکی پڕسەودایە. دیسانیش ڕەنگە بۆ کەسانێکی وەک من کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان لەگەڵی نەبووبێ نووسین و ئاماژەپێدانی ئەم خاڵە گرینگەی کەسایەتی د.حەسەنپور چەشنە دڕدۆنگێەک لەناو خوێنەردا بەدیبێنێ؛ بەڵام مرۆڤدۆستی، تێکۆشان لەپێناو بەهاکانی مرۆڤایەتی، جیهانبینی و ڕەنگاڵەی کۆی بەرهەمەکانی، خۆی سەلمێنەری ئەم ڕاستیەیە.
یەکەمجار پێشەکیە ٢٥ لاپەڕییەکەی د.حەسەنپور لەسەر کتێبی ژیان و بەسەرهاتی عەبدولڕەحمان زەبیحی پردی پەیوەندی منی لەگەڵ د. حەسەنپور پێکهێنا و تا ساڵی ڕابردوو کە داوای کرد کتێبێکی بۆ بنێرم، من وەک قوتابیەک و ئەویش وەک مامۆستایەکی نموونەی هەرە بەرزی ئەخلاق و نەرم و نیانی، بەردەوام ئەو پەیوەندییە گەرم و گۆڕەی ڕاگرت و پاراست. بە پێچەوانەی چاوەڕوانی من، ئەو زیاتر لەوەی خۆم دەمویست بە ناردنی بابەت و ڕێنوێنی، پرسیار و پێشنیاری قووڵ و سەرڕاستکردنەوەی هەڵە میتۆدۆلۆژیەکانی کارەکانم یارمەتی ئەدام. سەرەڕای ئەوەی خۆی وەک ئاکادیمیسیەنێکی پێشەنگ و زمانناسێک پرسی زمان و ئایدۆلۆژیای لە پانتای ئەکادیمی کوردیەوە بە رۆژەڤ کردبوو، بەڵام بەپێی چاوکانیەکانی هزریی خۆی، وەک کەسێکی بەرپرسیار لەهەمبەر نا-یەکسانی و دادپەوەری، نەبوونی مافەکانی ژنان هیچ کاتێک نەکەوتە داوی میتۆدۆلوژیا باوەکانی رۆژ؛ تەنانەت ئەو میتۆدانەی لە سەر بنەمای مارکسیزمیش پەلیان هاویشتبوو؛ پێی وابوو میتۆدە نوێیەکان ناتوانن وەلامدەرەوەی پرسیارە قووڵ و سەرەکیانی کێشەکانی ئێمە بن:
«دیسکۆرس پێی له‌ سه‌ر عه‌رزی نییه‌، له‌ حه‌وادایه‌. دیسکۆرس ئانالیز له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌نالیزی ئیده‌ئۆلۆژی دا سه‌ری قوت کردۆتەوه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌نالیزی ئیده‌ئۆلۆژی حه‌ول ده‌دا ئیده‌ئۆلۆژی له‌ چین و گرووپی کۆمه‌ڵایه‌تی دا بدۆزێته‌وه‌، دیسکۆرس ئانالیز حه‌ول ده‌دا دیسکۆرس له‌ بنکه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی داببڕێ و سه‌ربه‌خۆی بکا. جا بۆیه‌ ده‌ڵێم، دیسکۆرس ئانالیز هه‌ر هه‌نگاوێکی پێ هه‌‌ڵده‌گێرێ و دوایه‌ تێدا ده‌مێنێ»
زۆرجار کە قسەوباسەکانمان دەهاتە سەر فۆرماسیۆنی مێژوویی لای خۆمان و شرۆڤەی گۆڕان و وەرچەرخانە مێژوویی-سیاسیەکان؛ بە پرسیاری بنەڕەتی پێشگریمانەکانی منی هەڵدەوەشاندەوە.

Read the rest of this entry »

تێرۆریزم لە روانگەی جیاوازەوه‌/ د. عەبدوڵڕەحمان قاسملوو

2017/06/30

تێرۆریزم، هێرش بۆ سەر ژیانی مرۆڤ و ئازادیی خەڵکی بێ تاوانە کە لە شەری نێوان تێرۆریزم و دژبەرەکانیاندا بەشدار نین. لە وڵاتانی رۆژئاواییدا تەقاندنەوە یان دانانی بۆمب لە شوێنە گشتییەکان، بارمتەگرتنی خەڵک و ڕفاندنی فرۆکە ، بە کردەوەیەکی دزێوی تێرۆر ناودەبردرێن . هەرچەندە ڕواڵەتەکانی دیکەی ئەم دیاردەیە لەوانە زیاترن و دەزگا ڕاگەیاندنە گشتییەکانی رۆژئاوایی ناویان نابەن و خۆی لێدەبوێرن.
ڕێگا بدەن لەو باسەدا چەند پرسارێک بکەین.
تێرۆریست کێیە؟ دەوڵەتێک کە بەناوی پاراستنی ئەمنیەتی نەتەوەیی، خەڵکەکەی پەرێشان دەکا تێرۆریستە؟ ئاخۆ ئەم دیاردەیە تەنیا گرفتی وڵاتانی جیهانی سیهەمە کە دێکتاتۆرەکان بەسەریاندا حاکمن؟ ئایا ئەمە تەنیا تایبەت بە وڵاتی جیهانی سێهەمە؟ ئایا وشەی ” تێرۆریست” بۆ دژبەرێکی سیاسی دەبێ کە کردەوەیەکی تێروریستی دژی دەوڵەت دەکا کە ئازادییە مەدەنییە دەستەبەرکراوەکانی قانوونی بنەرەتی پێشێل دەکا؟
ئەی لەمەڕ بزوتنەوەی ئازادیی نەتەوەیی کە بە ناوی ئازادی و سەربەخۆیی ، تێرۆریزم هەڵدەبژێری چی دەگوترێ؟
ئەی ئەو وڵاتەی کە وڵاتێکی دیکە داگیر دەکا و بە زەبری تێرۆر، قانوونەکانی خۆی بەسەر خەڵکەکەدا دەسەپێنی؟
ئەی خەڵکێک لەگەڵ ترس و تۆقاندندا بەروەروو دەبن لەبەر ئەوەی کە دژی ڕاسیزم و گوشاری گرووپە قانونی و ناقانوونییەکان خەبات دەکەن؟
ئەو گروپانە کەسانێکن کە بە دوای مەبەستی خۆیانەوەن کە خوازیاری گۆرینی سیاسەت، ئازادیی جینایەتکاران و ئەستاندنی پووڵی زۆرەملین.
بەراستی کێ تێرۆریستە؟
ئایا رەشەکانی ئافریقای باشوور کە دژی هەڵاواردنی رەگەزیی” ئاپاراتاید” لە وڵاتەکەی خۆیاندا خەبات دەکەن تێرۆریستن ؟ یان رێژیمی سپییەکان کە جیاوازی رەگەزی دادەسەپێنن؟ Read the rest of this entry »

نقد از درون و بایدها و نبایدهای تحلیل همەپرسی باشور – جلال حسینی

2017/06/30

به بهانەی مقالەی “کردایتی با ذهنیت قبیلەای” دکتر صلاح‌الدین خدیو

چنان که از قرائن پیداست موضوع رفراندم باشور بسی فربەتر و فراخ‌تر از آن است که موافقان و مخالفان آن به ذکر اشاراتی گذرا دربارەی آن بپردازند و بگذرند. حق هم همین است. برخی از موضوعات، حضور اشخاص درگیر را، جدی‌تر، پروپیمان‌تر و آمادەتر طلب می‌کنند. اگر موضوعات خرد، بنابە سرشت خرد بودنشان تنها توان استحصال بخش‌های کوچکی از دانستەهایآدمی را داشتە باشند، از آن‌سوی پرداختن به موضوعات کلان‌تر، در مقیاس بسیار بیشتری به استخراج لایەهای پنهان گرایشات و دانستەهای او و هم‌چنین به برساختن لایەهای تازەای از هویت او می‌انجامد. صورت‌بندی یک موضع دقیق و روشن دربارەی موضوعی مانند رفراندم باشور تنها به همین موضوع محدود نمی‌ماند. آدمی باید تلکیف خود را دربارەی بسیاری از موضوعات دیگر روشن‌ کردە باشد تا نوبت به این موضوع هم برسد و من خرسندم از این‌که گفتگو دربارەی این مطلب، به شفاف شدن بسیاری از موضوع‌های دیگر و موضع‌های دیگر از هر دو سو می‌انجامد.
ظاهرا نقد من از یادداشت دکتر خدیو، این دوست گرامی را چنان برآشفته که باعث شدە است وی در جوابیەای بسیار عتاب‌آلود و با لحنی خشمگین صاحب این قلم را مورد خطاب قرار دهد و او را بەواسطەی بوالفضولی‌هایش مورد مٶاخذه و شماتت شدید قرار دهد.
لحن خشمگین خدیو در مقالەی “کردایتی با ذهنیت قبیلەای” از اصطلاحات خلق‌الساعەای مانند “ملی‌گرایی روش‌شناختی” عیان است و هم‌چنین از اصطلاحاتی که از فرط عصبانیت و شتاب در نوشتن جوابیەای “دندان ‌شکن”، طعن‌آلود بەکار گرفتە شدەاند؛ مثلا اصطلاحی مانند خرقەپوش که ظاهرا دوست ما خواستە تا با تکرار در نسبت دادن آن به من، طعنی مکرر درپنهان شدن هویت صاحب این قلم زدە باشد.کسانی که در حدی متوسط با زبان فارسی آشنا هستند می‌دانند که پوشیدن خرقە سیمای کسی را نمی‌پوشاند. خرقە، عبا و جبەای بود که صوفیان بە تن می‌کردند و اتفاقا به این علت هم بە تن می‌کردند که هویت صوفیانەشان را آشکارتر نشان دهند و نهایتا خرقە، خلعتی بود که یک پیر طریقت برای نشان دادن انتقال اقتدار معنوی قوم، به سالکی می‌بخشید که “واصل” شده بود. Read the rest of this entry »

خوانش کردی از امر تراژیک بمباران شیمیایی سردشت از منظر فلسفه سیاسی – ر- حاجی‌زاده

2017/06/30

رخداد تراژیک بمباران شیمیایی مردم مدنی سردشت جزئی از فجایع کشتار جمعی کردها و ژنوساید یک ملت به‌ شمار می‌رود که لازم است به شیوه ای فراگیر و علمی بررسی و درباره آن تأمل گردد. توجه به این فاجعه انسانی غالباً از دیدگاه دولتی (جنگ ایران‌-عراق، رانت و امتیازات، مراسم دولتی) ادبی‌-هنری (شب شعر، خاطره گویی، رتوریک، احساس و عاطفه‌گرایی) به گونه‌ای ناتمام و سنتی بوده است و در سال 1386 بود که برای نخستین بار در دانشگاه اصفهان اولین همایش علمی با هدفِ گذار از رویکردهای دولتی و احساسی به رویکرد علمی، با عنوان واکاوی علمی ابعاد فاجعه بمباران شیمیایی سردشت، حلبجه و انفال، برگزار گردید و پس از آن، غالب همایش‌ها در سالگرد این فاجعه به این امر توجه کرده‌اند. در سال 1395 نیز در یک همایش و نشست علمی، ضرورت خوانش فلسفی به منظور ارتقا و غنای رویکردهای دیگر مطرح شد. تا آنجا که به مسئله بمباران شیمیایی سردشت و دیگر فجایع در سرزمین کردستان برمی‌گردد، این رخداد تراژیک به‌عنوان یک مسئله کردی طرح و بسط پیدا نکرده است و همواره از منظر ذهن دیگری قرائت گردیده است. به یک اعتبار، در وضعیت پسافاجعه، امر تراژیک بمباران شیمیایی سردشت موضوعی است برای اندیشیدن و تأمل از منظر ذهن کردی و بخشی از بحران کردی به‌شمار می‌رود. درست به‌همین دلیل خوانش کردی از این فاجعه ضروری می‌نماید.
تحلیل فلسفی و بررسی معرفتی امر تراژیک بمباران شیمیایی سردشت از منظر ذهن کردی، به‌نوعی اندیشیدن و تأمل در باب آن همچون یک مسئله کردی است و سردشت به‌عنوان جزئی از کردستان و زیست‌جهان کردی مطرح است و درست از این نظر یک پدیده فراگیر، جهانی و انسانی نیز به‌شمار می‌رود. خوانش درست و بهتر از این پدیده با پروبلماتیک و بحران کردی نیز نسبت دارد. درستی و حقیقت این موضوع به ماهیت این بحران و پرسش‌های آن برمی‌گردد. از آنجایی که در دوران معاصر هنوز پرسش اساسی و بنیادی در باب مسئله و بحران کرد طرح و صورت‌بندی نشده‌است، بنابراین بررسی و ایضاح این رخداد تراژیک و ربط آن با دیگر فجایع با مشکل روبه‌روست. بمباران شیمیایی سردشت، حلبجه، انفال، شنگال، روژاوا و جوامع کردی، صورت‌های متفاوت فاجعه از یک دال مرکزی و مسئله واحد هستند که به بحران معرفتی کرد و نحوه مواجهه ذهن کردی با دانش و نظام دانایی جهان مدرن اشاره دارند. به هر روی، در این یادداشت تلاش می‌شود به‌طور مجمل این موضوع طرح گردد. بر اساس ایدۀ کشف ذهن کردی می‌توان مسئله بمباران شیمیایی سردشت را در چارچوب این بحران شناسایی و تحلیل کرده و نسبت آن را با مدرنیته و پست‌مدرنیته به بحث گذاشت. به این معنا که همزمان با واسازی مبادی و کلان‌روایت‌های دیگری (به‌ویژه کلان دیگری) و اضمحلال ساختار انتولوژیک و معرفتی آن در ذهن کردی، می توان نسبت به بازسازی جایگاه دیگری و تأمل پیرامون مبادی و ماهیت بحران کردی اقدام کرد. بنابراین، ذهن کردی در واقع «بازواسازی» (re-deconstruction) می‌گردد. Read the rest of this entry »

چیرۆکی یوسف محەمەد، لە پاسەوانییەوە بۆ سەرۆکی پەرلەمان

2017/06/29

چیرۆکی یوسف محەمەد، لە پاسەوانییەوە بۆ سەرۆکی پەرلەمان

ڕۆژێك له‌گه‌ڵ یوسف محه‌مه‌د

سازكردنی سه‌ركه‌وت شه‌مسه‌دین – سلێمانی

تێبینی: ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌ له‌ مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ سازكراوه‌، به‌رێكکه‌وتنم له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی په‌رله‌مان بریارماندا تا نیسانی ٢٠١٧ بڵاونه‌كرێته‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی كاریگه‌ری له‌سه‌ر دانوستانه‌كان نه‌بێت، وه‌ دواتریش به‌ ته‌له‌فۆن و گۆڕینه‌وه‌ی نامه‌ كه‌موكوڕیه‌كان له‌ڕووی زانیارییه‌وه‌ چاره‌سه‌ركراوه‌.

له‌ناو كێبڕكێ خوێناویه‌كانى پر له‌ ڕقی تۆڵەسەندن و ملشكاندن و هه‌وڵی خۆده‌وڵه‌مه‌ندكردنی زۆرێک لەخه‌باتگێڕه‌كانی دوێنێ و بڕیار به‌ده‌ستانی ئیمرۆ، گه‌نجێكی كه‌م ئه‌زموون بەوجۆرە سیاسیەتە  له‌ حوكمرانی و گۆشكراو به‌ ئه‌كادیمیا، گه‌یشته‌ لوتكه‌ی یه‌كێك له‌ سێ ده‌سه‌ڵاته‌ شه‌رعیه‌كه‌ى دونیاى دیموكراسى. ئه‌و نه‌ ڕابردووی شاخی هه‌بوو، نه‌ كوری بنه‌ماڵه‌ بڕیاربه‌ده‌سته‌كان بوو، له‌ هه‌مانكات نازناوی هیچ هۆز و خێلێكی هه‌ڵنه‌گرتووه‌، به‌ڵكو بەرەنجەشنان و ماندوبونی خۆی پێی گەیشتوە، (یوسف محەمەد سادق)‌،‌  سەرۆکی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان، جیاواز لە هاوڕێ و هاوخەباتە مەدەنیەکانی سیاسه‌تی کرد و سەرۆک پەرلەمانێکی جیاوازبوو بەراورد بە سەرۆکەکانی پێش خۆی.

یه‌كه‌م سه‌رۆكى پارله‌مانی هه‌رێمى كوردستانى عێراقه‌ ‌ڕابردووی شاخی نه‌بوبێت و له‌ڕووی زانستییه‌وه‌ سیاسه‌ت و یاسای خوێندوه‌، ئه‌و گه‌نجترین سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان و یەکێک لە سەرۆک پەرلەمانە گەنجەکانی دونیایە، ئه‌گه‌ر پێشتر نووسه‌ران و میدیای ئه‌هلی به‌ نووسین و ڕه‌خنه‌كانیان دیموكراسی كوردییان خستبێته‌ ژێر پرسیار، ‌ یوسف محەمەد، كه‌ كه‌متر له‌ ساڵ و نیوێك لەپەرلەمان مایەوە، بەڵام كۆتایی به‌و دیبه‌ته‌ هێنا و خۆی بوو به‌ باشترین به‌ڵگه‌ كه‌ ئه‌زموونی حوكمرانی كوردی تا كوێ باوەڕی به‌ ململانێی دیموكراسی هه‌یه‌؟ ئەو لەوماوە زیاتر قبوڵنەکرا لە پەرلەمان بێت، به‌وپێیه‌ى له‌به‌ر هه‌ڵوێسته‌ بوێره‌كانى به‌ زه‌بری هێز له‌ ١٢ ئۆكتۆبه‌ری ٢٠١٥ه‌وه‌، كۆتایی به‌ده‌سه‌ڵاتى هێنرا له‌ (هه‌ولێر)ى پایته‌ختى هەرێمی كوردستان. Read the rest of this entry »

امیرحسن‌پور؛ از زبان شناسی تا کنکاش در تاریخ و سیاست

2017/06/29

بهنام امینی و سردار سعدی
تحلیلگر سیاسی

امیر حسن پور استاد بازنشسته دانشگاه تورنتوی کانادا و فعال سیاسی چپ در صبحگاه شنبه سوم تیرماه ۱۳۹۶ شمسی پس از جدالی چندساله با سرطان در بیمارستانی در شهر تورنتو چشم از جهان فروبست.

امیر حسن پور در تابستان سال ۱۳۲۲ در مهاباد چشم به جهان گشود. پس از گذراندن سالهای ابتدایی زندگی در زادگاهش، برای تحصیلات تکمیلی و عالیه به تهران رفت و در طول دهه چهل ابتدا به دبیرستان دارالفنون رفت و سپس به ترتیب لیسانس ادبیات انگلیسی و فوق لیسانس خود را در رشته زبان شناسی از دانشگاه تهران دریافت کرد. یک سال در دانشسرای تربیت معلم تحصیل کرد و به مدت دو سال در دبیرستانهای مهاباد تدریس کرد.

در ابتدای دهه پنجاه شمسی در مقطع دکترای زبان شناسی دانشگاه تهران مشغول تحصیل شد اما چندی نگذشت که به آمریکا رفت و در دانشگاه ایلینوی آمریکا در رشته ارتباطات مشغول به تحصیل شد. در آمریکا از فعالان کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از کشور بود و با وقوع انقلاب ۵۷ تحصیلات خود را نیمه کاره رها کرد و به ایران بازگشت و به عنوان عضوی از “اتحادیه کمونیست ها” در کردستان ایران به فعالیت سیاسی پرداخت. با گسترش دامنه فشار و سرکوب سیاسی در سالهای ابتدایی دهه شصت در ایران و به طور مشخص کردستان به ناچار از ایران گریخت و به همراه همسر و فرزندش به آمریکا رفت. Read the rest of this entry »

ڕووحی تورکی لە جەستەی کوردی کوردئایدلدا!؟ بەشی کۆتایی/ برایم فەڕشی

2017/06/29

“پێناسەی تازەی عێراقی کە لە دهۆک بڵاوکراوەتەوە یەک وشەی کوردی تێدانییە! گەلێک مامۆستا لە فێرگەکان وەرەقەی ئیمتیحان دەفرۆشن، یان کارێکی وا دەکەن شاگردەکانیان لە دەرەوەی مەدرەسە، دەرسی خسوسی لای خۆیان وەرگرن! فرۆشتنی دیپلۆم، بەکەلۆری، دوکتورا بازاڕی گەرمە! دوکتورەکان لە جیاتی کاری پزیشکی خەریکی تیجارەتن!! … لەو وڵاتە لە شارە گەورەکان کتێب خوێندنەوە باوی نەماوە، بەڵام ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوە زیادی کردووە. نووسەر و ڕۆژنامەنووس و ڕەخنەگر کراونەتە مووچەخۆری حزب و حکوومەت! لەش فرۆشی و خوشگوزەرانی و بازاڕی سێکس لە گەشەسەندندایە!… نەخۆشخانە بە پێی پێویست نییە!… ژێربینای ئابووری(کشت وکاڵ) تێکقرماوە و ژێربینای سەنعەتی لە گۆڕێدانییە،  ئەوەی بڕەوی هەیە تیجارەتی پڕڵە گەندەڵی بازاڕ و بیناسازییە کە بە میلیارد پارەی تێدادەگەڕێ، کە وڵاتانی دەوروبەر و وڵاتانی دوور سوودی گەورەی لێدەبینن…!”

(ئەمە کورتەی قسەی  چەند کەسە لە لە پیشانگای کتێبی فرانکفۆرت لە ئۆکتۆبری ساڵی ٢٠١٢)

ساڵی ٢٠٠٥ لە کۆبوونەوەیەکی تایبەت لە سولەیمانی لە نەوشیروان مستەفام پرسی،- چ دەکەن بۆ ئەو کەس و شەریکانە کە گەرەکیان بێ لە کوردستان سەرمایەکەیان وەکار بخەن؟

گوتی “هاسانکاریان بۆ دەکەین و پێنجساڵ باجیان لێ داوا ناکەین.”

ئەم تێگەیشتنە کاکلی سەرەکی تێڕوانینی بەرپرسانی باشووری کوردستان لە سیاسەت دەردەخات. ئەوان سازان لە گەڵ دەرەوەیان لا گرنگتر بووە، هەتا ناوخۆی وڵات و خەڵک. کەسیش لێیان ڕاست نەبووە بپرسێ “بۆچی دەبێ پیشەکار و خاوەنکاری کورد باج بدەن و بیانییەکان ببخشرێن؟” ئەم تێگەیشتنە سەرچاوەی وێرانی ئابووری و فەرهەنگ و هونەر و کەسایەتی کوردستان بووە و تێگەیشتنی تاکە کەس و حزب و لایەنێک نییە و تێگەیشتنی حزب و حکوومەت و بەرپرسانە!

Read the rest of this entry »