لە پاپ ئایدل هەتا کورد ئایدل! برایم فەڕشی – بەشی ١

2017/05/28

وشەی”Idol” بە مانا گشتییەکەی بەو کەسانە دەگوترێ کە وێنەیەکی دوور لە چاوەڕوانی لە خۆیان دەنوێنن. هەر بەو مانایە، مامەڵە لە گەڵ ئەو کەسانە دەکرێ کە لە بەرنامەی “سوپر ستار” و موزیک ئایدل دەردەکەون. نوواندنی ئەم وێنە لە خۆ، یانی تێپەڕبوون لە سنووری تواناکانی ژیانی ئاسایی. پێوانی ئەم ڕێگایە و بڕینی ئەم پرۆسەیە، تەنیا بەوە نابڕێتەوە چەند کەسی ژووریی وهەزاران بینەر ڕازی بکرێن! ئەو کەسانە تا ئەو ئاستە دەبێ هەڵکێشێندرێن کە شیاوی دەرکەوتن لە بەرنامەیەک بن کە خەرجی میلیۆنی تێدا دەکرێ! هەر ئەمە گرفت بۆ بەشداربووان ساز دەکات. ئاسایی بوونەوەی ژیان دوای تێپەڕبوونی ئەم پرۆسەیە، گرفتی نوێ بۆ کەسەکان دەخوڵقینێ!

کوردئایدل تازە بە تازە وەک دیاردەیەکی نوێ گەیشتۆتە باشوور و بە وتەی دەستەی ژووری و مێدیای کوردسات بە پانتای هەرچوارپارچەی کوردستان و گۆی زەوی، سەرنجی بینەرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە و بۆتە مایەی شادی خەڵکانێک و مایەی هیوای کۆمەڵێک کەنیشک و کوڕی کورد، کە پێیانوایە دەرفەتێک بۆ جێبەجێکردنی خەون و خەیاڵەکانیان ڕەخساوە. مەبەستی سەرەکی ئەم نووسراوەیە کە لە چەند بەش پێک هاتووە، دەرخستنی ڕاستییەکانی ئەو شەپۆلەیە لە ژێر ناوی پاپ ئایدل کە لە سەرەتای ئەم سەدەیەوە، دەستی پێکردووە.

سەردەمی زێرینی بازاڕی موسیقا بە هاتنی ئینترنێت، تووشی قەیران بوو. یەک بە دوای یەک دام و دەزگا و شیرکەتەکانی موسیقا داخران، بۆ وێنە مەزنترین شوێنی فرۆشی سەفحەی گرامافۆن و سی دی جیهان، کە لە بینایەکی چوارنهۆم پێکهاتبوو و زیاتر لە میلیۆن سی دی و سەفحەی لە خۆ گرتبوو لە شاری کۆڵن، لە ماوەی چەند ساڵدا نەما. دەیان ئاژانس و ستۆدیۆ یان دەرگایان داخرا، یان ڕێگەیەکی تری بەرهەمهێنانیان گرتە بەر! ئەم سەردەمە لە کوردستانیش بازاڕی موسیقای پێکهێنا. گۆرانی و موسیقای کوردی لە ڕێگای ڕادیۆ، سەفحەی گرامافۆن، زەبتی سەوت(بەکرەیی) بە پانتایی هەموو کوردستان دەبیسترا و دەیان گۆرانبێژ کە بە دەگمەن کارەکەیان بە پیشە دەزاندرا و تەنیا لە گوند و ناوچەکەی خۆیان دەناسران، لە ناکاو دەنگیان سنوورەکانی بڕی و بووە هۆی مانەوەی بەشێکی ڕەنگین لە مێلۆدی و کەلام و شێوەکانی موسیقا، کە لە ٢٤ سەعات بەرنامەی کوردئایدل، بە خەستی ڕەنگی دایەوە!

Read the rest of this entry »

ره‌وتی مووسیقای کوردی، له نه‌ریته‌وه بۆ پاپ/ د.مه‌سعوود بینه‌نده

2017/05/28

ئه‌وڕۆکه شانۆیه‌کی‌هاوبه‌ش له‌سه‌ر ته‌واوی په‌رده‌کانی ژیانی هه‌رڕۆژه خه‌ریکه نومایش ده‌کرێت؛ شانۆیه‌ک که ره‌وایه‌تی ژیانی به‌وێنه‌کراوی ئێمه ده‌گێڕێته‌وه و به‌شێوه‌یه‌کی پاته‌کراو و به‌رده‌وام هه‌ست و چێژی که‌سه‌کان له فه‌زای نیشانه و نوێنراوه‌کاندا ده‌ورووژێنێت. له گه‌ردوونه‌ی ئه‌م نومایشه بێ‌بڕانه‌وه‌دا، ره‌وتێکی فه‌رهه‌نگی-سیاسی له ئارادایه که له رێگای راگوێزگردنی واتا و هه‌ڵسووڕانی نیشانه و کۆده‌کانه‌وه، شوناسی به‌رده‌نگه‌کان له فۆرمی‌به‌رخۆرکاردا(consumer) به‌رهه‌م ده‌هێنێته‌وه و سووژه‌ی‌هاوبه‌سته‌ی گوتاری نومایش(discourse of spectator) پێکده‌هێنێت. ئه‌م ره‌وته فه‌رهه‌نگی-سیاسییه که پشت‌به‌ست به ده‌سه‌ڵات و له رێگای زمانه‌وه،‌هاوکات واتای‌هاوبه‌ش(فه‌رهه‌نگ) ده‌خوڵقێنێت و بڵاوی ده‌کاته‌وه؛ سیسته‌می‌نواندنه‌وه‌(representation system)یه. سیسته‌می‌نواندنه‌وه وه‌کوو جومگه‌ی سه‌ره‌کیی ته‌واوی لایه‌نه‌کانی گه‌ردوونه‌ی نومایش و چه‌رخی فه‌رهه‌نگ کردار ده‌نوێنێت و له پرۆسه‌ی به‌رسازدانی شوناس، جیاوازی، به‌رهه‌مهێنان، مه‌سره‌ف، و هه‌روه‌ها واتابه‌خشین و رێکخستنی کرداری کۆمه‌ڵایه‌تیدا ده‌وری سه‌ره‌کی ده‌گێڕێت.(هاڵ، ۹۱، ل۲۰)

ره‌نگه یه‌که‌م هه‌وڵی سیاسه‌تی نواندنه‌وه سه‌باره‌ت به مووسیقای کوردی بۆ سه‌رده‌مێک بگه‌ڕێته‌وه که “ئه‌ویدی”یه رۆژئاواییه‌کان بۆ لێکۆڵینه‌وه و تۆمارکردنی موسیقای فۆلکلۆری کوردی، پێیان گه‌یشته ناوچه‌کانی کوردستان و یه‌که‌م پێناسه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنیان له‌و بواره‌وه هێنایه ئاراوه: «مووسیقای کوردی به‌ هۆی میلۆدییه سرووشتییه‌کانی، مه‌ودای‌هاوچه‌شنی مینۆر، ریتمی‌توند و چالاک و ئاوازخوێندنی زۆر جوان، دۆخێکی تایبه‌تی خوڵقاندووه که به‌شێوه‌یه‌کی سه‌رسووڕهێنه‌ر لێوانلێوه له جووڵه و په‌ژاره و ده‌رد. هه‌ر به‌پێی ئه‌م لایه‌نه تایبه‌ته‌یه که سه‌رنجی گه‌شتیارانی به‌ره‌و لای خۆی راکێشاوه. به‌پێی وته‌کانی “بۆیس”، گه‌شتیارێک که له سه‌ده‌ی ۱۹دا سه‌ردانی کوردستانی کردووه، «ئاهه‌نگه کوردییه‌کان به به‌رزی[تیژ] و نزمی[گڕ] تاڕاده‌یه‌ک رێکوپێک و ژه‌ندنێکی ته‌واو خه‌مین، دیاری ده‌کرێت. نابێ ئاوه‌ها تێبگه‌ین که ئه‌م چه‌شنه هه‌ست و سۆزه که به‌دیهێنه‌ری ئه‌م ئاهه‌نگانه‌یه، تایبه‌تی عه‌شیره‌تێکه که ته‌نیا له رێگای راوڕووت و توندووتیژییه‌وه ده‌یانناسین!»(تاتسۆمۆ، ماڵپه‌ڕی گزنگ) Read the rest of this entry »

ڕووتم کەوە، ڕووت و قووت

2017/05/27

پێشکەش بە ڕوحی ژنانی خۆڕاگری وڵاتی ئاو و ئاگر “کوردستان”

ڕووتم کەوە ڕووت و قووت، با بمبینن، تێر تەماشام کەن لە پێش چاوی هەموو جیهان
لە پێش چاوی حیزی هەموو رۆژنامەکانی جیهان ڕووتم کەوە
لەبەر دەمی هەواڵنێرەکانی کەڕی نەبیستوو جلم لەبەر داماڵە
لە پێش چاوی هەموو تاوێرە بەرزەکانی شوشەبەند ئاوێنە بەند، جەستەی ڕووتم ڕاخە بەرچاو، تا سەد جار نا هەزار جار نا بە ملیۆنان دووپات بێتەوە
تیتۆلی قوماشی سەر لەشم نەهێڵە، لەبەردەمی ئەو مایکرۆفۆنانەی دەنگی ڕووتی بێدادی ناگوێزنەوە و قووتی دەدەن
هەر لێرە، هەر لێرە لەسەر شەقام ساماڵم کە، با وەک چرای سووری سەر چوارڕێیان شۆفێری هەموو ماشێنەکان چاویان ببڕنە من
لەبەر چاوی ئەو کامێڕا حیز و چاو چنۆکانەی پەردەی حەیا دەدڕێنن و تاوان نابینن، شەرمت نەبێ خۆ تۆ منت هەر ڕووت دەبینی من شەرمم لە جەستەم نەمانە زۆر لەمێژە ڕووتم
هەموو شتێکت داماڵیوە جلم نەبێ، شیتالی کەن بەرگی لەشم
با شەقام و کۆڵان و باخچە و مەیدان بیبینن
با شۆفێر و کارگەر و کاسبکار و دەوڵەمەند و هەژار سەیری کەن
با سەرۆک و وەزیر و گزیر و پاسکەرەکانیشتان بیبینن
بانگیان بکەن، هەر هەموو ئەوانەی کە نەیاندیوە
با سەرباز و ئەفسەر و خائین لێی بڕوانن
ڕووتم کەوە با بمناسن Read the rest of this entry »

کردهای ایران و انتخابات ریاست‌جمهوری؛ از ۱۳۵۸ تاکنون – هێمن سەیدی

2017/05/17

اولین انتخابات ریاست جمهوری در ایران در بهمن ۱۳۵۸ با تحریم احزاب اصلی کرد مواجه شد. در حالی که تنها چند ماه از پایان جنگی تمام عیار در کردستان می‌گذشت، فضای سیاسی ظاهرا آرام شده بود و قول مذاکره با کردها جای فتوای جهاد تابستان آیت‌الله خمینی را پس از سه ماه جنگ گرفته بود. به همین دلیل حزب دمکرات کردستان که اصلی‌ترین حزب کردستان بود در کنگره چهارم خود که در اوایل بهمن در مهاباد برگزار شد پیام مثبتی به تهران فرستاد که بعدا در کردستان به «سازش‌کاری» لقب گرفت. اما این موضع نرم باعث نشد که هیچ‌کدام از کاندیداهای ریاست جمهوری پرداختن به مساله کردها را در برنامه انتخاباتی خود قرار دهند. تنها کاندیدایی که اشاره‌ای به «خودمختاری» کردها کرده بود مسعود رجوی بود که او هم رد صلاحیت شد. همه این مسائل باعث شد که هر دو حزب اصلی آن زمان در کردستان، یعنی کومله و دمکرات و همچنین رئیس هیات نمایندگی خلق کرد، شیخ عزالدین حسینی، علیه انتخابات موضع بگیرند و اکثریت شهروندان کرد انتخابات را تحریم کنند: به عنوان نمونه، کمتر از ١٣درصد مشارکت در استان کردستان.

هنوز رئیس‌جمهوری منتخب یعنی بنی‌صدر کارش را آغاز نکرده بود که جنگ کردستان دوباره درگرفت و با شکست مذاکرات «هیات نمایندگی خلق کرد» با نمایندگان دولت، به مدت بیش از ١٠ سال فضای کردستان کاملا جنگی و امنیتی شد و دیگر مشارکت یا عدم مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری در این منطقه اهمیتی سیاسی نداشت، نه برای دولت، نه برای مردم و احزاب. به همین دلیل در انتخابات دوم تا پنجم ریاست ‌جمهوری (رجایی، خامنه‌ای دو دوره و رفسنجانی دور اول) رفتار سیاسی انتخابات در کردستان واجد اهمیت ارزیابی نیست چرا که در فضایی جنگی برگزار شده بود. اما دور دوم انتخاب رفسنجانی در ١٣٧٢ در کردستان جنجالی شد. در اقدامی نمادین، اکثریت مردم کردستان به رقیب رفسنجانی یعنی احمد توکلی رای دادند. با وصف آنکه رفسنجانی با اکثریت مطلق در همان دور اول با ١٠ میلیون رای در برابر ٤ میلیون رای توکلی به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد اما در بسیاری از استان‌های کردنشین آرای او کمتر از توکلی بود. مثلا در سنندج توکلی از ٣٨٢ هزار رای توانسته بود ٢١١ هزار رای بیاورد که معادل بیش از ۵۵ درصد آرا بود. میزان مشارکت در کردستان نیز از سایر مناطق ایران بیشتر شد. در حالی که میانگین مشارکت در سراسر ایران ۵۰ درصد بود این میزان در استان کردستان به ۵۴ درصد رسید. در واکنش به این اقدام، رفسنجانی در اولین نماز جمعه پس از انتخابات، با اشاره‌ای ضمنی به این موضوع گفت که در بعضی مناطق «شاهد قهری کودکانه بودیم!». اما این اقدام کردها نه قهر بود نه کودکانه؛ یک رفتار انتخاباتی بود که اتفاقا چهار سال بعد، در مقیاسی بزرگتر تکرار شد. در دوم خرداد ۱۳۷۶ هم بخش چشمگیر کسانی که به خاتمی رای دادند، در واقع در واکنش به ناطق نوری به عنوان کاندیدای منتصب به حاکمیت و نماد تداوم وضع موجود، به رقیب او یعنی خاتمی رای دادند. چهار سال قبل، سال ١٣٧٢ هم کردها به نشان نارضایتی از رفسنجانی که دو رهبر کردها در دوران ریاست جمهوری او ترور شده بودند، به توکلی رای دادند. Read the rest of this entry »

داستان های قرآن از کجا آمده اند؟ امین قضایی

2017/05/17

 

بسیاری از مسلمانان یا کسانی در که کشورهای اسلامی به دنیا آمده اند، معمولا با داستان های قران از همان کودکی آشنا می شوند و به آنها گفته می شود که این داستان ها اصیل، آموزنده و حاوی نکات مهمی هستند. با این حال، قرآن به جز در مورد یوسف و موسی، به ندرت داستانی را به طور کامل شرح داده است و فقط اسم شخصیت هایی ذکر شده و یا به داستان آنها صرفا اشاره ای شده است. حتی داستان موسی و خروج بنی اسراییل از مصر نیز در چند جای مختلف به صورت پراکنده موجود است. در واقع، قرآن داستانی را از اول تا به آخر نقل نمی کند که کسی بخواهد به اتکای آن چیزی بیاموزد. بنابراین مفسرین قرآن، ملایان و مفتیان معمولا این اشارات کوتاه را شاخ و برگ فراوان می دهند تا شکل داستانی پیدا کند.
تقریبا تمامی داستان ها و شخصیت های اشاره شده در قرآن، از تورات، انجیل و دیگر منابع یهودی-مسیحی اقتباس شده اند یا می توان گفت که در هر مورد، اصل داستان در منابع دیگر وجود دارد و در قرآن صرفا به آن داستان اشاره جزیی شده است.
همانطور که می دانیم اکثریت داستان ها و اساطیر قران از عهد عتیق آمده اند، مانند داستان آفرینش، طوفان نوح، شرح پاتریارک هایی مانند ابراهیم و یعقوب و یوسف، ماجرای قارون و شورش او علیه موسی، داستان یونس (البته در قران فقط نام وی ذکر شده است) و غیره. اما برخی از داستانهای کوتاه، اشارات و اسامی در قرآن هست که در عهد عتیق و انجیل رسمی وجود ندارد. در مورد این داستان ها چه می توان گفت؟ آیا قرآن اولین ناقل این داستان هاست؟ آیا نمی توانیم بگوییم که این قصص مختص خود قرآن هستند و قبل از آن وجود نداشته اند؟ ما در این مقاله با بررسی چند مورد نشان می دهیم که اینطور نیست و تقریبا تمامی قصص اشاره شده در قرآن در منابع یهودی و مسیحی و پیشااسلامی وجود دارد. مطالعه و دانستن این منابع خالی از لطف نیست و البته توهم مسلمانان را درباره اصالت این داستان ها می زداید.

Read the rest of this entry »

“توسعه ی ورهرامی” در شهر، رادیکالیسم در کوهستان – یونس قربانی فر

2017/05/13

پس از فروپاشی و شکست جمهوری کرد در مهاباد، ارتش پهلوی اقتدار از دست رفته¬ی پیشین را بازیافت. نظامی هایِ وفادار شاه اداره¬ی امور را به دست گرفتند و مناسبات زایل شده¬ی دوره¬ی رضاشاه را برای بار دیگر احیا کردند. نخبگان سنتی کرد، از شهرنشین ها تا ایلیاتی ها، نیز به یاری نظامیان پهلوی شتافتند و بازگشت میلیتاریسم را جشن گرفتند. این گونه به نظر می آمد که کار یکسره شده است و شاهِ جوان و ارتش او اختیار ملک و ملت را به طور مطلق در اختیار گرفته اند. اما تحقق این آرزو چند سالی زمان برد، در همین چند سال بود که برخی از کادرهای پیشین جمهوری خودمختار و نیروهای جدید، تلاش های پراکنده ای را برای سازمان دهی مجدد کوشندگی سیاسی در کردستان، و به ویژه در موکریان، صورت بخشیدند. این تلاش های پراکنده¬ و اغلب ناموثر، و البته بزرگ نمایی شده در خاطرات سیاسی، در پوشش دو گفتار ناسیونالیسم کردی و مارکسیسم حزب توده بیشتر در قالب گروه های خرد و محافل کوچک نمود می یافت. این گروه های خرد بدون اثرگذاری خاص در این مقطع زمانی، زمینه¬ی فعالیت در دهه¬ی پسین را فراهم ساختند. با کودتای شاه و آمریکا در مرداد 1332 دیکتاتوری دوباره رخ عیان نمود و به فضای پرتنش و مالامال از بحران سال های پس از سقوط رضاشاه خاتمه داد.

اکنون ایران در اختیار شاه¬ و دستگاه پهلوی بود. روزگار کم فروغی اقتدار دربار به سرآمده بود و از محمد مصدق، حزب توده، مطبوعات منتقد و پارلمان نیم بندِ فعال دیگر نشانی نبود. اقتدار شاهی که پیشتر در کردستان گسترش یافته بود، با کودتای 28 مرداد بیش از هر زمان تثبیت شد و تحکیم یافت. دستگاه کارگزاری محلی پهلوی با حمایت ارتش و مساعدت نخبگان سنتی کرد به تقویت موقعیت شاه پرداختند. در این بین جامعه¬ی پراکنده، ضعیف و کم توان کردستان نیز زمینه¬ی تقویت طبقه¬ی حاکم را به شکلی ناخودآگاه فراهم می ساخت. چیرگی مناسبات پیشا سرمایه داری، فقر گسترده، قدرت بلامنازع طبقات زمیندار، ضعف جامعه شهری و بسیاری از شاخص های دیگر کردستان را جزو کم توسعه یافته ترین و به عبارتی روشن تر در ردیف عقب مانده ترین نقاط ایران قرار داده بود. اما شاهِ دیکتاتور برای کردستان چه کرد؟

Read the rest of this entry »

پناهنده‌ی ناسپاس: ما به کسی بدهکار نیستیم- دینا نیری (گاردین)

2017/04/20

چند هفته پیش پاسپورت منقضی شده ایرانی‌ام را بین وسایل قدیمی ‌پیدا کردم. قیافه اخم‌آلودِ هشت ساله‌ی من، مبهوت و بداخلاق با روسری خاکستری گره خورده و نگاهی که به جایی فراتر از دوربین خیره شده است.

هرچند من مدت کوتاهی بعد از گرفتن این عکس از ایران با خانواده‌ام ایران را ترک کردم ولی این چهره‌ی کودکی نیست که در انتظار نجات باشد. از روزی که آخرین روسری‌ام را دور انداختم این عکس قدیمی را پنهان کرده بودم و حالا نه روسری، بلکه این صورت نگران توجه مرا جلب کرده. هر قدر تلاش می‌کنم نمی‌توانم ربط این کودک را با نویسنده آمریکایی پریشانِ عکس‌های امروزم پیدا کنم.

سال ۱۹۸۵ وقتی شش سالم بود چند ماهی از از اصفهان به لندن آمدیم. با اینکه این مهاجرت موقتی بود اما خیلی به من فشار آورد. مرا در مدرسه‌ای ثبت نام کردند. در ایران فقط مهد کودک رفته بودم و نه مدرسه، و فقط فارسی بلد بودم.

اول بچه‌ها خوش‌آمد گفتند ، بعد معلم با اسباب‌بازی و نقاشی به من چند کلمه یاد داد. اما چند روز بعد فضا تغییر کرد. سال‌ها بعد فهمیدم که بچه‌ها تا مدت‌ها درباره دختر ایرانی کلاس، چیزی به والدین‌شان نگفته بودند. یک روز چند نفر از پسرهایی که هر روز در حیاط می‌دیدم‌شان، طوری که انگار بی هوا وسط بازی است، محکم به شکم من کوبیدند. آنها در زمین بازی دنبال‌ام می‌کردند و بلندبلند چیزهایی می‌گفتند که هیچ ازشان نمی‌فهمیدم. چند هفته بعد دو نفر از پسرهای بزرگ انگشت مرا لای چارچوب در گذاشتند و طوری در را بستند که بند اول انگشت کوچکم قطع شد. بند اول انگشت‌ام را لای دستمال گذاشتند و مرا به بیمارستان بردند. عمل پیوند با موفقیت انجام شد. Read the rest of this entry »

اردوغان:‌ شکست در پیروزی؟ کامران متین، دانشیار روابط بین‌الملل، دانشگاه ساسکس، بریتانیا

2017/04/19

در همه پرسی تغییر قانون اساسی روز یکشنبه در ترکیه حزب حاکم “عدالت و توسعه” با اختلافی ناچیز بر مخالفان تغییر قانون اساسی پیروز شد.

دو حزب مخالف عمده، “حزب جمهوریخواه خلق” و “حزب دموکراتیک خلقها”، به نحوه رای‌گیری و شمارش آرا اعتراض کرده و نتیجه همه پرسی تا لحظه نگارش‌ این مطلب رسما تائید نشده است. کشورهای اروپایی و آمریکا هم اعلام نظر رسمی خود را به بعد از مطالعه گزارش ‌هیئت ناظر اعزامی “سازمان همکاری اقتصادی و توسعه” موکول کرده‌اند.

اما اردوغان و دیگر مقامات بالای حکومت آ.ک.پ اعلام پیروزی کرده‌ و هواداران اردوغان و حزب همپیمانش حزب راست افراطی “حرکت ملی” در خیابانها به جشن و شادی پرداخته‌اند.

با توجه به رفتار سیاسی تاکنونی اردوغان بعید به نظر میرسد نهادهای رسمی اجرایی همه پرسی نتیجه اعلام شده را تغییر دهند. پرسش اساسی اکنون این است که بستر، ماهیت و نتایج این همه‌پرسی را چگونه باید تفسیر کرد؟

ده ماه منتهی به همه‌پرسی یکشنبه یکی از پرتلاطم‌ترین دوره‌های تاریخ ترکیه بود. سرکوب مخالفین سیاسی و ایجاد محدودیت برای رسانه‌ها و شخصیتهای سیاسی و دانشگاهی مخالف دولت از زمان سرکوب اعتراضات “پارک گزی” در سال ۲۰۱۳ شروع شده بود. Read the rest of this entry »

27ی خاکەلێوە، ساڵیادی کۆچی دوایی مامۆستا هێمن موکریانی

2017/04/17

شیعری “ژوانی ئاغا” بە داخەوە لە سەرەتاوە لە دیوانەکەیدا نەبوو! مامۆستا هێمن لە پێشەکی تاریک و رووندا دەڵێ زۆر شیعرێکی چاکە و لێم ون بووە، بەڵام یەکەم جار لە وڵاتی سوید لە گۆڤاری مامۆستای کورددا چاپ بووە. دیارە ئەو کات مامۆستا هێمن خۆشی زیندوو بوو، بەڵام لە قەوارەی کتێبدا یەکەم جار لە کتێبی “چەپکێ گوڵ و چەپکێ نێرگیز” ئەو شیعرە بڵاوبۆوە. ئەو کتێبە لەخۆگری ئەو بەرهەمانەی مامۆستا هێمن بوو کە لە دیوانەکەیدا نەبوو.
Read the rest of this entry »

نەورۆز و ساڵی نوێ

2017/04/10

ئامادەکردنی: دیاکۆ هاشمی
بڵاوکردنەوە/ نووژەنکردنەوە: 2016-03-20

نه‌ورۆز

نه‌ورۆز جه‌ژنێکی کۆن و دێرینه‌ که‌ له‌لایه‌ن کورده‌وه‌ هه‌ر له‌ کۆنه‌وه‌ جه‌ژنی گیراوه‌.

یونسکۆ له‌ (٢٠٠٩/٠٩/٣٠)  نه‌ورۆزی وه‌کوو “میراتی هه‌ستپێنه‌کراوی جیهانی” تۆمار کرد.

لە ڕێکەوتی (٢٠١٠/٢/٢١)، “ئه‌نجومه‌نی گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان” ڕۆژی ٢١ی مارسی به‌ “ڕۆژی جیهانیی جه‌ژنی نه‌ورۆز” به‌ فه‌رمی ناساند و له‌ ڕۆژژمێره‌که‌ی خۆیدا جێگیری کرد و به‌ جه‌ژنێکی کۆن و دێرینی ناودێر کرد وتی که‌ پێشینه‌یه‌کی ٣ هه‌زار ساڵه‌ی هه‌یه‌ و پتر له‌ ٣٠٠ میلیۆن که‌س جه‌ژنی ده‌گرن.

نه‌ورۆز له‌ ڕۆژژمێری ئێران و ئه‌فغانستاندا به‌ سه‌ره‌تای ساڵی نوێ ده‌ژمێردرێت. له‌ زۆر له‌ وڵاتی تریشدا پشووی فه‌رمییه‌.

نه‌ورۆز بۆ کورده‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانیش وه‌کوو ساڵی نوێ ده‌ژمێردرێت.

له‌ عێراقدا چونکوو ڕۆژژمێری زایینی به‌کار ده‌چێت، کوردی‌ باشووری کوردستانیش پێڕه‌وی له‌ ڕۆژژمێری زایینی ده‌که‌ن، بۆیه له‌ ڕۆژژمێردا نه‌ورۆز وه‌کوو سه‌ره‌تای ساڵ هه‌ژمار ناکرێت، به‌ڵام حوکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان به‌ فه‌رمی ده‌یناسێ و له‌ کوردستاندا به‌و بۆنه‌وه‌ چه‌ند ڕۆژێکی به‌ پشووی ڕه‌سمی داناوه‌ و خه‌ڵک زۆر به‌گه‌رمی و به‌تایبه‌تی بۆنه‌ی نه‌ورۆز به‌ ئاهه‌نگگێڕان و چوونه‌ده‌ر و ئاگرکردنه‌وه‌ و سه‌ما و شایی و هه‌ڵپه‌ڕکێ و خۆشی یادی ده‌که‌نه‌وه‌.

Read the rest of this entry »

ئیتر کەس باسی کۆڕەوەکە ناکا- سیاوەش گۆدەرزی

2017/04/05

چەند ڕۆژ بە سەر 31ی مارس ساڵوەگەڕی کۆڕه‌وه‌که‌ی به‌هارى 1991ی خه‌ڵکى باشووری کوردستان تێپەڕی. ئەمساڵیش هەروەک ساڵانی ڕابردوو ئەم ڕۆژە گرینگە لە بیر کرا. هەموو ساڵێک‌ شای و دهۆڵ و زۆڕنای ساڵوەگەڕی ڕاپه‌ڕین لە ڕۆژی 5ی مارسەوە دەستپێدەکا. هەرڕۆژەو نۆرەی ڕاپەڕینی شار و گوندێکە و هەر ڕۆژەو حیزبێک سینگ دەردەپەڕێنێ و خۆی دەکاتە خاوەن ڕاپەڕین. لە ماوەی ٣ حەوتوودا ئەم بەزمە بەردەوامە هەتا دەگاتە ٣١ی مارس ساڵوەگەڕی کۆڕەوەکە، ئیتر پاڵەوانەکانی ڕاپەڕین ماسولکەکانیان شل دەبێتەوەو لە قسەکردنیشدا لە گۆ دەکەون.
دوای رێکەوتننامەی خێمەی سەفوان لە نێوان حکوومه‌تی تێکشکاوی عێراق وئەمە‌ریکا و هاوپه‌یمانان، له‌ماوه‌یه‌كی زۆر کورتدا ڕاپەرینیکی جەماوەری لە پێشدا لە نێو شیعه‌کان له‌ باشوری عێراق و دواتر لە کوردستان دەستی پێکرد. بە هەمان خێرایی راپەڕین و داماڵینی دامودەزگاکانی بەعس، ڕاپەرینیش تووشی شکان هات. بێ پلانی و گه‌ڵاڵه‌ڕێژی لە خودی ڕاپه‌ریندا ده‌رفه‌تی به‌رگری له‌ ڕاپەڕین بڕی و به‌ تایبه‌ت ئه‌زمونی تاڵ و ترسان له‌ دوباره‌بونه‌وه‌ی ئه‌نفالێكیتر کاره‌ساتی كۆڕه‌و‌ی بەدوای خۆیدا هێنا. چەند میلیۆن کەس ڕوویان له‌ چیاکان و سنووره‌کانی ڕۆژهه‌لات و باکووری کوردستان کرد و له‌ بن تۆپباران، لە ژێر سه‌رما و باراندا به‌ سه‌دان که‌س لە بەساڵداچوان و منداڵان گیانیان له‌ ده‌ستدا.
هۆکاری هه‌ره‌ گرینگ و پاڵپێوه‌نه‌ری پشتی كۆڕه‌وه‌که‌ی ساڵی 1991 ترس بوو، ترس له‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی دڕندانه‌ی حکوومه‌تی عێراق. به‌ڵام هاوکات ڕووداوی کۆڕه‌وه‌که‌ وه‌ک یه‌کێک له‌ ڕووداوه‌ هه‌ره‌ گرینگه‌کانی مێژووی هاوچه‌رخی کوردستان ده‌سکه‌وتی هه‌ره‌ گه‌وره‌شی بۆ خه‌ڵکی کوردستان بەدواوە بوو. ڕاپه‌رین و کۆڕه‌و دوو دیارده‌ی وه‌ک یه‌کوو و له‌ یه‌ک کاتدا بوو و ده‌سکه‌وته‌کانیشیان له‌ یه‌کتری جیا نییه‌ به‌ڵام بۆ باس له‌ ڕاپه‌ڕین و ده‌ستکه‌وته‌کانی ده‌کرێ و که‌متر باس له‌ کۆڕه‌و ده‌کرێ، ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی جێگه‌ی پرسیاری مه‌یدانی سیاسه‌ت و ڕۆشنبیریی کوردیشه‌. هه‌مو ئه‌و كاردانه‌وه‌ نێوده‌وڵه‌تی و هه‌رێمایه‌تیانه‌ی له‌وكاته‌دا به‌رامبه‌ر به‌ پرسگری كورد لە باشور دروست بوو هه‌موو له‌ ژێر کاریگه‌ری کۆره‌وه‌کەدا بوو. هه‌ر له‌ بڕیاری 688 ی ڕێکخراوه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان, دیاریكردن و پاراستنی ناوچه‌ی دژه‌ فڕین و به‌جیهانی بونی وێنه‌ی سته‌ملێكراوی كورد و نیشاندانی ده‌وڵه‌تی عێراق وه‌ک ده‌وله‌تی هه‌ره‌ پڕ مه‌ترسی له‌ جیهاندا هه‌موو هه‌موو ده‌ستکه‌وته‌کانی کۆڕه‌وه‌که‌ن.بەڵام باس لە کۆرەو و ڕاپەڕین باس لە شکان و سەرهەڵدانە، باس لە بەزین و سەرکەوتنە، هەموو خاوەنی سەرهەڵدانن بەڵام کەس لە کۆڕەو خۆی بە خاوەن دەرناخا. ئەگەرچی کۆڕەو و بەزەیی جیهانی وای کرد کە خەڵکی خۆیان بە قارەمان و بە ڕاپەڕیو بزانن.
تێبینی: لە دۆسیەیەکی بەرنامەی ئاژانس کە ٢٠٠٩ نووسراوە، هەڵێنجراوە.

نەورۆز لە #پاڵنگان / ڕۆژهەڵاتی کوردستان – Newrozi 2017 in #Palingan of Rojhelat

2017/03/18

غەیب – پەشێو

2017/03/18

لە غەیبەوە هاتوومەوە

هاتوومەوە پێتان بڵێم

ئەم وڵاتە قەت بێ خرمە خرمی ناڵ و

زرمە زرمی پۆستاڵ نابێ

تاکوو ئێوە ئەو پردە بن

هەر دیل بوونە و هەر دیل دەبن

تا چەرچی و دز سەرکردە بن

عەبدوڵا پەشێو

نوێترین شێعری عه‌بدوڵا پەشێو بۆ “کەرکووک”

2017/03/15

ئەوەی لەم لا “قودس”تان بوو
لەولا “دڵ”تان
وا لە سایەی تەخت و تاجی ناو زبڵتان
بۆتە مانگای هەمیشە گوان پڕ نەوت و خوێن
بژیوە بۆ قەوچە قەوچ و کەف و کوڵتان
چما “کەرکووك” چۆتە سەر مانگ تا بێتەوە؟
یا سوور بووە وەکوو مێشکی کاڵ و بڵتان
کەرکووك ڕەگە و دانابڕێ
خۆتان لە ڕەگ دابڕاون،
لک بە لک و
چڵ بە چڵتان
گڕکانی ڕق هاتۆتە جۆش
ڕق لە خۆتان
لە کاژەڵەی کەللەی کلۆر،
لە فایلتان…
لە پردی سیڕاتی دێگەڵە
لە بارەگا و بنکە و منکەی
سەر مەڕمەڕی بنکاولتان
لە پەرژینی باخ و مەزرا
لە دیواری حەڕەمسەرای بێ ژماری قل بە قلتان
لە پۆز لێدان،
لە زمانی لووشکەوەشێن
لە گفتاری بێ هەوساری کام و کولتان
کەی بەربینمان بەردەدەن کەی؟!
حیلکەحیلک و موسەلسەلی کۆبوونەوە و
گەرد و خولتان…
کەی دوایی دێ زرمە زلێی تۆم و جێری
پایبەست دەکا گرمەی ئاشی چەنەی شلتان
کەی شاشەکان دەسێننەوە
لە دەستگێڕ و دەڵاڵانی
دەرپێی مێژووی گەڕ و گولتان
دوای چارەتان
بە سەد ساڵیش دەرباز نابن ئاو و هەوا
لە دووکەڵ و تەپکە و سلتان
شێعر ناڵێم،
زاربەند بۆ دەم دەهۆنمەوە
شیش بۆ قەفەس دادەڕێژم،
تەوق بۆ ملتان
ڕەگی حەمرین وا جۆش دەدەم… بقریشکێنێ؛
گووم بە خۆتان،
گووم بە ماددەی سەد و چلتان!

سازمان ملل: کردهای سوریه پاکسازی قومی نکرده‌اند -بی بی سی فارسی

2017/03/15

کمیسیون تحقیق سازمان ملل در امور سوریه در گزارشی که به تازگی منتشر کرده می‌گوید که سندی از اقدام یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) و نیروهای دموکراتیک سوریه (متشکل از نیروهای کرد و متحدانشان) به “پاکسازی نژادی” به دست نیامده است.

این کمیسیون در عین حال می‌گوید که نیروهای کرد در سوریه برای “اقدامات ضروری” در تامین امنیت غیرنظامیان، عده‌ای را از محل سکونتشان منتقل کرده‌‌اند و مسئول تامین پناهگاه، بهداشت و آذوقه برای این افراد بوده‌اند، اما خانواده‌های منتقل شده در مواردی کمک لازم را از نیروهای کرد دریافت نکرده‌اند.

حدود دو سال پیش و در جریان پیشروی نیروهای کرد در شمال سوریه، برخی از گروه‌های مسلح مخالف بشار اسد آنها را به پاکسازی قومی اعراب متهم کردند. سازمان عفو بین الملل نیز نیروهای کرد را به ارتکاب “جنایات جنگی” متهم کرد.

اما گزارش سازمان ملل می‌گوید که نیروهای کرد به منظور خنثی‌کردن بمب‌های کارگذاشته‌شده از طرف گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش)، ناچار به انتقال غیرنظامیان منبیج بودند. این گزارش می‌گوید که هیچ شواهدی برای این ادعا پیدا نکرد که نیروهای کرد مشخصا اعراب را هدف بگیرند یا بخواهند برای تغییر بافت جمعیتی مناطق عرب‌نشین کاری بکنند. Read the rest of this entry »