Posts Tagged ‘جمهوری کردستان’

“توسعه ی ورهرامی” در شهر، رادیکالیسم در کوهستان – یونس قربانی فر

2017/05/13

پس از فروپاشی و شکست جمهوری کرد در مهاباد، ارتش پهلوی اقتدار از دست رفته¬ی پیشین را بازیافت. نظامی هایِ وفادار شاه اداره¬ی امور را به دست گرفتند و مناسبات زایل شده¬ی دوره¬ی رضاشاه را برای بار دیگر احیا کردند. نخبگان سنتی کرد، از شهرنشین ها تا ایلیاتی ها، نیز به یاری نظامیان پهلوی شتافتند و بازگشت میلیتاریسم را جشن گرفتند. این گونه به نظر می آمد که کار یکسره شده است و شاهِ جوان و ارتش او اختیار ملک و ملت را به طور مطلق در اختیار گرفته اند. اما تحقق این آرزو چند سالی زمان برد، در همین چند سال بود که برخی از کادرهای پیشین جمهوری خودمختار و نیروهای جدید، تلاش های پراکنده ای را برای سازمان دهی مجدد کوشندگی سیاسی در کردستان، و به ویژه در موکریان، صورت بخشیدند. این تلاش های پراکنده¬ و اغلب ناموثر، و البته بزرگ نمایی شده در خاطرات سیاسی، در پوشش دو گفتار ناسیونالیسم کردی و مارکسیسم حزب توده بیشتر در قالب گروه های خرد و محافل کوچک نمود می یافت. این گروه های خرد بدون اثرگذاری خاص در این مقطع زمانی، زمینه¬ی فعالیت در دهه¬ی پسین را فراهم ساختند. با کودتای شاه و آمریکا در مرداد 1332 دیکتاتوری دوباره رخ عیان نمود و به فضای پرتنش و مالامال از بحران سال های پس از سقوط رضاشاه خاتمه داد.

اکنون ایران در اختیار شاه¬ و دستگاه پهلوی بود. روزگار کم فروغی اقتدار دربار به سرآمده بود و از محمد مصدق، حزب توده، مطبوعات منتقد و پارلمان نیم بندِ فعال دیگر نشانی نبود. اقتدار شاهی که پیشتر در کردستان گسترش یافته بود، با کودتای 28 مرداد بیش از هر زمان تثبیت شد و تحکیم یافت. دستگاه کارگزاری محلی پهلوی با حمایت ارتش و مساعدت نخبگان سنتی کرد به تقویت موقعیت شاه پرداختند. در این بین جامعه¬ی پراکنده، ضعیف و کم توان کردستان نیز زمینه¬ی تقویت طبقه¬ی حاکم را به شکلی ناخودآگاه فراهم می ساخت. چیرگی مناسبات پیشا سرمایه داری، فقر گسترده، قدرت بلامنازع طبقات زمیندار، ضعف جامعه شهری و بسیاری از شاخص های دیگر کردستان را جزو کم توسعه یافته ترین و به عبارتی روشن تر در ردیف عقب مانده ترین نقاط ایران قرار داده بود. اما شاهِ دیکتاتور برای کردستان چه کرد؟

(more…)

Advertisements

یادداشتەکانی میرزا مەناف کەریمی

2015/08/15

manaf-kerimi

وەرگێڕان لە فارسییەوە: حەسەنی قازی
یادداشتەکانی مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی کۆماری کوردستان، بە بۆنەی تێوەرسووڕانەوەی ٦٦ ساڵ بە سەر ڕاگەیاندنی کۆماری کوردستان دا

قازیی محەمەد لە سەروبەندی حکوومەتی کوردستان دا تەمەنی ٤٦ساڵ بوو و بەو توانایی زاتییەی کە هەیبوو جگە لە زمانی کوردی لە گەڵ زمانی ئینگلیسی،فەڕانسەیی،ڕووسی، فارسی و تورکی ش ئاشنایی هەبوو. بۆ فێر بوون و خوێندەواری لاوانی کورد هەستیارییەکی تایبەتی لە خۆیەوە نیشان دەدا و هەر بۆیەش بۆ ماوەی درێژ سەرۆکی ئیدارەی مەعاریفی شارستانی مەهاباد بوو. وێچوو بوو، لاواز و ڕەشتاڵە بوو، چاوی زەق و درەوشاوە بوو، ردێنێکی کورتی دەهێشتەوەو ئەوەش لە وەجاهەتی زیاد دەکرد. زۆر شەوان دوای سەعاتێک یان دوو سەعات لە دوای نیوەشەو دەیفەرموو مەناف ئەمشەو دەچمە سەردانی دەورو بەری شاری. لەوەی کە لە شاری دا ئارامی و هێمنی تەواو لە گۆڕێ دا بوو ڕازی و خۆشحاڵ بوو. قەت خۆی لە خەڵک و هاوکارەکانی جوێ نەدەکردەوە و لە میوانی و جێژنی تایبەتی ئەوان دا بەشداری دەکرد. هەڵسوکەوتی لە گەڵ خەڵک و بە تایبەتی لە گەڵ ئەندامانی حیزب وەک ڕەفیقێک وا بوو، قەت نێوی دوژمنانی نەدەهێنا سەر زمان و زۆر جوامێرانە لەگەڵیان دەبزووتەوە. لە دەبەرکردنی جلوبەرگ دا سادەیی ڕەچاو دەکرد، هەتا بڵێی لەسەرەخۆ و دەربەر بوو و لە هەمان کاتیش دا دڵسۆزی هەموان بوو. بەو خەسڵەتانەوە خەڵکی مەهاباد ئەویان وەک دووچاوی خۆیان خۆش دەویست و بۆیەش ناسناوی ” بینایی” بوو.

(more…)

وتووێژی بیری خوێندکار لەگەڵ سۆران کەرباسیان لەسەر کۆماری کوردستان

2013/02/21

qazimihammad

بیری خوێندکار: لێکدانەوەی ئێوە لە سەر ئامانجی سیاسی-ئیداری کۆماری کوردستان چییە و ئایا بە لەبەر چاوگرتنی کانتێکستی ئەو کات، سەربەخۆخوازانە بووە یان داوایەک لە چوارچێوەی ئێراندا؟
سۆران کرباسیان: چما ئێمە لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان تا ئێستاش ناکۆکین؟ چما پاش ٦٧ ساڵان هێشتا خەریکی توێژینەوەی ئەم بەشەی مێژووی نەتەوەی کوردین؟
لە نووسینەوەی مێژوودا گەلێک گرنگە کە شێوە و مێتۆدی دەکارگیراو بخرێتە بەر وردبوونەوە. ئێمە کاتێک دەتوانین بایەخ بە زانیارییەکانی مێژووی زارەکی بدەین کە بەڵگە و فاکت بۆ پشتڕاستکردنەوەی هەبێ. هاوکات پێویستە کە بە لەبەرچاوگرتنی زەمەن و ڕووداوی مێژوو، پرسیاری لۆژیک لە سەر بنەمای فاکت، ئاراستەی مێژووی زارەکی بکرێ. دەکارگرتنی بەڵگەش بۆ نووسینەوەی مێژوو خۆی پرەنسیپی تایبەتی خۆی هەیە و بەم شێوە نییە کە هەندێک نووسەر لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان بە ئاماژەی جار نا جاریان هەوڵیان داوە بە خوێنەر بێژن کە مێژوویەکی دۆکیومێنتارییان پێشکەش کردووە.
پێشتر لە سەر مژاری کۆماری کوردستان ئەم ڕاستییانەم خستۆتە بەر چاوی هەر خوێنەرێک کە بەڵگەکانی سۆڤییەت و بریتانیای مەزن بۆ نووسینەوەی مێژوو، لە ژێر پرسیار دان. بۆشاییەک لە ناو بەڵگەکانی ئەم حکومەتانە هەیە کە پێوەندی ڕاستەوخۆی بە سەربەخۆیی و ”استقلال”ی دەوڵەتی جمهوری کوردستان هەیە. حکومەتان بە لەبەرچاوگرتنی سیاسەتی و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بەڵگەکان دەخەنە بەر چاوی جەماوەر. ئەوەی کە تا ئێستا وەک بەڵگەکانی ئەم حکومەتانە بە زمانی کوردی بڵاو کراونەتەوە، هەموو بەڵگەکانی پێوەندیدار بە مێژووی کۆماری کوردستان نین و بەشی هەرە گرنگ و ڕاستەقینەیان شاراوەن یان سانسۆر کراون!

(more…)

دووی رێبەندان، ٦٧مین ساڵڕۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان پیرۆز بێ

2013/01/21

2rebendan (more…)

حزب دمکرات کردستان ایران بعد از ٦٧ سال/ حسام دست پیش

2012/08/19

Pdki لۆگۆی حدکابی‌بی‌سی: از موضوعاتی کە کمترین نظر و توجە ناظران را جلب کردە، موضوع احزاب هویتهای انکار شدە یا آنچە در ایران از آن بعنوان احزاب قومی یاد میکنند، است. حزب دمکرات کردستان ایران از جملە این احزاب است کە نزدیک بە بیش از نیم قرن است جهت دستیابی بە حقوق کردها فعالیت میکند. حیات سیاسی این حزب از سالهای ١٣٢٠ شروع شدە و بیشترین زمان آن در تبعید سپری شدە است.
برای کردها حزب دمکرات یادآور دستاورد و دوران متفاوتی است. دستاوردهایی همچون جمهوری کردستان در مهاباد، شروع یارگیری و فعالیت در دوران دکتر مصدق و سرانجام سالهای اوایل انقلاب کە شامل مذاکرە و جنگ با دولت مرکزی بود. در سالهای اخیر این حزب از زمانی کە از فعالیتهای مسلحانە خود کاستە، بیشتر از طریق رسانەهای و سازماندهی مخفی با کردستان ایران در ارتباط است. از طرف دیگر این حزب دو دورە از سیستم سیاسی در ایران را هم در کارنامە خود دارد؛ دوران شاهنشاهی و جمهوری اسلامی.

هر چند پرداختن بە موضوع احزاب هویتهای انکار شدە خارج از امکان و توان این نوشتە محدود است. اما با توجە بە اینکە ٢٥ مرداد هر سال از طرف حزب دمکرات بعنوان روز تاسیس این حزب جشن گرفتە میشود، این فرض یا این سوال را میتواند با خود بهمراە داشتە باشد کە آیا تاریخ احزاب سیاسی در ایران تنها شامل احزابی میشود کە نگاهشان عمدتا معطوف بە مسائل کلان یا سراسری بودە یا خارج از این دیدگاە میتوان بە احزابی اشارە کرد کە نقش و جایگاهی در تحولات ایران بە معنای تکثر هویتی آن داشتە یا دارند. (more…)

زنان و ناسیونالیسم در جمهوری کردستان سال 1946 (1)

2012/05/30

زنان و ناسیونالیسم در جمهوری کردستان سال 1946 (1)
از: شەهرزاد مجاب
ترجمە:احمد اسکندری

Women and Nationalism in the Kurdish Republic of
1946 شهرزاد مجاب

بعنوان مقدمه‌
کتاب Women of A Non-state Nation, The Kurds (زنان یک‌ملت بدون دولت، کردها) به‌ویراستاری خانم شهرزاد مجاب سال 2001 توسط انتشارات مزدا در آمریکا بچاپ‌رسیده‌است.
این کتاب شامل یک مقدمه و سه فصل است. مقدمه توسط ویراستار نوشته‌شده‌است.
فصل‌اول تحت‌عنوان چشم‌اندازهای تاریخی شامل سه بخش‌است: «مسئله‌ٔ زنان در گفتار ناسیونالیستهای کرد در دوران پایانی امپراطوری عثمانی»، نوشته‌ٔ جانت‌کلاین (Janet Klein)؛ «زنان کرد در قسطنطنیه درآغاز قرن بیستم»، نوشته‌ٔ روهات آلاکوم (Rohat Alakom)، « زنان و ناسیونالیسم در جمهوری کردستان سال 1946»، نوشتهٔ شهرزاد مجاب (Shahrzad Mojab).
فصل دوم تحت‌عنوان چشم‌اندازهای سیاسی و قانونی شامل سه‌بخش‌است: «از عادله‌خانم تا لیلا زانا: زنان بمثابهٔ رهبران سیاسی در تاریخ کردستان»، نوشتهٔ مارتین وان‌بروینسون(Matin van Bruinsson)؛ «زنان مهاجر کرد در استانبول: جامعه و منابع (لازم) برای مشارکت سیاسی درمحل توسط گروه‌اجتماعی بحاشیه‌رانده‌شده»، نوشته‌ٔ هایدی ویدل (Heidi Wedel)؛ «زنان کرد وحق‌تعیین سرنوشت: نگاهی فمینیستی به قوانین بین‌المللی»، نوشته‌ٔ سوزان مک‌دانالد (Susan McDonald). (more…)

کوردها و فارسها… نگاهی بە برنامەی همصدایی و سخنان آقای فروزندە/ ابراهیم جهانگیری

2012/04/19

زمان بە سرعت میگذرد، ایران کشوری کە در آن ملیتهای مختلف زندگی میکنند آبستن حوادثی پیش بینی نشدە است، پیش بینی نشدە بە این دلیل کە باوجود در انزوا قرار گرفتن هرچە بیشتر رژیم اسلامی ایران هم در داخل و هم در خارج و هم در مجامع بین المللی و با وجود وضعیت بە غایت بحرانی درون حکومتی، اما بە دلیل نبود اپوزیسیون فعال و متشکل و با برنامە هر لحظە بیم آن میرود کە با سقوط رێژیم اسلامی ایران بەهر طریق ممکن آشوب و هرج و مرج داخلی سرتاسر ایران را فرا گیرد. البتە در این میان و در صورت وقوع چنین احتمالی قطعا کردستان وضعیت متفاوتی خواهد داشت و با وجود احزاب متشکل و باسابقە، این سرزمین تا اندازەی آرام و مطمئن خواهد بود.

(more…)

کردستان، قوام و مصدق/ هادی صوفی زاده

2012/04/14
هادی صوفی زاده

هادی سۆفی زاده/ هادی صوفی زاده

بعداز جنگ جهانی دوم و با توجه به تحولات بین المللی و رشد افکار ملی گرایانه در سطح جهانی کردها نیز بهمراه آذریها توانستند از شرایط نوین جهانی استفاده و حکومتی تحت عنوان جمهوری دموکراتیک کردستان و آذربایجان با تفاوتی چند تاسیس نمایند. بعداز گذشت چند دهه از شکل گیری حکومت ملی کردستان و آذربایجان هر از چند گاهی دیدگاههای متفاوتی و به شیوه ای در قالب تاریخ نگاری درج می شود، لازم دانستم با فرارسیدن دوم بهمن ماه، شصت و دومین سالروز تاسیس حکومت ملی دموکراتیک کردستان که در تاریخ ملت کرد از آن به عنوان روز ملی یاد می شود از زوایایی به ارزیابی مباحث مربوط به آن بپردازم.  با فروپاشی بلوک شرق شاهد رشد افکار ناسیونالیستی در سطح جهانی، کشورهای متعدد دیگری با شاخصهای ملی و بویژه در جوار ایران به جمع کشورهای دنیا افزوده شدند. در همچون اوضاعی ساختار ملی ایران هم که تاکنون به مطالبات ملی پاسخ نداده، وارد بحران اساسی در سطح ملی گردیده و ایران را در مسیر خطرناکی قرار داده است. متاسفانه به دلیل بی سامانی در عرصه سیاسی و فضای بسته سیاسی جامعه، امکان یافتن کانال منطقی برای کانالیزه کردن مباحث و چاره جویی وجود نداشته و ندارد.

(more…)

به عبارت دیگر: گفتگو با حسن قاضی

2012/03/14

66 سال بعد از برقراری حکومت 11 ماهه کرد در چند شهر کردستان ایران هنوز سوال های بی جواب مانده درباره چند و چون ایجاد آن باقی است. چرا و تحت چه شرایطی ایجاد شد و چرا “جمهوری مهاباد” نامیده شد. آیا رویایی بود که به واسطه حضور نیروهای شوروی در ایران به خواب مردم کرد نشست و با خروج آنها به کابوسی خونین بدل شد؟ حسن قاضی، مهمان برنامه به عبارت دیگر، پژوهشگری است که سال های زیادی را صرف پیدا کردن پاسخ به این سوال ها کرده است. تاریخ پخش: 2012/02/21

(more…)

کۆماری سەربەخۆ و ”مستقل”ی کوردستان؛ گەڕانەوە بۆ ڕاستییەکان

2012/02/16

مێژوو ئامرازێکە کە نەتەوەکان بەکاری دەهێنن تا وێنەیەکی جوانی لە خۆیان پێ ساز بکەن. پێنووسیش چەکێکە کە بۆ نووسینەوەی مێژوو دەکاری دەگرن، هەندێک ئەو چەکە بەکار دەبەن بۆ شاردنەوەی ڕاستییەکان، هەندێک بۆ سازکردنی مێژوویێکی ناڕاست و هەندێکیش بۆ نووسینی پڕۆپاگەندە بە دژی نەتەوەیەک یان ئێتنیک گرووپێکی دیکە تا بەدنێویان بکەن یان ورەیان بشکێنن. حیزبی سیاسی، ئایدیۆلۆگیستەکان و نەتەوەکان مێژوو بە شێوەیەک دەنووسنەوە تا بەرژەوەندییەکانی خۆیان بپارێزن. بۆ ئەوە کە نموونەیەکی باش و بەرچاو درابێ بە خوێنەری ئەم نامیلکەیە، حەز دەکەم ئاماژە بە کەسێک بکەم کە لە مێژووی مۆدێرنی ”ایران”دا گەلێک ناسراوە. دوکتوور ”محمد مصدق”، سیاسەتوانێک کە زانایان، پان-ئێرانییەکان، ”جبهە ملی”یەکان، ئێلیتی ئێرانی، کۆمۆنیستەکان، نووسەرانی ڕۆژئاوایی و …هتد زۆر بە باشی لە سەری دواون. سیاسەتوانێک کە هەموو وەک قارەمانێکی مێژووی مۆدێرنی ”ایران” چاوی لێ دەکەن. زۆرینە ئەمە دەڵێن کە ئەو بە دژی شای ئێران خەباتی کرد و ڕێگەی تاڵانی ئێرانی لە ڕۆژئاواییەکان بەست، ئەو ”صنعت”ی نەوتی، نەتەوەیی کرد و توانی شا ناچار بکا خوشکەکەی لە ئێران دەربکا و …

(more…)

ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی

2012/01/21

 ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین: بۆ گەلی کوردی هەژار، بوویی بە داری ڕیشە دار/ کوردستان بە ناوی تۆ دەرکەوت لە هەر دیار/ کوردستان بە ناوی تۆ دەرکەوت لە هەر دیار/ تا وێنەی تۆمان هەبێ نامرین، ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ئافەرین ئەی پێشەوای کورد ئافەرین/ بۆ خەباتی خەڵکی کورد، گیانی خۆتت کردە پرد/ ناوی تۆ لە مێژوودا، ناوی کوردی زیندوو کرد/ تا وێنەی تۆمان… هەبێ نامرین، ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ئافەرین ئەی پێشەوای کورد ئافەرین

علیرضا نابدل: آذربایجان و کردستان دیروز و امروز/ امیر حسن پور/ به بهانه ی انتشار مجدد «”آقای پان” و احوالاتش»*

2011/12/03

«“آقای پان” و احوالاتش»، نوشته ی کوتاه علیرضا نابدل، امروز مانند زمان انتشارش در تیرماه سال 1345، همچنان می درخشد. این نوشته، همراه با اثر بلندترش «آذربایجان و مسئله ی ملی» (1349) و شعرش «کوردستان»، داستان مبارزه بر سر”مسئله ی ملی” در ایران را بازگو می کند، روایت پر از خشونتی که نه تنها به پایان نرسیده، بلکه آینده ی تاریک تری را تصویر می کند.[1] در این سه نوشته، نه آثاری پراکنده، تصادفی و مستقل، بلکه دیدگاهی متمرکز اما در حال تلاش و رشد را می بینیم. این آثار پنجره ای هستند بر سیر تحولات سیاسی سالهای 40 و چکیده ای از جهان بینی، چشم انداز و عمل سیاسی یک شخصیت انقلابی که در پیچ و خم مبارزه برای ایجاد دنیایی نو به ترسیم چشم اندازی می پردازد که تحقق آن آرزوی مردم ستمدیده ی دنیا است.

(more…)

کورتەیەک سەبارەت بە کۆماری کوردستان

2010/11/09

دەوڵەتێکی دانپیانەنراو: کۆماری مهاباد
سرود: ئەی‌ رەقیب.
پایتەخت: مهاباد.
زمان: کوردی.
ئایین: موسوڵمان .
حوکمڕانی: کۆماری.
سەرۆک: قازی محەمەد.
سەرەک وەزیر: حاجی بابە شێخ.
سەردەمی مێژوویی: جەنگی سارد.
راگەیاندنی سەربەخۆیی: 22 ی‌ کانوونی یەکەمی 1946 پاشەکشێ‌ی‌ سۆڤێت: حوزەیرانی 1946 دەستبەسەراگرتنی لەلایەن ئێرانەوە: 15ی کانوونی دووەمی.1946
لەسێدارەدانی سەرکردەکان: 30ی ئازاری‌ .
1947 رووبەر: لە ساڵی‌ 1946 دا 37437 کیلۆمەتر دووجا بووە.
دراو: ریاڵی‌ ئێرانی.

(more…)