Posts Tagged ‘کۆماری کوردستان’

مه‌ریوان وریا قانع: دۆستی نەزان ھەمیشە دۆستێکی ترسناکە…بێرنارد ھێنری لیڤی وەک نموونە

2017/10/15

لە مێژە گوتویانە مرۆڤ دوژمنی زانای ھەبێت باشترە لەوەی دۆستی نەزانی ھەبێت…
ئەم برنارد ھێنری لیڤییە نموونەی ئەو دۆستە نەزانانەیە کە دەشێت زیانی گەورەت پێبگەیەنن، بەڵام نەتوانن ھیچ سودێکی ڕاستەقینەیان ھەبێت. ئەم پیاوە فەرەنسییە، کە ھیچ شتێک سەبارەت بە کورد و کوردستان و ھیچ شتێک سەبارەت بە کۆمەڵگا و سیاسەتی کوردیی نازانێت، کە لە سادەترین تاقیکردنەوەی مێژووی کوردستاندا دەرناچێت، کەچی خۆی کردۆتە دەمڕاستی ڕیفراندۆمەکەی ھەرێم و دروستکردنە خورافییەکەی دەوڵەتی کوردیی لەسەر دەستی بارزانی.

ئەم پیاوە شەرم لەوە ناکات ئەزموونی ھەرێم و سەرۆکایەتیەکەی بە ئەزموونێکی دیموکراسییانەی ڕاستەقینە بناسێنێت، باس لە ڕێزگرتنی مرۆڤ و مافەکانیان لەناو ئەو ئەزموونەدا بکات. وەک ”مۆدێلی ئیسرائیل“ لە ناوچەکەدا تەماشای بکات. .پێدەچێت ئەم پیاوە لە ئوتێلە پێنج ئەستێرەییەکانی ھەولێردا، جگە لە حیکایەتەکانی بارزانیی و قسە و باسی برازاکەی شتێکی تری بەرگوێ نەکەوتبێت. بارزانی و پارتی دیموکراتی کوردستانی لێ بووبێت بە بەرجەستەکەری دیموکراسیەت و ڕێزگرتنی مافی مرۆڤ لە ھەموو ناوچەکەدا.
سەیرە مرۆڤێک سەر لە ئەلف و بای کۆمەڵگایەک و ئەزموونە سیاسییەکەی دەرنەکات، ھەندێک وێنەی ھەڵەی لەسەر گشتێتی ژیانی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی ئەو میلەتە ھەبێت، لە ژیانیدا شتکی ماناداری لەسەر ئەو کۆمەڵگایە نەنووسیبێت، کەچی خۆی بە دەمڕاستی ئەو میلەتە بزانێت و جورئەتی ئەوە بکات نەسیحەتی ئەو میلەتە بکات چی بکەن و چ بڕیارێک بدەن. ئەم پیاوە نموونەی ئەو ڕۆشنبیرە بێمانا و نابەرپرسانەن کە لوتی خۆیان دەژێننە ناو ئەو کێشە ئاڵۆزانەی میلەتانی ترەوە کە سەر لە ئەلف و بای ژیانی ئەو میلەتە و کێشەکانی دەرناکەن…

ئەو ھەڵەیەی کاتی خۆی میشێل فوکۆ لە ساڵی ١٩٧٩دا سەبارەت بە خومەینی و شۆڕشی ئیسلامی کردی، ئەم پیاوە، دوای ٣٥ ساڵ، دەربارەی بارزانی و دەوڵەتەکەی دووبارەی دەکاتەوە. (بێگومان جیاوازیی ئاستی فیکریی و تیوریی فوکۆ و ئەم پیاوە ئەرز و ئاسمانە، بەڵام ئەمە بابەتێکی دیکەیە).  ئەم پیاوە دەشێت لەناو ئەو کەش و ھەوا حەماسییە ناسیۆنالیستییەی دونیای ئێمەدا نرخ و بەھایەک بۆ قسەکانی دابنرێت، بەڵام لە دەرەوەی ئەوەدا وەک موھەریجێکی سیاسیی سەیردەکرێت، بەڵام موھەرجێکی ترسناک. سێ شت ئەم پیاوە و بیرکردنەوەکانی دەجوڵێنێت: ڕق لە عەرەب، ڕق لە ئێران و وەلائێکی بێمەرج بۆ ئیسرائیل. لەمە بترازێت شتێکی تر لە مەزھەبی ئەم پیاوەدا بوونی نییە.

Advertisements

سه‌ربه‌خۆیی به‌ كه‌ڵكی چی دێت؟ رێبوار کەریمی

2017/09/22

كاتێك دوای شكستی سوپای سه‌دام حسێن له‌ ساڵی 2003 دا، شاری كه‌ركووك كه‌وته‌وه‌ ده‌ست كورد، رۆژنامەی “ئیڵتا سانۆمات”ی فینلاندی وتووێژێکی لەگەڵ من كرد. لەو رۆژانەدا دیسان مقۆمقۆی سەربەخۆیی کوردستان کەوتبووە سەر زاران. یەکێک لە پرسیارەکانی ڕۆژنامه‌وانه‌ فینلاندییه‌كه‌ باسی پرسی سەربەخۆیی کوردستان بوو. من به‌ ئاوه‌زی ئه‌وسامه‌وه‌، گوتم “بۆ من سەربەخۆیی مرۆڤی کورد له‌ سەربەخۆیی کوردستان گرینگترە”. گوتم؛ “مرۆڤی سەربەخۆ دەتوانێ نیشتمانی سەربەخۆش بنیات بنێ، بەڵام پێچەوانەکەی ئەستەمیش نەبێ، بێسوودە”.

ئێستا كه‌ به‌و بۆچوونه‌مدا ده‌چمه‌وه‌، هه‌ست ده‌كه‌م ڕوانینی ئه‌وسام پڕاوپڕی دۆخی تایبه‌تی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ نه‌بووه‌. من ئێستاش پێموایه‌ كه‌ پێشمه‌رج و ئامانجی سه‌ره‌كیی ڕزگاریخوازه‌ ڕاسته‌قینه‌كانی كوردستان‌ ده‌بێ هه‌ر خه‌مڵاندنی چه‌كه‌ره‌ی ئاده‌میزادی سه‌ربه‌ست بێت له‌ نیشتمانی ئێمه‌دا. هه‌ڵبه‌ت، ئه‌وه‌ی من ئه‌وسا سه‌رنجم پێ نه‌دابوو، ئه‌وه‌ی ئه‌زموونی هه‌موو چاره‌كه‌ سه‌ده‌ی ڕابردووی حوكمڕانیی كوردی پێی سه‌لماندووین، ئه‌و ڕاستییه‌یه‌ كه‌ مرۆڤی سه‌ربه‌خۆی كورد و نیشتمانی سه‌ربه‌خۆ، ته‌نیا له‌ پێوه‌ندییه‌كی دیالێكتیكیدا ده‌توانن فراژۆ ببن و بێنه‌ دی. بێگومان مه‌رج نییه‌ كیانی سه‌ربه‌خۆ ڕاسته‌وخۆ مرۆڤی سه‌ربه‌خۆی پێ له‌دایك ببێ، به‌ڵام به‌بێ كیانی سه‌ربه‌خۆش ئه‌سته‌مه‌ مرۆڤی سه‌ربه‌خۆی كوردی پێ بنێته‌ دنیاوه‌.

 

(more…)

کۆنە خانووی خوێناوی سيڵوێ

2017/09/09

گێڕانەوەیەک هەیە کە باس لە هەوڵی تیرۆرکردنی مەلا مستەفا بارزانی لە گوندی سێڵوێی سەر پیرانشار دەکات. دەگوترێ ئەو هەوڵە لەم خانووە مێژووییەدا ڕوویدا کە بۆ سەردەمی پێش كۆماری کوردستان دەگەڕێتەوە. بەپێی هەندێک سەرچاوە، دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان، مەلا مستەفا بارزانی بەناچاری پەنا بۆ تاران دەبا و لەوێ پێی دەڵێن، وێڕای هاوسەنگەرانت چەکت دانێ و لێرە جێگا و رێگات دەدەینێ، بەڵام بارزانی وشیارتر لە وان لە وڵام دا دەڵێ: زۆر باشە و ئیزنم بدەن بگە ڕێمەوە و وێڕای وەرگرتنی ڕای هاوڕێکانم، دەگەڕێینەوە تاران. دوای گەڕانەوەی خۆی تۆکمە و پۆشتە دەکات بۆ بەرگری و جێهێشتنی ئێران، ڕێژیمی تاران هەست بەوە دەکات و لە چەندین شوێن تووشی شەڕی دەکەن. بۆیە دوژمن وەک پیشەی هەمیشەیی دەکەوێتە پلانی شوومی تیرۆر و بۆ ئەم مەبەستە ئاغاکانی مامەش ڕادەسپێرێ كە مەلا مستەفا لێرە لەم خانووبەرە بانگهێشت بکەن و بیکووژن. بارزانی هەست بەم بابەتە دەکات و بانگهێشتەکە قبووڵ دەکات بەڵام هەندێ لە هاوڕێيانی خۆی پێشتر دەنێرێ بۆ ئەم شوێنە. کە هاوڕێکانی هەست بە مەسەلەکە دەکەن،شەڕ لە نێوان هەر دوو لا ڕوو دەدات و لە ئاکامدا بە پێی هەندێک سەرچاوە، دوو پێشمەرگەی بارزانی و دوازدە لە ئاغاکان و بە گوێرەی سەرچاوەی تر، 16 کەس لە ئاغاکان لە ناو ئەم دیوەخانەیە خەڵتانی خوێن دەکرێن و ئێستاشی لەگەڵ بێت ئاغاکان نکۆڵی لێدەکەن و دەڵێن هەوڵی تیرۆری بارزانی لە ئارادا نەبووە.

قاسملوو، رووخانی جیهانی دووجەمسەری و جیهانی تاک جەمسەری – شاهۆ حوسینی

2017/07/15
پێشەکی: چەمکی جیهانی دووجەمسەری لەپاش کۆتایی شەری دووهەمی جیهانی هاتە نێو ئەدەبیاتی سیاسی و هەروەها قۆناغی عەمەلی، ئەم چەمکە لەخۆگری کلتوور و ئاماژەیەک لە ستراتژی و دەورەیەک لە پێوەندێکانی نێونەتەوەییە کە لەسەر لێواری کەلێنێکی ئادیۆلۆژیک لە نێوان کمۆنیست و لیبرالیسم دا جێگیر ببوون. یەکێتی سۆڤییەت و ویلایەتە یەکگرتۆکانی ئەمریکا وەک دوو ناوکی سەرەکی ئەو پێکهاتەیە بوون، حیزب و ریکخراوە چەپەکان رووی ستراتژی و سیاسەتیان، بنەمای هزری و کلتووری جوڵانەوە و خەباتیان، یەکێتی سۆڤیەت بوو، وە حیزب و رێکخراوە راست و ناسیونالیستەکان بنەمای هزری و کلتووری جوڵانەوە و سیاسەتیان ئەمریکا بوو. ئەو رەوتە هەڵبەت نەک  تەنیا تێکهەڵچوونێکی ئایدۆلۆژیک، بەڵکە ئاراستەیەکی ناراستەوخۆی نیزامی و ژێئۆپۆلەتیکیشی لەخۆ گرتبوو، لەراستی‌دا ئەو کێبرکێیە لەچوراچێوەی پاراستنی هاوسەنگی هێز و دەسەڵات، پێش گرتن بە پەرە و هێژمۆنی لایەنی بەرامبەر و حەول بۆ هێژمۆن بوون لە پێوەندێکانی نێونەتەویی‌دا بوو.

(more…)

کوردە رۆژهەڵاتییەکان و هێژمۆنی بارزانی / عەلی کەریمی

2017/07/13

 +  میژووی تێکەڵاویی سیاسی کوردانی رۆژهەڵات و عەشیرەی بارزانی بە شێوەیەکی بەرچاو و زۆرتر زانراو، دەگەڕێتەوە سەردمی کۆمەڵەی هیوا و دواتر کۆمەڵەی ژێکاف لە مەهاباد.

لە کەسمان شاراوە نییە لە سەدەی رابردوو و پێش شەڕی عالەمی دووهەم زۆربەی شۆڕش و جوڵانەوەکانی ئازادیخوازی کورد لە ژێر فەرمان و رابەری شیخ و ئاغا و دەرەبەگ و مەلادا بووە.

کۆمەڵەی هیوا بە هۆی باوەر نەبوونی بە هێزی شار و رۆشنبیر و نوخبەی خوێندەواری خۆی لە ساڵی ١٩٤٣ ویستی ئەم راپەرین و جولانەوەیەی لە ناوچەی بارزان سەری هەڵداوە بیقۆزێتەوە و ئیستفادەی سیاسی و نەتەوەیی لێبکا و بەرگی شۆڕشی کوردی و سەربەخۆیی کوردستانی لەبەر بکا و مەلا مستەفا بکاتە مواجیهەی ئامانجی حیزبی و سیاسی خۆی. ئەوان بە ناردنی کۆمەڵێک لە ئەفسەرانی خویندەوار و کارامەی جەیشی عێراق و پۆشتە بە بیری رزگاری کوردستان ویستیان ئیستغلالی رەوشی بارزان و بە کار هێنانی مستەفا بارزانی بکەن بۆ سەرهەڵدانی شۆڕشیکی کوردی. ئەوان لە خۆیان رانەدەدیت وەک پێشرەوە و نوخبەی وردەبورژوای ناوشار خۆ لە قەرەی رێبەریی جوڵانەوەی کوردیی بدەن، وەک ئەوەی عادەت وا هاتبوو رێبەریی ئی پیاوی دەسترۆیشتو و خاوەن دیوەخانە و ئەم کارە بە “دم رووت” ی شاری ناکرێت و وا باشترە مەلا مستەفا وەک سەرۆک بەکار بینن و خۆیان لە پشتەوەڕا داینامۆی هەموو رەوشەکە بن!

بە حوکمی نزیکی ژێکاف و هیوا ئەم سیاسەتە لە دواتر و لە ساڵی ٤٥ و ٤٦ ژێکافی لە رۆژهەڵاتی کوردستانیش گرتەوە.
(more…)

“توسعه ی ورهرامی” در شهر، رادیکالیسم در کوهستان – یونس قربانی فر

2017/05/13

پس از فروپاشی و شکست جمهوری کرد در مهاباد، ارتش پهلوی اقتدار از دست رفته¬ی پیشین را بازیافت. نظامی هایِ وفادار شاه اداره¬ی امور را به دست گرفتند و مناسبات زایل شده¬ی دوره¬ی رضاشاه را برای بار دیگر احیا کردند. نخبگان سنتی کرد، از شهرنشین ها تا ایلیاتی ها، نیز به یاری نظامیان پهلوی شتافتند و بازگشت میلیتاریسم را جشن گرفتند. این گونه به نظر می آمد که کار یکسره شده است و شاهِ جوان و ارتش او اختیار ملک و ملت را به طور مطلق در اختیار گرفته اند. اما تحقق این آرزو چند سالی زمان برد، در همین چند سال بود که برخی از کادرهای پیشین جمهوری خودمختار و نیروهای جدید، تلاش های پراکنده ای را برای سازمان دهی مجدد کوشندگی سیاسی در کردستان، و به ویژه در موکریان، صورت بخشیدند. این تلاش های پراکنده¬ و اغلب ناموثر، و البته بزرگ نمایی شده در خاطرات سیاسی، در پوشش دو گفتار ناسیونالیسم کردی و مارکسیسم حزب توده بیشتر در قالب گروه های خرد و محافل کوچک نمود می یافت. این گروه های خرد بدون اثرگذاری خاص در این مقطع زمانی، زمینه¬ی فعالیت در دهه¬ی پسین را فراهم ساختند. با کودتای شاه و آمریکا در مرداد 1332 دیکتاتوری دوباره رخ عیان نمود و به فضای پرتنش و مالامال از بحران سال های پس از سقوط رضاشاه خاتمه داد.

اکنون ایران در اختیار شاه¬ و دستگاه پهلوی بود. روزگار کم فروغی اقتدار دربار به سرآمده بود و از محمد مصدق، حزب توده، مطبوعات منتقد و پارلمان نیم بندِ فعال دیگر نشانی نبود. اقتدار شاهی که پیشتر در کردستان گسترش یافته بود، با کودتای 28 مرداد بیش از هر زمان تثبیت شد و تحکیم یافت. دستگاه کارگزاری محلی پهلوی با حمایت ارتش و مساعدت نخبگان سنتی کرد به تقویت موقعیت شاه پرداختند. در این بین جامعه¬ی پراکنده، ضعیف و کم توان کردستان نیز زمینه¬ی تقویت طبقه¬ی حاکم را به شکلی ناخودآگاه فراهم می ساخت. چیرگی مناسبات پیشا سرمایه داری، فقر گسترده، قدرت بلامنازع طبقات زمیندار، ضعف جامعه شهری و بسیاری از شاخص های دیگر کردستان را جزو کم توسعه یافته ترین و به عبارتی روشن تر در ردیف عقب مانده ترین نقاط ایران قرار داده بود. اما شاهِ دیکتاتور برای کردستان چه کرد؟

(more…)

پیشەوا قازی محەمەد، مامۆستا هیمن و هەژار موکریانی لە خانەقای بورهان

2015/11/13

پیشەوا قازی مەحمەد و دو شاعیرە مەزنەکەی کۆماری کوردستان،هیمن و هژار خانەقای بوڕهان

ناوی وەزیرانی کابینەی کۆماری کوردستان

2015/11/08

kurdistan-republic-cabinet

رۆژی ٢ی ڕێبەندان، واتە ٢٢ی ژانویە/ کانونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦، پێشەوا “قازی محەمەد” بڕیاری دامەزراندنی کۆماری کوردستانی لە مھاباد ڕاگەیاند. لە رۆژی ١١-٢-١٩٤٦دا رۆژنامەی کوردستان ناوی ئەندامانی ئەنجومەنی وەزیرانی ئەو کۆمارە و سەرۆک وەزیرانی بڵاوکردەوە کە ھەموویان کەسێتی نیشتمانیی ناسراوی ناوچەکە بوون.

ناوی وەزیرەکانی کۆماری کوردستان لە مەهاباد:

١- حاجی بابە شێخ سیادەت: سەرۆک وەزیر
٢- مەلا حوسێنی مەجدی: وەزیری عەدڵییە
٣- موحەمەد حوسێنخانی سەیفی قازی: وەزیری بەرگری
٤- حاجی موستەفای داودی: وەزیری بازرگانی
٥- مەنافی کەریمی: وەزیری پەروەردە و زانیاری
٦- سەدیقی حەیدەری: وەزیری ڕاگەیاندن
٧- مەحموودی وەلیزادە: وەزیری کشتوکاڵ
٨- سەید موحەمەدی تەھازادە (ئەیوبییان): وەزیری تەندروستی
٩- خەلیلی خوسرەوی: وەزیری کار
١٠- ئەحمەدی ئیلاھی: وەزیری دارایی و ئابووریی
١١- عەبدولڕەحمانی ئێلخانیزادە: وەزیری موشاویر (ڕاوێژکار)
١٢- ئیسماعیلی ئێلخانیزادە: وەزیری ڕێگاوبان
١٣- کەریمی ئەحمەدەین: وەزیری پۆست و تێلگراف
١٤- موحەمەد ئەمینی موعینی: وەزیری ناوخۆ

جێی ئاماژەیە زۆربەی وەزیرەکان، ئەندامانی کۆمەڵەی ژ.ک و دواییش ئەندامی حزبی ديموكراتى کوردستان بوون. ھەرکەس بە ئەندازەی پسپۆڕیی خۆی تێدەکۆشا، بەڵام ھەڵسووڕێنەری راسته‌قینه‌ و ڕێنیشاندەری ھەمووان پێشەوا قازی محەمەدی نەمر بوو.

مامۆستا قەندیل لە کۆمەڵەى ژێکافەوە بۆ کۆمەڵەى یەکسانى

2015/08/30

mamosta-qendil-2

مامۆستا قەندیل لەگەڵ ژمارەیەک لە هاوڕێکانیدا

ئەمڕۆ ٣٣ ساڵ بەسەر شەهیدبوونى مامۆستا قەندیل ئەندامى کۆمەڵەى ژێکاف، ئەندامى کۆمیتەى بەڕێوەبەریی حزبى دیموکراتى کوردستان و دامەزرێنەى کۆمەڵەى یەکسانیی کوردستان لە ڕۆژهەڵاتى کوردستان تێپەڕى.

عەبدوڵا زەکى (عەبدوڵاى مەلا عوسمانى) ناسراو بە مامۆستا قەندیل، یەکێکە لەسەرکردە و تێکۆشەرەکانى ڕۆژهەڵاتى کوردستان کە لە میدیاى کوردیدا کەم تیشک خراوەتە سەر ژیان و تێکۆشانى. NRT بەبۆنەى تێپەڕبوونى ٣٣ ساڵ بەسەر شەهیدبوونى ئەو سەرکردەیەى ڕۆژهەڵاتى کوردستاندا ژیان و تێکۆشانى مامۆستا قەندیل دەخاتەڕوو.

عەبدوڵا زەکى ساڵى ١٩٢١ لە گوندى بێکۆسى ناوچەى پیرانشار (خانێى) ڕۆژهەڵاتى کوردستان لە دایکبووە. باوکى عەبدوڵا زەکى ناوى مەلا عوسمان بووە و کەسێکى پێشکەوتوخواز و لایەنگرى دادپەرەوەرى بووە. دایکیشى ناوى خەج بووە.

(more…)

حاجی حەمەومین و ئاڵاکەی کۆمار – عەزیز ناسری

2015/08/21

komarikurdistan

هەموان بیستوومانە لە کاتی هەڵدرانی ئاڵای کۆمار لە مەهاباد، لە خوار و ژووری کوردستانەوە، ئەوەی بۆی لوا، بەشداری ڕێوڕەسمی ڕاگەیاندنی کۆماری کرد (خان و ئاغا هەرکامە و چەندی بۆیان لوابێ، بۆ خزمەت بە کۆمار چەکداریان دەگەڵ خۆ برد). هەر لە ڕەشایی و قەرەی ڕۆژڕەشەوە بگرە تا ئاغاوات و بەگ و خانی دەسڕۆیشتوو؛ لە ئوممی و سەیدەوە تا شێخ و مەلای دوانزە عیلم؛ لە پاڵەی گەل‌پەرستەوە تا چەکمەڕەقی هەلپەرست. ئاساییە لەو نێوەدا کەسگەلێکی خاوەن هەستیش بووبن کە بەهۆی دەست‌کورتی، لەش‌کەنفتی و لەمانە گرینگتر دووری ڕێگا و… هتد نەیانتوانیبێ خۆیان بگەیەننێ و نەگەیشتنەکەیان بووبێ بە گرێی سەر دڵیان.

حاجی محەممەد ئەمین، یان بە زمانی خوارووی موکریان، “حاجی حەمەومین”ی دانیشتووی ئاوایی “دەل”(۱)ی هەورامان، یەکێک لەم خاوەن هەستانە بوو کە ـ سا بە هەر هۆیەک ـ نەیتوانیبوو ڕوژی ڕاگەیاندنی کۆمار لە مەهاباد ئامادە بێ. هەر وا دوو سێ حەوتوویەک بە سەر ئەو ڕووداوە مێژووییەدا تێدەپەڕێ و ئاخر سەر حاجی حەمەومین دەست لە دڵ دەکاتەوە و لێدەبڕی بەرەو مەهاباد بکەوێتە ڕێ. ڕێگا دوور و سەخڵەت، کەرەسەی هاتووچۆش بۆ خەڵکی هەوایەک لە حاجی حەمەومین بۆشناخ‌تر، زیاتر گوێدرێژە و بە دەگمەنیش ئێستر و ئەسپ. بەڵام حاجی بۆ بڕینی ئەم ڕێیە تەنیا کاڵەی قاچی شک دەبات!

حاجی لە ئاوایی دەلەوە بە پێنج مەنزڵ دەگاتە مەهاباد. هاوسەفەری تا سەری نییە و توشی هەر ڕاگوزەرێک دێ، دەبێتە ڕەفیقی نیوەڕێ… بۆ دانیشتوانی ئاوەیی دەل، ڕۆیشتن بۆ مەریوان هەر چند بە پێیان، بە هەر حاڵ ئاساییە. هەموو دەلییەک بە چار و بە ناچار ساڵێ چەند جار ڕێی هەر دەکەوێتە مەریوان. بەڵام نەک بە زستان و بەستەڵەکێکی وا کە پشتێنێک بەفر لە زەویدایە! بەس لانی کەم بە هۆی نامۆ نەبوونی ڕێگا ترسێکی کەمتر ڕە دڵی ڕێبوار دەنیشێ. حاجی لە گەڵ چەند هاودێییەک تا مەریوان دێ. لە مەریوان گوێقوڵاغە بزانێ ئاخۆ کەس یان کەسانێک هەن تا سەقز، نەبوو، تا بسام(۲)، هەر نەبوو، تا قامچیان(۳) هاوڕێیەتی بکەن؟ بۆ باقی ڕێگاش، کێیە لە خوا گەورەتر؟

(more…)

ڕاپەڕینی جوتیاریی ساڵی ١٣٣١، بە ڕیوایەتی حەمەدەمین شەشە

2015/08/19

hemedemin-sheshe

پێشەکی: حەوتوونامەی پەیامی کوردستان کە یەکەم ژومارەی لە 20 ی رەشەمەی ساڵی 1383 لە مەھاباد ھاتە وەشان ، یەکێك لە چاپەمەنیەکانی بەرھەمی کرانەوەی کەش و ھەوای سیاسی سەردەمی رێفۆڕمخوازی(2ی جۆزەردان) لە وڵات بوو . ئەو بڵاوکراوەیە ھەرچەند تەمەنێکی زۆر کورتی ھەبوو و زۆر بەدرەنگەوەش ھاتە رۆژەڤەوە بەڵام توانی سرنجی ھۆگرانی رۆژنامەوانی و خوێنەران بۆ لای خۆرابکێشێ و ببێتە خودان پلە و پایەیەکی شیاوی رێز لە پۆلێنی ژۆڕنالیسمی کورد دا. پەیامی کوردستان یەکێك لە لاپەڕەکانی تەرخان کردبوو بۆ ژانری مێژووی زارەکی . مێژووی زارەکی بە زانستی مێژوو نووسی سەردەم پشت ئەستوورە و ئامانجی گێڕانەوەی راستەوخۆی مێژوو لە زمان دەورگێڕانەوەیە . ھەروەك ئەو دیمانەیەی بەردەستتان . مێژووی ھاوچەرخی کورد پڕە لە کارێکتێرگەلێك کە لەگەڵ ئەوەی خاوەن خامە نین بەڵام خاوەن دەوری شیاوی نووسینەوەن ، خاوەنی ئەزموونی شیاوی راگوێزتنن . خاوەنی بیرەوەریگەلێکن کە تیشك دەخاتە سەر مێژوو، بەچاو روونی دەدا و سەرچاوە ساز دەکا . ئەو بەشە لە مێژووی ئێمە خاوەنی ھێندێك تایبەتمەندیە کە شێوازی مێژووی زارەکی دەتوانێ لە نووسینەوەی دا زۆر بەکەلک بێ . ھەر بۆیە وێڕای ئەوەی ئەو شێوازە مێژوو نووسیە لە کوردستان بێ ڕابردوو بوو بەڵام زۆر بە زوویی توانی جێگایەکی تایبەتی لە لای خوێنەرانی حەوتوونامەی پەیامی کوردستان بۆخۆی بکاتەوە . یەکێك لەو کەسایەتیانەی لە یەکەم ھەنگاو و یەکەم ژومارە دا کەوتە بەر سەرنجی بەڕێوەبەرانی پەیامی کوردستان حەمەدەمین ئەحمەدپوور ناسراو بە حەمەدەمین شەشە بوو .   دەکرێ بڵیێن حەمەدەمین شەشە یەکێك لە بەرچاوترین کەسایەتیە زارەکییەکانی (شفاھی) دەوەری موکریانە کە رۆڵێکی شیاوی نووسینەوەی دە رووداوە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکانی سەردەم دا ھەبووە . وتە سیاسیە تەنز ئامێزەکانی ئەو بەڕێز رەفرنسی چین و توێژە جۆراوجۆرەکانی ناو کۆمەڵگان لە کۆڕ و کۆبوونەوە و لێدوان دا . ئەو لە زۆر بڕگەی دروشاوە مێژووی ناوچە دا دەوری گێڕاوە ، کە دەتوانین ئاماژە بە شۆرشی جوتیارانی چۆمی مەجیدخان و شاماتی مەھاباد و ڕاپەڕینی چەکدارانەی 46-47 لە دژی نیزامی پاشایەتی بکەین . ئەو وتوێژەی بەردەستان رەوایەتی کاك حەمەدەمین لە راپەڕینی جوتیارانی چۆمی مەجیدخان و شاماتە ، کە بە شوێن بڵاو بوونەوەی بیرەوەریەکەی مەلا محەممەد بەرزەنجی دا پێویستی دووبارە بڵاو بوونەوەی ھەست پێکرا.

(more…)

یادداشتەکانی میرزا مەناف کەریمی

2015/08/15

manaf-kerimi

وەرگێڕان لە فارسییەوە: حەسەنی قازی
یادداشتەکانی مەنافی کەریمی وەزیری فەرهەنگی کۆماری کوردستان، بە بۆنەی تێوەرسووڕانەوەی ٦٦ ساڵ بە سەر ڕاگەیاندنی کۆماری کوردستان دا

قازیی محەمەد لە سەروبەندی حکوومەتی کوردستان دا تەمەنی ٤٦ساڵ بوو و بەو توانایی زاتییەی کە هەیبوو جگە لە زمانی کوردی لە گەڵ زمانی ئینگلیسی،فەڕانسەیی،ڕووسی، فارسی و تورکی ش ئاشنایی هەبوو. بۆ فێر بوون و خوێندەواری لاوانی کورد هەستیارییەکی تایبەتی لە خۆیەوە نیشان دەدا و هەر بۆیەش بۆ ماوەی درێژ سەرۆکی ئیدارەی مەعاریفی شارستانی مەهاباد بوو. وێچوو بوو، لاواز و ڕەشتاڵە بوو، چاوی زەق و درەوشاوە بوو، ردێنێکی کورتی دەهێشتەوەو ئەوەش لە وەجاهەتی زیاد دەکرد. زۆر شەوان دوای سەعاتێک یان دوو سەعات لە دوای نیوەشەو دەیفەرموو مەناف ئەمشەو دەچمە سەردانی دەورو بەری شاری. لەوەی کە لە شاری دا ئارامی و هێمنی تەواو لە گۆڕێ دا بوو ڕازی و خۆشحاڵ بوو. قەت خۆی لە خەڵک و هاوکارەکانی جوێ نەدەکردەوە و لە میوانی و جێژنی تایبەتی ئەوان دا بەشداری دەکرد. هەڵسوکەوتی لە گەڵ خەڵک و بە تایبەتی لە گەڵ ئەندامانی حیزب وەک ڕەفیقێک وا بوو، قەت نێوی دوژمنانی نەدەهێنا سەر زمان و زۆر جوامێرانە لەگەڵیان دەبزووتەوە. لە دەبەرکردنی جلوبەرگ دا سادەیی ڕەچاو دەکرد، هەتا بڵێی لەسەرەخۆ و دەربەر بوو و لە هەمان کاتیش دا دڵسۆزی هەموان بوو. بەو خەسڵەتانەوە خەڵکی مەهاباد ئەویان وەک دووچاوی خۆیان خۆش دەویست و بۆیەش ناسناوی ” بینایی” بوو.

(more…)

وتووێژی بیری خوێندکار لەگەڵ سۆران کەرباسیان لەسەر کۆماری کوردستان

2013/02/21

qazimihammad

بیری خوێندکار: لێکدانەوەی ئێوە لە سەر ئامانجی سیاسی-ئیداری کۆماری کوردستان چییە و ئایا بە لەبەر چاوگرتنی کانتێکستی ئەو کات، سەربەخۆخوازانە بووە یان داوایەک لە چوارچێوەی ئێراندا؟
سۆران کرباسیان: چما ئێمە لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان تا ئێستاش ناکۆکین؟ چما پاش ٦٧ ساڵان هێشتا خەریکی توێژینەوەی ئەم بەشەی مێژووی نەتەوەی کوردین؟
لە نووسینەوەی مێژوودا گەلێک گرنگە کە شێوە و مێتۆدی دەکارگیراو بخرێتە بەر وردبوونەوە. ئێمە کاتێک دەتوانین بایەخ بە زانیارییەکانی مێژووی زارەکی بدەین کە بەڵگە و فاکت بۆ پشتڕاستکردنەوەی هەبێ. هاوکات پێویستە کە بە لەبەرچاوگرتنی زەمەن و ڕووداوی مێژوو، پرسیاری لۆژیک لە سەر بنەمای فاکت، ئاراستەی مێژووی زارەکی بکرێ. دەکارگرتنی بەڵگەش بۆ نووسینەوەی مێژوو خۆی پرەنسیپی تایبەتی خۆی هەیە و بەم شێوە نییە کە هەندێک نووسەر لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان بە ئاماژەی جار نا جاریان هەوڵیان داوە بە خوێنەر بێژن کە مێژوویەکی دۆکیومێنتارییان پێشکەش کردووە.
پێشتر لە سەر مژاری کۆماری کوردستان ئەم ڕاستییانەم خستۆتە بەر چاوی هەر خوێنەرێک کە بەڵگەکانی سۆڤییەت و بریتانیای مەزن بۆ نووسینەوەی مێژوو، لە ژێر پرسیار دان. بۆشاییەک لە ناو بەڵگەکانی ئەم حکومەتانە هەیە کە پێوەندی ڕاستەوخۆی بە سەربەخۆیی و ”استقلال”ی دەوڵەتی جمهوری کوردستان هەیە. حکومەتان بە لەبەرچاوگرتنی سیاسەتی و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بەڵگەکان دەخەنە بەر چاوی جەماوەر. ئەوەی کە تا ئێستا وەک بەڵگەکانی ئەم حکومەتانە بە زمانی کوردی بڵاو کراونەتەوە، هەموو بەڵگەکانی پێوەندیدار بە مێژووی کۆماری کوردستان نین و بەشی هەرە گرنگ و ڕاستەقینەیان شاراوەن یان سانسۆر کراون!

(more…)

دووی رێبەندان، ٦٧مین ساڵڕۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان پیرۆز بێ

2013/01/21

2rebendan (more…)

تاقه‌ کوڕی پێشه‌وا له‌ زیندانی حێزبه‌که‌ی بابی/ دیمانەی سەدیق بابایی لەگەڵ عەلی قازی

2012/06/14

وتووێژی تایبه‌ت/ پێکهێنانی  سدێق بابایی-  ئاڵــمان
سه‌ره‌تا: خوێنه‌ری به‌ڕیز، وه‌ک ئاگادارن  پێک هاتنی ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی گه‌لی کورد(4/9/1358) و  حه‌ولی چاره‌ سه‌ری مه‌سه‌له‌ مێژووییه‌که‌ی وێرای پێوه‌ندی و دانووسان له‌ گه‌ڵ به‌ر پرسانی کۆماری ئێسلامی له‌ خۆمه‌ینی ه‌وه‌ بگره‌ تا ده‌وڵه‌تی کاتی و به‌شێکی تر له‌ مۆره‌کانیان هیچ ده‌ر ئه‌نجامێکی ئه‌رێنی لێ نه‌که‌وته‌وه‌. دوا حه‌وله‌کانی دوکتۆر قاسملو بۆ ڕێگه‌ به‌ستن له‌ شه‌ڕێک که‌ ویست و ئاره‌زووی میله‌تی ئێمه‌و قازانجی کوردی تێدا نه‌ ده‌دیترا  وه‌ک باقی حه‌وله‌کان بێ ئاکام مایه‌وه‌. (*) سه‌ر له‌ نوێ هه‌ڵوه‌شاوه‌ راگه‌یێندرانی حێزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران و ده‌ر کردنی فه‌رمانه‌ خوێناویه‌که‌ی ئایه‌تۆڵا خۆمه‌ینی(  27و28 ی گه‌لاوێژی 1358) (* *) به‌ بیانووی داتاشراوی “سه‌قام گیر کردنی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و کۆتا کردنی ده‌ستی  ئه‌شراری سه‌ر به‌ بێگانه‌ و ڕێگه‌ گرتن له‌ دابه‌ش بوونی وڵات “! ،  ئه‌و په‌ڕی توندو تیژی و زه‌برو زه‌نگ له‌ په‌نای پروپاگه‌نده‌ی هاوشان به‌ دژی کورد خرایه‌ ڕیزی پێشه‌وه‌ی  به‌رنامه‌کانی  کۆماری ئێسلامی. فه‌رمان یا فه‌توای گه‌لاوێژ کوردستانی دیسان به‌ره‌و قۆناغێکی ئاڵۆزو خوێناویتر ڕه‌کێش کرد . زۆرکه‌س له‌ لاوانی  ئه‌وینداری ئازادی و هه‌ڵوه‌دای مافی نه‌ته‌وه‌یی به‌ گوێره‌ی هه‌لو مه‌رجی به‌ سه‌ر دا سه‌پاو  واته‌  به‌ر به‌ست کرانی ده‌ره‌تانی خه‌باتی هێمنانه‌ خۆیان له‌  ڕیزی خه‌باتی ئاشکرای حێزبه‌ سیاسیه‌کان  دیته‌وه‌. له‌و کات و ساته‌ دا به‌ره‌ی په‌لامارده‌ری کوردستان که‌ وێ ده‌چوو سه‌رکوت و نه‌هێشتنی  یه‌کجاری کورد و داخوازه‌کانی نیشانه‌ گرتبێ خوازیار و نه‌خوازیارانی شه‌ڕی له‌ کوردستان  ئاوقه‌دی په‌لاماری چه‌کدارانه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی کۆماری ئێسلامی کرد. نه‌ له‌به‌یک وتنی دۆکتۆر قاسملو به‌ ڕیبه‌ری کۆماری ئێسلامی له‌ کۆبوونه‌وه‌ی به‌رینی مه‌هاباد ****،  نه‌ ده‌نگدانی زۆربه‌ی خه‌ڵکی کوردستان [ له‌ پاوه‌ تا ماکۆ] به‌ نوێنه‌رانی خۆ پاڵاوتووی حێزبی دێمۆکرات بۆ مه‌جلس له‌ تاران و نه‌ دانیشتن و داواکاریه‌ په‌یتا په‌یتا کان کاریگه‌ری بۆ کز کردنی ئیراده‌ی ئه‌و به‌شه‌ له‌ ده‌سه‌لات که‌ خوازیاری سه‌قامگرتنی زۆره‌ ملی له‌ کوردستان به‌ هه‌ر قیمه‌تێک بوون سودی نه‌دا. ئاکامی په‌لاماری دوژمنانه‌ و توندو تیژو له‌شکر کێشی کۆماری ئێسلامی بۆ سه‌ر کوردستان وێرای کوشتاری به‌رینی خه‌ڵک ، زیانی گیانی و ماڵی ، پاشه‌ کشه‌ی ناوه‌ندی هێزو و ڕێکخراوه‌ کوردی و ناکوردیه ‌جێگیر بوه‌ کان له‌ کوردستان  له‌و قۆناغه‌ دا  بۆ سه‌ر سنووری ده‌س کرد ، (ئێران و عێراق ) بوو. (more…)